Khi cấp xã được trao thực quyền

3 giờ trướcBài gốc

Trao thực quyền cho cơ sở

Chính quyền 2 cấp vận hành, chính là sự thay đổi căn bản trong cơ chế thông qua việc đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Tại Nghệ An, việc phân cấp được thực hiện mạnh mẽ: Cấp tỉnh giải quyết 1.710 nhiệm vụ, trong khi cấp xã được giao đảm nhiệm trực tiếp 318 nhiệm vụ. Đáng chú ý, từ tháng 6/2025 đến tháng 4/2026, đã có 83 nhiệm vụ từ các bộ, ngành Trung ương được chuyển thẳng về cho cấp xã giải quyết. Điều này đồng nghĩa với việc chính quyền cấp xã không còn là "cánh tay nối dài" thụ động của cấp huyện như trước đây, mà đã trở thành một thực thể quản trị độc lập, có thực quyền và trách nhiệm giải trình trực tiếp trước nhân dân.

Chủ tịch UBND tỉnh Võ Trọng Hải kiểm tra một số công trình, dự án trên địa bàn phường Vinh Phú. Ảnh: Thành Duy

Việc phân cấp này bao phủ toàn diện các lĩnh vực quản lý Nhà nước tại địa phương với tính khả thi được đánh giá là rất cao ở nhiều mảng trọng yếu. Trong lĩnh vực hành chính và tư pháp, các xã đã thực hiện ổn định việc đăng ký hộ tịch, chứng thực và hòa giải cơ sở. Ở lĩnh vực quốc phòng, an ninh, với sự tham gia của lực lượng Công an xã chính quy, việc quản lý cư trú và bảo đảm trật tự đạt hiệu quả rõ rệt. Thậm chí, trong lĩnh vực kinh tế và tài chính, cấp xã hiện đã chủ động lập, chấp hành và quyết toán ngân sách, quản lý tài sản công và đăng ký hộ kinh doanh cá thể. Việc định mức phân bổ ngân sách cấp xã đã được kết cấu đầy đủ các lĩnh vực chi, góp phần tăng cường nguồn lực và tạo tính chủ động tối đa cho cơ sở.

Khi quyền lực và nhiệm vụ được dồn về cơ sở, áp lực đè nặng lên vai đội ngũ cán bộ cấp xã là điều không thể tránh khỏi. Thực tiễn tại phường Vinh Phú và phường Cửa Lò là những ví dụ điển hình. Phường Vinh Phú, sau khi sáp nhập 4 đơn vị, đã trở thành một "siêu phường" với dân số trên 74.000 người. Với diện tích 23,04 km² và khối lượng nhiệm vụ khổng lồ từ quản lý đô thị đến đầu tư xây dựng, đội ngũ chỉ 69 cán bộ, công chức đã phải nỗ lực gấp nhiều lần so với trước đây. Chỉ trong vòng chưa đầy 1 năm, UBND phường Vinh Phú đã tiếp nhận và giải quyết hơn 15.284 hồ sơ thủ tục hành chính, với tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt tới 99,8%.

Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị thăm Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Cửa Lò. Ảnh: Phạm Bằng

Tương tự, tại phường Cửa Lò, đơn vị được thành lập trên cơ sở sáp nhập tới 7 phường cũ, bộ máy cũng đã vận hành thông suốt ngay từ những ngày đầu. Từ tháng 7/2025 đến tháng 4/2026, UBND phường đã ban hành hơn 7.200 văn bản phục vụ quản lý và đạt tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn 99,7%. Dù khối lượng công việc tăng đột biến sau khi bỏ cấp huyện, đội ngũ cán bộ cấp xã đã thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, năng động và thích nghi nhanh với nhiệm vụ mới.

Đồng chí Nguyễn Trí An - Trưởng ban Xây dựng Đảng, Đảng ủy phường Vinh Phú nhìn nhận: "Chính quyền cấp xã, phường trong mô hình mới đang từng bước chuyển từ tư duy 'thực hiện hành chính' sang 'quản trị địa phương', đòi hỏi năng lực điều hành toàn diện, tính chuyên nghiệp cao và khả năng xử lý công việc trực tiếp, kịp thời ngay từ cơ sở".

Để phân cấp, phân quyền thực sự là động lực

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy việc phân cấp đang diễn ra nhanh hơn quá trình chuẩn bị nguồn lực. Quyền hạn được mở rộng, nhưng nhân lực, chuyên môn và điều kiện bảo đảm ở nhiều nơi vẫn chưa theo kịp. Dù đạt được những kết quả khả quan, thực tiễn vận hành chính quyền 2 cấp cũng bộc lộ những thách thức lớn về sự tương thích giữa nhiệm vụ được giao và điều kiện thực hiện.

Sau khi sáp nhập, một số công trình, dự án chậm được triển khai do gặp một số vướng mắc trong phân cấp, phân quyền. Ảnh: Thành Duy

Theo đồng chí Phùng Đức Nhân - Phó Chủ tịch UBND phường Cửa Lò, áp lực lớn nhất không chỉ là số lượng hồ sơ mà là tính chất phức tạp của công việc khi xã phải trực tiếp làm việc với các sở, ngành cấp tỉnh thay vì cấp huyện như trước đây.

