Khi AI định hình việc làm: Học sinh đứng trước áp lực chọn ngành

3 giờ trướcBài gốc

Tư vấn chọn ngành cho học sinh trong mùa tuyển sinh 2026.

Chọn ngành: Đừng bắt đầu bằng sở thích

Thực tế cho thấy, nhiều học sinh hiện nay vẫn bắt đầu hành trình chọn ngành bằng câu hỏi quen thuộc: “Mình thích gì?”. Tuy nhiên, theo anh Trần Kim Bảo Phúc, chuyên gia tuyển dụng tại một công ty tư vấn nhân sự ở Đà Nẵng, cách tiếp cận này chưa đủ.

Anh cho rằng chọn nghề thực chất là một quá trình “quản trị rủi ro”, trong đó người học cần tự trả lời một câu hỏi quan trọng hơn: “Mình có thể chấp nhận những khó khăn của nghề này trong bao lâu?”.

Đằng sau vẻ ngoài hào nhoáng của mỗi ngành nghề luôn tồn tại một “phần chìm” - nơi hội tụ những áp lực, thách thức và yêu cầu khắt khe mà không phải ai cũng nhìn thấy từ đầu. Đó có thể là sự kiên trì bền bỉ trong nghề kinh doanh khi liên tục đối mặt với những lần bị từ chối; là áp lực xử lý khối lượng công việc khổng lồ trong ngành luật; hay là những đêm dài căng thẳng với deadline trong lĩnh vực công nghệ. Nếu không hiểu rõ những yếu tố này, người trẻ rất dễ rơi vào trạng thái “vỡ mộng” khi bước chân vào môi trường làm việc thực tế.

Ở một góc nhìn khác, Trần Cao Minh Bách, chuyên viên an ninh mạng của Công ty VNPAY chỉ ra rằng các ngành công nghệ - đặc biệt là trí tuệ nhân tạo hay an ninh mạng đang bị “hào quang hóa” trong mắt nhiều học sinh. Sự hấp dẫn về thu nhập và cơ hội việc làm khiến không ít bạn trẻ lựa chọn theo phong trào mà chưa thực sự hiểu bản chất công việc.

Theo anh Bách, điểm cốt lõi của những ngành này không nằm ở việc học kiến thức hiện tại mà là khả năng liên tục thích nghi với sự thay đổi. Công nghệ có thể lỗi thời chỉ sau vài năm, thậm chí vài tháng.

Điều đó đồng nghĩa với việc người làm trong lĩnh vực này phải chấp nhận học lại, cập nhật lại, và đôi khi “bắt đầu lại” nhiều lần trong suốt sự nghiệp. Tư duy “đại học là học đại” học cho xong, học để lấy bằng vì thế trở thành một rủi ro lớn, có thể khiến tấm bằng đại học nhanh chóng mất giá trị trong thị trường lao động khốc liệt.

Ngoại ngữ, tự học và thích ứng - “tấm vé sống còn” thời biến động

Học sinh tìm hiểu thông tin tuyển sinh, lựa chọn ngành học tại ngày hội tư vấn.

Không chỉ riêng lĩnh vực công nghệ, yêu cầu đối với nguồn nhân lực hiện nay đang thay đổi theo hướng toàn diện hơn. Từ thực tế làm việc tại doanh nghiệp FDI, anh Ngô Văn Hậu, quản lý dự án tại Công ty TNHH Điện tử Foxlink Đà Nẵng cho biết kiến thức chuyên môn chỉ là điều kiện cần nhưng chưa đủ. Điều tạo nên sự khác biệt và quyết định khả năng phát triển lâu dài chính là thái độ làm việc, tinh thần trách nhiệm và năng lực ngoại ngữ.

Trong môi trường làm việc quốc tế, ngoại ngữ không còn là “điểm cộng” mà trở thành “yêu cầu bắt buộc”. Theo anh Hậu, người trẻ cần coi ngoại ngữ như một phần của đời sống hằng ngày - một công cụ để giao tiếp, học hỏi và hội nhập.

Bên cạnh đó, sự chủ động trong công việc cũng là yếu tố được doanh nghiệp đánh giá cao. Một nhân sự biết “báo cáo trước khi được hỏi”, biết phối hợp với đồng nghiệp và sẵn sàng nhận trách nhiệm sẽ có nhiều cơ hội phát triển hơn trong môi trường cạnh tranh.

Những yêu cầu này không phải ngẫu nhiên, mà phản ánh xu hướng phát triển chung của thị trường lao động, đặc biệt tại Đà Nẵng - nơi đang đẩy mạnh thu hút đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao như thiết kế vi mạch, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn. Khi nền kinh tế chuyển dịch theo hướng số hóa, nhu cầu về nhân lực chất lượng cao ngày càng tăng nhưng đi kèm là những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe hơn.

Điều đó đặt ra một thực tế: học sinh không thể chỉ chọn ngành dựa trên sở thích trước mắt, mà cần nhìn xa hơn đến bức tranh tổng thể của thị trường lao động trong 5-10 năm tới.

Việc tìm hiểu thông tin từ sớm, tham gia các hoạt động trải nghiệm, thực tập, hay đơn giản là lắng nghe chia sẻ từ những người đang làm nghề sẽ giúp các em có cái nhìn thực tế hơn về lựa chọn của mình.

Ở phía học sinh, sự băn khoăn vẫn hiện hữu. Nguyễn Quốc Anh, học sinh lớp 12 Trường THPT Nguyễn Trãi chia sẻ rằng dù các ngành liên quan đến công nghệ và AI đang được nhắc đến như những “xu hướng tương lai”, em vẫn chưa chắc chắn về mức độ phù hợp của bản thân.

Điều em và nhiều bạn cùng trang lứa mong muốn không chỉ là những thông tin mang tính quảng bá, mà là cơ hội trải nghiệm thực tế để hiểu rõ mình có đủ kiên trì và đam mê theo đuổi nghề hay không.

Chính vì vậy, công tác hướng nghiệp trong nhà trường cũng cần thay đổi. Theo thầy Nguyễn Đức Phước, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Trãi, hướng nghiệp không thể chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin ngành nghề, mà cần giúp học sinh hiểu chính mình - từ năng lực, sở thích đến giới hạn.

Đồng thời, việc kết nối với doanh nghiệp, tổ chức các hoạt động trải nghiệm thực tế sẽ giúp học sinh có cái nhìn chân thực hơn, tránh bị chi phối bởi xu hướng đám đông hay những thông tin chưa được kiểm chứng.

Trong một thế giới mà AI có thể thay thế nhiều công việc truyền thống, nhưng cũng đồng thời tạo ra những ngành nghề hoàn toàn mới, lựa chọn ngành học trở thành bước khởi đầu quan trọng nhưng không phải là điểm kết thúc. Ngoại ngữ, khả năng tự học, tư duy phản biện và tinh thần chủ động chính là những “năng lực lõi” giúp người trẻ thích nghi trước mọi biến động.

Và trên hết, giữa vô vàn lựa chọn, điều quan trọng nhất vẫn là sự hiểu biết: hiểu mình muốn gì, hiểu nghề đòi hỏi gì và hiểu thời đại đang thay đổi ra sao. Chỉ khi đó, quyết định chọn ngành mới không còn là một phép thử may rủi, mà trở thành bước đi có tính toán trên hành trình dài phía trước.

MINH TRUNG

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/khi-ai-dinh-hinh-viec-lam-hoc-sinh-dung-truoc-ap-luc-chon-nganh-3332281.html