Khảo sát năng lực tiếng Anh giáo viên: Tránh biến giáo viên thành 'người luyện thi chứng chỉ'

2 giờ trướcBài gốc

Kế hoạch khảo sát năng lực tiếng Anh của đội ngũ nhà giáo trên phạm vi toàn quốc đang nhận được nhiều sự quan tâm. Ảnh minh họa.

Khảo sát cần đi cùng điều kiện thực tế

Việc triển khai khảo sát, đánh giá năng lực tiếng Anh của giáo viên trên phạm vi toàn quốc được xem là hoạt động cần thiết nhằm chuẩn hóa đội ngũ, nâng cao chất lượng dạy học ngoại ngữ trong bối cảnh hội nhập.

Tuy nhiên, khi chính sách đi vào thực tế, câu chuyện của giáo viên dạy tiếng Anh tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa cho thấy nhiều khoảng cách cần được nhìn nhận thấu đáo để việc đánh giá vừa khách quan, vừa nhân văn.

Cô L.T.M. (giáo viên tiếng Anh tại một trường học trên địa bàn xã Xa Dung, tỉnh Điện Biên) chia sẻ về những khó khăn trong công tác giảng dạy cũng như điều kiện để nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ giáo viên đang công tác tại những địa bàn vùng sâu, vùng xa.

Theo kế hoạch, việc tổ chức khảo sát năng lực tiếng Anh của đội ngũ nhà giáo trên phạm vi toàn quốc sẽ diễn ra trong tháng 4/2026

Khó khăn trước tiên được đưa ra đó là sự chênh lệch về điều kiện tiếp cận môi trường ngoại ngữ. Nếu giáo viên ở đô thị có cơ hội giao tiếp, học tập, tham gia các khóa bồi dưỡng thường xuyên thì ở miền núi, việc tìm một lớp học nâng cao hay đơn giản là môi trường sử dụng tiếng Anh cũng đã là điều xa xỉ.

Cô M. gần như chỉ sử dụng tiếng Anh trong giờ lên lớp, ít có môi trường để thực hành giao tiếp trong cuộc sống thường ngày. "Tiếng Anh là một môn đặc thù, càng giao tiếp, càng có môi trường sử dụng thì kỹ năng sử dụng từ ngữ, khả năng nghe, nói sẽ càng được cải thiện", cô M. chia sẻ.

Khó khăn tiếp theo cô M. cho rằng đến từ hạ tầng công nghệ và tài liệu chuyên môn. Dù các chương trình bồi dưỡng trực tuyến ngày càng phổ biến nhưng đường truyền Internet chập chờn, thiết bị hạn chế khiến giáo viên vùng sâu khó theo kịp các khóa học cập nhật phương pháp mới. Không ít người phải tự tìm kiếm tài liệu qua những nguồn rời rạc, thiếu hệ thống, dẫn đến việc tự học vừa tốn thời gian vừa thiếu hiệu quả.

Việc khảo sát năng lực tiếng Anh của đội ngũ nhà giáo nhằm thực hiện hóa Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2045"

Áp lực tâm lý cũng được xem là một yếu tố tác động lớn. Cô M. lý giải: "Đối với nhiều giáo viên, các kỳ đánh giá năng lực không chỉ là phép đo chuyên môn mà còn gắn với nỗi lo về vị trí việc làm, thu nhập và uy tín nghề nghiệp. Khi phải chuẩn bị cho bài kiểm tra trong điều kiện thiếu thốn, nhiều thầy cô vừa dạy học, vừa loay hoay tự ôn luyện, dẫn đến áp lực kéo dài. Điều này càng trở nên nặng nề khi họ cảm thấy tiêu chuẩn đánh giá đôi khi chưa phản ánh hết đặc thù giảng dạy tại những vùng còn nhiều khó khăn".

