Khát vọng làm chủ công nghiệp ô tô: 30 năm nhìn lại và hành trình phía trước

3 giờ trướcBài gốc

Sau ba thập kỷ phát triển, công nghiệp ô tô Việt Nam vẫn đứng trước một câu hỏi không dễ trả lời, chúng ta đã thực sự có một nền công nghiệp ô tô đúng nghĩa hay chưa? Câu hỏi ấy không chỉ mang tính tổng kết quá khứ, mà còn gợi mở những lựa chọn chiến lược cho tương lai, trong bối cảnh ngành ô tô toàn cầu đang bước vào một chu kỳ chuyển dịch lớn chưa từng có.

Nhìn lại 30 năm qua, Việt Nam chúng ta có hơn 100 triệu dân, người Việt Nam rất thông minh, nhưng đến ngày hôm nay vẫn chưa thực sự có một chiếc ô tô đúng nghĩa theo cách mà người Hàn Quốc hay người Nhật Bản đã làm ra.

Trong khu vực,Thái Lan đã trở thành công xưởng ô tô của Đông Nam Á; Indonesia cũng đã trở thành trung tâm lắp ráp lớn thứ hai trong khu vực; còn Việt Nam mỗi năm phải chi hàng tỷ đô la để nhập khẩu ô tô nguyên chiếc và linh kiện. Phải chăng là chúng ta đang đi sai hướng trong ngành công nghiệp này?

Nhân dịp Xuân Bính Ngọ 2026, VietNamNet mời quý vị độc giả theo dõi cuộc trò chuyện đặc biệt về chủ đề "Khát vọng làm chủ công nghiệp ô tô" với chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực kỹ thuật ô tô - ông Võ Quang Huệ, người Việt Nam hiếm hoi có 24 năm kinh nghiệm làm việc tại Tập đoàn BMW, nguyên TGĐ Tập đoàn Bosch Việt Nam, nguyên Phó TGĐ Tập đoàn Vingroup và hiện là Chủ tịch danh dự Hội ô tô và thiết bị động lực (SAE) TPHCM.

Mời quý vị độc giả theo dõi toàn bộ chương trình tại video sau:

Nhìn lại 30 năm qua, Võ Quang Huệ – người có nhiều thập kỷ làm việc trong ngành ô tô toàn cầu đưa ra một nhận định không né tránh: Việt Nam đến nay vẫn chưa có một nền công nghiệp ô tô đúng nghĩa. Theo ông, sự hiện diện của nhiều hãng xe nước ngoài chủ yếu mới giúp Việt Nam hình thành năng lực lắp ráp, còn các quyết định cốt lõi về sản phẩm, công nghệ, chu kỳ phát triển vẫn nằm trong tay các tập đoàn mẹ ở nước ngoài.

Lắp ráp không thể sinh ra công nghiệp ô tô đúng nghĩa

"Chúng ta chưa có một nền nghiên cứu và phát triển vững mạnh cho công nghệ ô tô, chưa có công nghiệp hỗ trợ đủ mạnh để cung ứng cho nhiều hãng xe trên thế giới", ông Huệ thẳng thắn. Chính điều đó khiến tỷ lệ nội địa hóa thấp, công nghiệp hỗ trợ không thể lớn lên, còn thị trường thì mắc kẹt trong vòng luẩn quẩn: sản lượng nhỏ – chi phí cao – thiếu sức cạnh tranh.

Dù vậy, ông Võ Quang Huệ cũng nhìn nhận những nền tảng ban đầu mà Việt Nam đã tạo dựng được: lực lượng công nhân, kỹ sư trưởng thành qua các liên doanh; những nỗ lực xuất khẩu xe tải quy mô nhỏ của Thaco; và đặc biệt là sự xuất hiện của VinFas làm xe điện. Theo ông, lần đầu tiên Việt Nam có một doanh nghiệp nắm quyền quyết định toàn bộ từ nghiên cứu và phát triển, chiến lược sản phẩm đến lộ trình công nghệ. Đó là tiền đề để hình dung về một con đường khác cho công nghiệp ô tô Việt Nam, thay vì chỉ dừng lại ở lắp ráp.

Ông Võ Quang Huệ trong chương trình Đối thoại của VietNamNet. Ảnh: Nguyễn Huế

Ở góc độ chính sách, người dẫn chương trình - BTV của VietNamNet chỉ ra một thực tế, Việt Nam không thiếu chiến lược, nghị định hay ưu đãi thuế phí, nhưng lại thiếu cơ chế gắn trách nhiệm nội địa hóa và chuyển giao công nghệ với các nhà đầu tư. Những cam kết tồn tại trên giấy, song không tạo ra áp lực đủ lớn để hình thành một hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ thực chất. "Vậy, lỗi nằm ở đâu?", BTV VietNamNet đặt câu hỏi.

Ông Võ Quang Huệ thẳng thắn: "Nếu lắp ráp với số lượng nhỏ, trong một thị trường nhỏ và chỉ phục vụ nhu cầu nội địa, thì không thể nào có sản lượng đủ lớn cho từng dòng xe, từng linh kiện để nội địa hóa và cạnh tranh về giá, về chất lượng. Đây chính là cái bẫy mà chúng ta đã mắc phải suốt mấy chục năm qua: đưa ra những con số mục tiêu nhưng trên thực tế lại không khả thi. Vì vậy, cách tiếp cận, cách suy nghĩ và cách vận hành chính sách phải hoàn toàn khác so với trước đây".

Công nghệ và công nghiệp hỗ trợ là hai trụ cột không thể thiếu

Khi bàn đến chiến lược phát triển ngành ô tô giai đoạn 2030–2045, ông Võ Quang Huệ cho rằng, dung lượng thị trường là cần thiết, nhưng không thể thay thế cho tư duy chiến lược về công nghệ cốt lõi.

