Khi con người phải sống như máy móc để nuôi AI

một giờ trướcBài gốc

Nếu kỳ trước phản ánh mặt tối của lao động thời vụ cho ngành AI, thì phần tiếp theo cho thấy điều sâu hơn: AI không chỉ thay đổi công việc, mà còn dần thay đổi cách con người vận hành chính mình.

Phía sau sự “thông minh” của AI là hàng nghìn lao động thời vụ phải làm việc xuyên đêm để huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Bài viết trên Wired của một biên kịch Hollywood từng làm công việc huấn luyện AI đã mô tả rất rõ cảm giác ấy.

Khi con người phải “vận hành” như AI

Sau nhiều tháng làm việc trong các dự án huấn luyện AI, tác giả nhận ra điều mệt mỏi nhất không nằm ở công nghệ, mà ở nhịp sống mà hệ thống này tạo ra.

Để tồn tại trong thế giới lao động thời vụ AI, người lao động phải luôn trực chiến: kiểm tra ứng dụng trò chuyện công việc liên tục; phản hồi gần như ngay lập tức; online bất kể ngày đêm, và xử lý công việc với tốc độ gần như máy móc.

Một dự án gắn nhãn video mà cô tham gia yêu cầu người lao động xem hàng nghìn video, ghi chú chi tiết từng chuyển động, từng âm thanh nhỏ nhất và canh thời gian chính xác đến từng giây.

Công việc kéo dài nhiều tuần khiến cô gần như không còn đời sống cá nhân. Cô cắt giảm các mối quan hệ xã hội, dành hàng giờ trước màn hình và cố giữ việc “đủ lâu” để không mất nguồn thu nhập.

“Tôi nghĩ mình đã đánh bại hệ thống. Nhưng thực ra, hệ thống mới là thứ đánh bại tôi”, cô viết.

Có lẽ đây là nghịch lý lớn nhất của thời đại AI: Con người đang phải sống ngày càng giống máy móc để giúp máy móc trở nên giống con người hơn.

Những lao động tri thức “vô hình” của kỷ nguyên AI

Một trong những điều đáng chú ý của lao động thời vụ AI là phần lớn người làm không phải lao động phổ thông.

Theo mô tả trong bài viết, nhiều người gắn nhãn dữ liệu là biên kịch, giáo viên, nhà báo, chuyên gia ngôn ngữ hay những người từng làm việc trong các ngành sáng tạo. Họ tham gia các dự án AI không phải vì đam mê công nghệ, mà vì thị trường lao động ngày càng bất ổn.

Sau khủng hoảng Hollywood, nhiều biên kịch mất việc. Trong khi đó, báo chí, truyền thông và các ngành sáng tạo cũng chịu sức ép lớn từ cắt giảm nhân sự và tự động hóa.

Lao động thời vụ AI trở thành giải pháp kiếm sống tạm thời cho không ít lao động tri thức. Nhưng khác với hình dung về công việc công nghệ cao, phần lớn nhiệm vụ lại mang tính lặp đi lặp lại: sửa từng câu chữ nhỏ; đánh giá phản hồi chatbot; gắn thời gian cho video; hoặc chấm điểm nội dung AI tạo ra.

Mọi thứ được đo bằng năng suất và tốc độ. Các công việc được chấm điểm liên tục theo thang 1-5, nhưng tiêu chí đánh giá nhiều lúc rất mơ hồ. Chỉ cần sửa thiếu một từ, dùng sai sắc thái hoặc phản hồi không đúng định dạng, người lao động có thể bị giảm điểm hoặc loại khỏi dự án.

Điều khiến nhiều người kiệt sức không chỉ là khối lượng công việc, mà còn là cảm giác mình có thể bị thay thế, đào thải bất cứ lúc nào.

Công nghệ tương lai, mô hình lao động cũ

Điều nghịch lý là dù AI được xem như biểu tượng của công nghệ tương lai, nhưng mô hình lao động phía sau nó lại khiến nhiều người liên tưởng đến lao động dây chuyền thời cũ.

Người lao động phải online liên tục, chờ việc không lương, làm thủ tục tham gia dự án nhiều lần, chịu lịch làm việc thất thường, và gần như không được bảo vệ lao động dài hạn.

Nhiều vụ kiện tại Mỹ hiện cho rằng một số công ty AI đang phân loại nhân sự thành “lao động hợp đồng độc lập” để tránh nghĩa vụ với người lao động chính thức.

Trong khi đó, AI càng phát triển, tốc độ làm việc càng bị đẩy lên cao hơn. Tác giả mô tả môi trường này như một “cơn mê sảng của sự khẩn cấp”, nơi mọi thứ luôn phải làm nhanh hơn, nhiều hơn và chính xác hơn.

Không ít người bắt đầu mang cảm giác kiệt sức kéo dài vì luôn sống trong trạng thái chờ việc, sợ mất dự án hoặc bị hệ thống đánh giá thấp.

Điều nghịch lý là dù AI được xem như biểu tượng công nghệ tương lai, mô hình lao động phía sau nó lại khiến nhiều người liên tưởng đến lao động dây chuyền thời cũ.

Khi AI thay đổi cách con người nhìn chính mình

Ở cuối bài viết, tác giả đưa ra một nhận định gây ám ảnh: “Để khiến cỗ máy giống con người hơn, họ sẽ khiến chúng ta trở nên giống máy móc hơn”.

Đó không còn chỉ là câu chuyện về AI, mà nó phản ánh cách công nghệ đang dần thay đổi khái niệm lao động trong nền kinh tế số, nơi tốc độ, dữ liệu và thuật toán bắt đầu ảnh hưởng sâu rộng, thậm chí quyết định vị trí của con người.

Trong nhiều năm, công nghệ từng được kỳ vọng sẽ giải phóng con người khỏi các công việc nhàm chán, lặp đi lặp lại. Nhưng ở giai đoạn hiện tại, AI lại đang tạo ra một lớp lao động mới, những người âm thầm làm các công việc cực nhỏ, cực nhanh và cực dễ bị thay thế để giúp hệ thống AI vận hành trơn tru hơn.

Điều nghịch lý là chính những người từng sáng tạo nội dung cho Hollywood, truyền hình hay báo chí giờ lại trở thành lao động huấn luyện AI, công nghệ được cho là có thể thay thế ngành nghề của họ trong tương lai.

Trong bài viết, tác giả cho biết có những dự án trước đây trả khoảng 3,9 triệu đồng/giờ, nhưng sau đó giảm còn khoảng 1,3-1,8 triệu đồng/giờ cho các chuyên gia, còn các công việc phổ thông chỉ còn khoảng 400.000 đồng/giờ, thậm chí thấp hơn mức lương tối thiểu tại một số bang của Mỹ.

Có lẽ đó là hình ảnh rõ nhất cho thời đại AI hiện nay: con người vừa sợ bị công nghệ thay thế, vừa buộc phải nuôi chính công nghệ đó để tồn tại.

Nhật Hạ - Ảnh: Prompt

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/khi-con-nguoi-phai-song-nhu-may-moc-de-nuoi-ai-251576.html