Từ những quan điểm trên, cô M. cho rằng, việc đánh giá năng lực tiếng Anh là cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục nhưng để chính sách phát huy hiệu quả, cần đặt giáo viên vùng sâu, vùng xa vào đúng bối cảnh của họ. Khi khoảng cách về điều kiện được thu hẹp và tiếng nói của giáo viên được lắng nghe, hoạt động khảo sát sẽ không còn là gánh nặng, mà trở thành động lực để đội ngũ giáo viên miền núi tiếp tục bền bỉ với công việc giảng dạy ở những vùng đất còn nhiều khó khăn.

Khảo sát cần đúng mục tiêu và trúng nhu cầu

Hoạt động khảo sát được xem là bước đi cần thiết để nhìn lại thực trạng và thiết kế chính sách đào tạo phù hợp. Tuy nhiên, theo chuyên gia, nếu không triển khai đúng cách, khảo sát có thể trở thành gánh nặng hành chính thay vì động lực phát triển năng lực thực chất cho giáo viên.

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT) cũng nhìn nhận việc khảo sát ở thời điểm hiện nay là cần thiết, bởi ngành Giáo dục đã kết thúc giai đoạn I của Đề án Ngoại ngữ và có các chương trình bồi dưỡng trước đó và cần đánh giá lại hiệu quả để điều chỉnh chiến lược. Khảo sát không chỉ nhằm đo lường trình độ, mà quan trọng hơn là xác định nhu cầu đào tạo, bồi dưỡng cụ thể cho từng nhóm giáo viên. Đây cũng là cơ sở để thực hiện trách nhiệm giải trình đối với các chương trình, dự án phát triển ngoại ngữ đã triển khai nhiều năm qua.

Thực tế giảng dạy tiếng Anh hiện nay cho thấy nhiều hạn chế tồn tại dai dẳng. Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là phương pháp đào tạo giáo viên còn nặng về lý thuyết, chú trọng ngữ pháp và cấu trúc hơn là kỹ năng thực hành giao tiếp.

"Không ít giáo viên có nền tảng ngữ pháp tốt nhưng lại gặp khó khăn khi nghe, nói hoặc sử dụng tiếng Anh trong tình huống thực tế. Bên cạnh đó, điều kiện lớp học đông, môi trường sử dụng ngoại ngữ hạn chế, cơ hội tiếp xúc với người bản ngữ chưa nhiều khiến năng lực thực hành của giáo viên và học sinh chưa được cải thiện như kỳ vọng. Trong khi đó các bài kiểm tra tiếng Anh ở cuối cấp không khuyến khích học sinh kiểm tra các kỹ năng nghe và nói. Do vậy, giáo viên cũng dạy theo nội dung thi cử mà phần nào mất đi động lực dạy cả 4 kỹ năng nghe, nói, đọc và viết", TS Hoàng Ngọc Vinh phân tích.

TS Hoàng Ngọc Vinh, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ GD-ĐT)

Ngoài ra, theo vị chuyên gia, việc tận dụng công nghệ trong dạy và học ngoại ngữ vẫn chưa tương xứng với tiềm năng hiện có. Trong khi các nền tảng số và mạng xã hội mở ra nhiều cơ hội luyện nghe, nói và tương tác, không ít giáo viên vẫn duy trì phương pháp truyền thống, dẫn đến khoảng cách giữa nội dung giảng dạy và nhu cầu sử dụng ngoại ngữ thực tế của người học. Điều này càng khiến việc khảo sát năng lực trở nên cần thiết, nhằm xác định rõ những điểm yếu cần ưu tiên bồi dưỡng.

Tuy nhiên, TS Hoàng Ngọc Vinh nhấn mạnh, khảo sát chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thiết kế phù hợp với từng đối tượng giáo viên. Ông cho rằng, không thể áp dụng một bài kiểm tra tiếng Anh chung cho giáo viên mầm non, tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. Nguyên nhân bởi mỗi cấp học có mục tiêu giảng dạy khác nhau nên yêu cầu năng lực cũng khác nhau và nhu cầu bồi dưỡng cũng rất khác nhau.