Sản xuất ô tô tại nhà máy Mazda của Thaco. Ảnh: Nguyễn Huế

“Muốn nói đến việc làm chủ công nghiệp ô tô thì phải làm chủ thiết kế, làm chủ nghiên cứu và phát triển và từng bước nắm được những công nghệ cốt lõi”, ông Huệ nhấn mạnh. Với ông, hai trụ cột quyết định là chiến lược phát triển công nghệ và chiến lược phát triển công nghiệp hỗ trợ. Nếu chỉ chạy theo số lượng xe bán ra, Việt Nam có thể tăng quy mô thị trường nhưng vẫn không tạo ra năng lực công nghiệp bền vững.

Đáng chú ý, ông Võ Quang Huệ cho rằng sự chuyển dịch toàn cầu sang xe điện đang mở ra một “thời cơ vàng” hiếm có. Sau hơn một thế kỷ phát triển từ cơ khí sang điện - điện tử, ngành ô tô thế giới đang tái cấu trúc mạnh mẽ chuỗi cung ứng, từng bước rời bỏ động cơ đốt trong. Cơ hội này không kéo dài mãi. Nếu không thay đổi cách tiếp cận, rất có thể mọi mục tiêu sau này chỉ nằm trên giấy.

Theo ông, nếu xác định xe điện là hướng đi chiến lược, Việt Nam cần tập trung vào những công nghệ then chốt như pin, động cơ điện, hệ thống vận hành và đặc biệt là phần mềm, ADAS, tự lái. Đây là những lĩnh vực mà Việt Nam có lợi thế về nhân lực và có thể tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Việc các doanh nghiệp công nghệ trong nước bắt đầu tham gia phát triển phần mềm ô tô được xem là tín hiệu tích cực, cho thấy khả năng đi vào “phần lõi” của ngành, thay vì chỉ đứng ở khâu cuối.

Ông liên tục nhấn mạnh vào hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) trong công nghiệp ô tô Việt Nam cũng như có lộ trình sản xuất với tỷ lệ nội địa hóa thực chất.

“Nếu chỉ hiểu nội địa hóa là tỷ lệ phần trăm giá trị linh kiện trong nước so với giá thành xe thì chưa hẳn đã là làm chủ công nghệ", ông nói.

Ông Võ Quang Huệ, người từng có 24 năm làm việc tại BMW, nguyên Phó TGĐ Vingroup, Chủ tịch danh dự Hội ô tô và thiết bị động lực (SAE) TPHCM. Ảnh: Nguyễn Huế

"Chúng ta cần thay đổi, cần có chính sách cụ thể để thực hiện, cùng với sự đồng lòng của các hãng ô tô, đặc biệt là các doanh nghiệp ô tô Việt Nam thì mới có thể làm được bước chuyển đổi quan trọng này cho đất nước", ông Võ Quang Huệ nói.

Trong năm 2025, VietNamNet đã đưa tin, Bộ Công Thương đang chủ trì xây dựng chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô đến năm 2030, tầm nhìn 2045 để thay thế chiến lược hiện hành. Theo đó, dự thảo từng đưa ra mục tiêu dự kiến đến năm 2030 Việt Nam tiêu thụ khoảng 1-1,1 triệu ô tô, tỷ lệ sản xuất trong nước đạt 60-70%; đến năm 2045, con số này là hơn 5 triệu ô tô và tỷ lệ sản xuất trong nước khoảng 80%. Công nghiệp hỗ trợ trong nước được kỳ vọng đáp ứng khoảng 60% giá trị linh kiện và sản xuất được các cụm lớn như hộp số, hệ thống truyền động.

30 năm qua đã qua cho thấy những giới hạn của con đường lắp ráp. Hành trình phía trước, như những phân tích trong cuộc đối thoại, đòi hỏi một lựa chọn dứt khoát hơn: hoặc tiếp tục đứng bên lề chuỗi giá trị toàn cầu, hoặc bước vào phần lõi của công nghiệp ô tô bằng công nghệ, tri thức và năng lực làm chủ thực chất.

Ông Võ Quang Huệ (sinh năm 1952) là chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực kỹ thuật ô tô. Sau khi tốt nghiệp đại học tại Đức, ông đã có 24 năm kinh nghiệm làm việc cho Tập đoàn BMW. Sau hơn 12 năm làm việc tại trung tâm R&D của BMW tại Munich, ông chịu trách nhiệm thành lập các công ty con và nhà máy sản xuất, cũng như điều hành hoạt động kinh doanh của BMW tại Đông Nam Á, Mexico và Ai Cập.

Rời BMW, ông Võ Quang Huệ trở thành Tổng giám đốc đầu tiên của Bosch Việt Nam từ năm 2007-2017. Năm 2017-2020, ông là Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Vingroup phụ trách dự án VinFast.

Hiện nay, ông là Chủ tịch danh dự Hội ô tô và thiết bị động lực (SAE) TPHCM, Chủ tịch Công ty Foundry AI Việt Nam, thành viên của Hội đồng trường Đại học Việt Đức (VGU). Ngoài ra ông còn giữ các vị trí cố vấn cấp cao cho một số tổ chức, tập đoàn và công ty khởi nghiệp tại Việt Nam.

Mọi ý kiến đóng góp xoay quanh cuộc trò chuyện và những quan điểm của ông Võ Quang Huệ, xin vui lòng gửi về địa chỉ email: otoxemay@vietnamnet.vn. Xin cảm ơn

Phạm Huyền

Phước Sáng

Nguyễn Huế

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/khat-vong-lam-chu-cong-nghiep-o-to-30-nam-nhin-lai-va-hanh-trinh-phia-truoc-2490601.html