Một trong những "nút thắt" lớn hiện nay là năng lực thực thi các nhiệm vụ chuyên sâu như quản lý dự án, xúc tiến và hỗ trợ đầu tư. Đồng chí Phùng Đức Nhân trăn trở: “Năng lực chuyên môn của cấp xã hiện nay không đồng đều. Việc hỗ trợ nhà đầu tư theo quy trình phân cấp như hiện nay thì không phải ai cũng làm được. Thậm chí, có những trường hợp cán bộ cơ sở chưa nắm vững quy trình dẫn đến nhà đầu tư phải hướng dẫn ngược lại, hoặc hồ sơ trình lên tỉnh bị trả lại nhiều lần do lỗi nghiệp vụ”.

Đất đai, xây dựng và môi trường đang là những lĩnh vực tạo áp lực lớn đối với chính quyền cấp xã sau phân cấp. Không chỉ đòi hỏi chuyên môn sâu, các lĩnh vực này còn gặp khó khăn do hệ thống dữ liệu địa chính lịch sử thiếu đồng bộ, chưa được số hóa đầy đủ. Trong khi đó, việc nhiều cán bộ, công chức phải kiêm nhiệm nhiều đầu việc sau sáp nhập khiến quá trình xử lý các nhiệm vụ, thẩm quyền mới ở một số nơi còn lúng túng.

Hoạt động tại Trung tâm Phục vụ hành chính công phường Cửa Lò. Ảnh: Mai Hoa

Cùng với đó là hạ tầng công nghệ ở nhiều địa phương vẫn chưa đáp ứng yêu cầu vận hành của mô hình mới. Tại các xã miền núi, đường truyền Internet chưa ổn định, trang thiết bị còn thiếu đã ảnh hưởng đến việc xử lý văn bản điện tử và triển khai dịch vụ công trực tuyến. Việc phải sử dụng đồng thời hệ thống giải quyết thủ tục hành chính của tỉnh và các phần mềm chuyên ngành của bộ, ngành Trung ương cũng làm gia tăng khối lượng công việc, gây khó khăn cho cán bộ cơ sở trong quá trình tác nghiệp.

Áp lực công việc tăng lên đáng kể sau sáp nhập và tiếp nhận thêm nhiều nhiệm vụ từ cấp huyện, nhưng chế độ tiền lương, phụ cấp của cán bộ, công chức cấp xã vẫn thực hiện theo khung cũ. Điều này phần nào ảnh hưởng đến động lực làm việc cũng như khả năng thu hút, giữ chân nguồn nhân lực có chất lượng ở cơ sở.

Các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới đang gặp nhiều khó khăn về nhân lực, công nghệ, hạ tầng,... Ảnh: Thành Cường

Từ thực tiễn 1 năm vận hành chính quyền 2 cấp, yêu cầu đặt ra là phân cấp phải đi đôi với phân quyền; phân quyền phải gắn với trách nhiệm và điều kiện bảo đảm thực hiện.

Theo đồng chí Nguyễn Trí An - Trưởng ban Xây dựng Đảng, Đảng ủy phường Vinh Phú, để phát huy tối đa sức mạnh của chính quyền cơ sở cần phải tiếp tục hoàn thiện thể chế, cụ thể hóa chức năng, nhiệm vụ giữa các cấp, tránh chồng chéo và kịp thời ban hành các biểu mẫu, quy trình hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể cho các nhiệm vụ mới phân cấp. Xác định chuyển đổi số là nền tảng cốt lõi. Cần số hóa triệt để tài liệu lưu trữ và nâng cấp hệ thống mạng cho vùng sâu, vùng xa.

Cùng với đó, cần có chính sách phù hợp hơn đối với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, bảo đảm tương xứng với khối lượng và tính chất công việc trong giai đoạn mới. Việc điều động, biệt phái cán bộ có chuyên môn từ cấp tỉnh, cấp sở về hỗ trợ các địa phương còn thiếu nhân lực cũng cần tiếp tục được thực hiện nhằm bảo đảm chất lượng thực thi nhiệm vụ.

Thành công của quá trình phân cấp, phân quyền phụ thuộc rất lớn vào chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp thực hiện nhiệm vụ. Xác định đây là khâu đột phá, Nghệ An đã tập trung nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ cơ sở thông qua các chương trình đào tạo, bồi dưỡng theo hướng thiết thực, sát với yêu cầu công việc.

Tỉnh ủy khai mạc lớp bồi dưỡng nâng cao năng lực xử lý tình huống thực tiễn đối với đội ngũ cán bộ cơ sở. Ảnh: Phạm Bằng

Chỉ tính riêng năm 2025, toàn tỉnh đã tổ chức 82 lớp bồi dưỡng cho cán bộ, công chức cấp xã, tập trung vào kỹ năng quản lý, chuyên môn nghiệp vụ và chuyển đổi số theo phương châm "cầm tay chỉ việc". Năm 2026, tỉnh tiếp tục triển khai 107 lớp đào tạo, bồi dưỡng cho hơn 42.000 lượt cán bộ, công chức cấp xã, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương trong giai đoạn mới.

Có thể thấy, phân cấp, phân quyền không đơn thuần là chuyển giao nhiệm vụ từ cấp trên xuống cấp dưới mà là quá trình trao quyền gắn với trách nhiệm, năng lực và nguồn lực thực thi. Khi những điều kiện bảo đảm được hoàn thiện đồng bộ, chính quyền cấp xã sẽ thực sự phát huy vai trò là cấp chính quyền gần dân, sát dân, trực tiếp phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Thành Cường

Nguồn Nghệ An : https://baonghean.vn/khi-cap-xa-duoc-trao-thuc-quyen-10338203.html