"Chẳng hạn, với giáo viên tiểu học, kỹ năng phát âm chuẩn, nghe, nói rõ ràng để dạy học sinh phát âm tròn vành, rõ chữ thì kỹ năng nghe nói của học sinh sẽ cải thiện, trong khi yêu cầu đọc viết có thể không phải ưu tiên hàng đầu. Nếu khảo sát dàn trải, ôm đồm mọi kỹ năng mà không phân loại đối tượng, kết quả sẽ thiếu giá trị định hướng, kỹ năng đáng bồi dưỡng thì lại bỏ qua và gây lãng phí nguồn lực", ông Vinh phân tích.

Một điểm đáng lưu ý khác là khảo sát cần tiến hành song song giữa năng lực ngôn ngữ và năng lực sư phạm. Một giáo viên có trình độ ngoại ngữ cao chưa chắc đã giảng dạy hiệu quả nếu thiếu kỹ năng sư phạm (tổ chức lớp học, phương pháp truyền đạt hoặc khả năng thiết kế hoạt động học tập phù hợp với từng lứa tuổi). Vì vậy, khảo sát cần hướng tới mục tiêu xác định năng lực giảng dạy thực tế, tránh biến giáo viên thành "người luyện thi chứng chỉ" mà không cải thiện chất lượng dạy học.

Bên cạnh yếu tố chuyên môn, tâm lý giáo viên cũng cần được quan tâm. Nếu khảo sát bị hiểu như một kỳ thi đánh giá xếp loại hay gây áp lực thành tích, giáo viên có thể rơi vào trạng thái lo lắng, thậm chí phản ứng tiêu cực. Ngược lại, nếu được truyền thông rõ ràng là công cụ đánh giá nhu cầu bồi dưỡng, hỗ trợ phát triển nghề nghiệp, khảo sát sẽ trở thành cơ hội để giáo viên nhìn lại năng lực và định hướng học tập dài hạn.

Vị chuyên gia cũng cho rằng, kết quả khảo sát chỉ thực sự phát huy giá trị khi được gắn với những thay đổi đồng bộ trong hệ thống đánh giá học sinh và thi cử. Nếu chương trình và kỳ thi vẫn thiên về đọc, viết, giáo viên khó có động lực rèn luyện và giảng dạy kỹ năng nghe, nói. Do đó, cải cách khảo sát giáo viên cần đi cùng đổi mới chương trình, phương pháp dạy học và đánh giá học sinh, nhằm tạo ra một hệ sinh thái học ngoại ngữ thực chất.

Bộ GD-ĐT ban hành Kế hoạch 179/KH-BGDĐT (3/2/2026) nhằm khảo sát năng lực tiếng Anh và nhu cầu bồi dưỡng của giáo viên, góp phần triển khai Đề án đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Khảo sát giúp đánh giá thực trạng, xác định nhu cầu nâng cao năng lực cho giáo viên dạy tiếng Anh và các môn bằng tiếng Anh.

Việc tổ chức bảo đảm khoa học, khách quan, linh hoạt; thi online an toàn, tối thiểu 1.000 người cùng lúc. Đề thi chuẩn hóa đủ 4 kỹ năng (nghe, nói, đọc, viết) và không lặp lại trong 12 tháng, làm trong nửa ngày, miễn phí.

Thời gian khảo sát diễn ra từ ngày 1-6/2026. Cụ thể: Xây dựng Kế hoạch khảo sát (tháng 1/2026); lựa chọn các đơn vị tham gia khảo sát (tháng 2/2026); tổ chức hiệu chuẩn bộ công cụ khảo sát (tháng 3/2026); tổ chức khảo sát (tháng 4/2026); phân tích kết quả khảo sát thành kết quả bậc năng lực (tháng 5/2026) và xây dựng báo cáo khảo sát (tháng 6/2026).

Nguyễn Tuấn Khang

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/khao-sat-nang-luc-tieng-anh-giao-vien-tranh-bien-giao-vien-thanh-nguoi-luyen-thi-chung-chi-238260404005355161.htm