Khâu Vai - nơi những mối duyên xưa tìm về giữa miền đá

2 giờ trướcBài gốc

Địa điểm diễn ra chợ tình Khâu Vai.

Năm 2026, Lễ hội Chợ tình Khâu Vai với chủ đề “Khâu Vai - phiên chợ tình mãi gọi” sẽ diễn ra trong hai ngày 12 đến 13/5 (tức 26 – 27/3 âm lịch), hứa hẹn tiếp tục mang đến cho du khách những trải nghiệm đặc sắc về văn hóa vùng cao nguyên đá.

Khâu Vai là một xã vùng cao (thuộc huyện Mèo Vạc, tỉnh Hà Giang cũ) nay thuộc tỉnh Tuyên Quang, nằm trong vùng lõi Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn. Nơi đây từ lâu nổi tiếng với phiên chợ tình độc nhất vô nhị, chỉ họp đúng một lần mỗi năm.

Theo truyền thuyết dân gian, chợ tình Khâu Vai bắt nguồn từ câu chuyện tình buồn giữa chàng trai người Nùng và cô gái người Giáy. Vì những rào cản dòng tộc, họ không thể nên duyên vợ chồng. Để tránh xung đột giữa hai họ, đôi trai gái quyết định chia tay, nhưng hẹn nhau mỗi năm gặp lại một lần vào ngày 27/3 âm lịch tại Khâu Vai. Từ cuộc hẹn đầy day dứt ấy, dần hình thành nên phiên chợ tình đặc biệt tồn tại suốt hàng trăm năm qua.

Đoàn rước lễ nối dài qua trung tâm Chợ tình Khâu Vai, mang theo lễ vật dâng lên miếu Ông, miếu Bà cầu bình an, hạnh phúc.

Già làng Vàng Mí Sình, người đã hơn 70 mùa chợ, chậm rãi nói như kể lại chính cuộc đời mình: “Người vùng cao mình nghĩ khác. Đã là tình cảm thì không xóa được. Chợ tình không phải để quay lại với nhau, mà để lòng nhẹ đi. Gặp xong, ai lại về nhà nấy, sống cho trọn nghĩa với gia đình. Chính cái đó mới làm nên cái hay của Khâu Vai”.

Điều đặc biệt ở Khâu Vai là người ta đến chợ không chỉ để tìm người yêu mới, mà còn để gặp lại người cũ, ôn lại những kỷ niệm thanh xuân đã qua. Có những đôi vợ chồng cùng đưa nhau tới chợ, rồi ai tìm bạn cũ của người ấy để trò chuyện, tâm tình trong sự tôn trọng và thấu hiểu. Chính sự nhân văn và bao dung ấy đã tạo nên nét riêng hiếm nơi nào có được.

Những ngày diễn ra Lễ hội, Khâu Vai như bừng tỉnh giữa cao nguyên đá xám. Từ sáng sớm, từng tốp người Mông, Giáy, Nùng, Lô Lô, Dao… trong trang phục truyền thống rực rỡ vượt núi về chợ.

Những mâm lễ truyền thống được người dân chuẩn bị công phu để dâng lên miếu Ông, miếu Bà trong nghi lễ tại Chợ tình Khâu Vai.

Tiếng khèn Mông dìu dặt hòa cùng tiếng sáo, tiếng hát giao duyên vang lên giữa núi rừng tạo nên không gian đậm chất văn hóa bản địa. Những chàng trai say sưa thổi khèn gọi bạn tình, những cô gái e ấp trong váy áo thổ cẩm khiến phiên chợ trở nên vừa náo nhiệt vừa lãng mạn.

Bên cạnh giá trị văn hóa tinh thần, Lễ hội còn là dịp quảng bá các sản vật đặc trưng của vùng cao như mật ong bạc hà, rượu ngô, thắng cố, thịt trâu gác bếp, thổ cẩm thủ công… Du khách đến đây không chỉ được hòa mình vào không khí lễ hội mà còn có cơ hội khám phá đời sống văn hóa của đồng bào vùng cao nguyên đá.

Thanh niên đồng bào dân tộc tham gia nghi lễ truyền thống trong khuôn khổ Chợ tình Khâu Vai.

Ông Hoàng Ngọc Thành, Chủ tịch UBND xã Khâu Vai, cho biết: “Chúng tôi xác định, phát triển du lịch phải đi cùng với bảo tồn. Chợ tình Khâu Vai không chỉ là lễ hội, mà là di sản văn hóa phi vật thể của cộng đồng. Vì vậy, mọi hoạt động tổ chức đều hướng tới việc giữ nguyên giá trị truyền thống, để người dân vẫn là chủ thể, du khách đến là để trải nghiệm chứ không làm thay đổi bản chất của phiên chợ”.

Chính vì thế, bên cạnh việc đầu tư hạ tầng, mở rộng không gian lễ hội, địa phương vẫn chú trọng giữ gìn những yếu tố nguyên bản: từ nghi lễ cầu duyên, không gian miếu Ông - miếu Bà, đến những làn điệu dân ca, tiếng khèn, câu hát giao duyên… Tất cả được gìn giữ như những “sợi chỉ đỏ” nối quá khứ với hiện tại.

Những năm gần đây, xã Khâu Vai đã chú trọng nâng tầm lễ hội với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch trải nghiệm như trình diễn dân ca dân vũ, thi giã bánh dày, leo cột chinh phục tình yêu, không gian văn hóa các dân tộc, tour khám phá làng văn hóa du lịch cộng đồng…

Không chỉ là một Lễ hội dân gian, Chợ tình Khâu Vai còn được xem là “báu vật” văn hóa của tỉnh Tuyên Quang nói riêng và vùng núi phía Bắc nói chung. Năm 2021, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa tập quán xã hội và tín ngưỡng Chợ tình Khâu Vai vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Người dân trong trang phục truyền thống thực hiện nghi lễ dâng lễ lên miếu Ông, miếu Bà tại Chợ tình Khâu Vai.

Trong dòng chảy hiện đại, việc bảo tồn nét văn hóa độc đáo này đang được địa phương đặc biệt quan tâm. Từ việc giữ gìn không gian văn hóa nguyên bản đến nâng cao ý thức cộng đồng trong làm du lịch, tất cả nhằm để Khâu Vai không bị thương mại hóa, vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ của một phiên chợ tình vùng đá.

Đối với nhiều du khách, Khâu Vai không đơn thuần là điểm đến du lịch, mà còn là nơi để cảm nhận sâu hơn về tình người, về sự thủy chung và những giá trị văn hóa lâu đời của đồng bào miền cực Bắc.

Khi màn sương đêm buông xuống trên những dãy núi đá tai mèo, tiếng khèn vẫn vang vọng đâu đó giữa Khâu Vai. Phiên chợ rồi sẽ tan, nhưng những cuộc gặp gỡ, những ánh mắt bồi hồi và những câu chuyện tình năm cũ dường như vẫn còn ở lại với miền đá.

Đức Sơn - Nguyễn Quân

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/khau-vai-noi-nhung-moi-duyen-xua-tim-ve-giua-mien-da.html