Lợi thế chi phí: Rào cản vô hình khiến phương Tây 'bất lực' trước đất hiếm Trung Quốc

một giờ trướcBài gốc

Trước sức ép lớn từ quốc gia tỷ dân, các nhà sản xuất xe điện bên ngoài Trung Quốc hiện đang đẩy nhanh đầu tư vào các công nghệ động cơ giúp giảm hoặc loại bỏ các nguyên tố đất hiếm, với hy vọng tự bảo vệ mình khỏi sự kiểm soát ngày càng chặt chẽ của Bắc Kinh.

Ảnh minh họa: iStock.

Trong sáu tháng qua, Stellantis, General Motors và Honda đều đã công bố các vòng gọi vốn hoặc hợp tác mới nhằm phát triển các giải pháp thay thế cho nam châm vĩnh cửu dựa trên đất hiếm đang cung cấp năng lượng cho hầu hết các động cơ xe điện hiện nay.

“Vấn đề nằm ở khả năng phục hồi và có các phương án dự phòng”, Jonathan Rost, kỹ sư trưởng tại Valeo, một nhà cung cấp hệ thống truyền động và điện cho các nhà sản xuất ô tô như Mercedes-Benz và Hyundai của Pháp, nói với Rest of World. “Nếu bạn sản xuất một sản phẩm mà 90% linh kiện quan trọng do một quốc gia kiểm soát, bạn sẽ không cảm thấy thoải mái”.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, Trung Quốc chiếm khoảng 60% sản lượng khai thác đất hiếm toàn cầu và 91% công suất chế biến.

Các nhà sản xuất ô tô đã theo đuổi hai hướng chính: phát triển nam châm vĩnh cửu làm từ các vật liệu dồi dào hơn như sắt và nitơ, và chế tạo động cơ hoàn toàn không sử dụng nam châm vĩnh cửu.

BMW bắt đầu phát triển động cơ không sử dụng đất hiếm vào năm 2011 sau khi giá neodymium, loại đất hiếm được sử dụng rộng rãi nhất trong nam châm xe điện, tăng vọt. Nhà sản xuất ô tô Đức hiện tuyên bố thiết kế của họ có thể đạt hoặc vượt quá hiệu suất của động cơ thông thường ở tốc độ lái xe hàng ngày.

Stellantis, công ty sở hữu các thương hiệu Fiat, Jeep, Maserati, Opel và Peugeot, General Motors gần đây đã tái khẳng định sự ủng hộ của họ đối với Niron Magnetics, một công ty khởi nghiệp ở Minnesota đang phát triển nam châm sắt-nitơ.

Cả hai công ty đều chưa tiết lộ khi nào công nghệ này có thể xuất hiện trên các phương tiện sản xuất hàng loạt. Valeo đã nghiên cứu các giải pháp thay thế hơn một thập kỷ trước nhưng không ủy thác dự án nào cho đến năm 2022.

Việc biến các nguyên mẫu thành sản phẩm diễn ra khá chậm. Động cơ của Valeo dự kiến sẽ không ra thị trường cho đến ít nhất năm 2028, và công ty cho biết giá cả sẽ được tính đến dựa trên khối lượng sản xuất.

Renault, đối tác ban đầu của Valeo trong việc phát triển động cơ không sử dụng đất hiếm, hiện đang tìm kiếm các đối tác mới, bao gồm cả các nhà cung cấp Trung Quốc. Lợi thế về chi phí của Trung Quốc trong toàn bộ chuỗi cung ứng xe điện vẫn rất khó sao chép ngay cả khi các nhà sản xuất ô tô phương Tây đang tìm kiếm các giải pháp thay thế.

Theo một báo cáo của S&P Mobility, khoảng 94,7% xe điện hạng nhẹ hiện đang sử dụng động cơ dựa trên các nguyên tố đất hiếm. Công ty nghiên cứu này dự báo mức tăng trưởng trung bình hàng năm là 15% đối với động cơ không sử dụng đất hiếm đến năm 2037, nhưng xuất phát từ một nền tảng rất nhỏ.

IDTechEx, một công ty nghiên cứu có trụ sở tại Cambridge chuyên theo dõi các công nghệ mới nổi, dự đoán hơn 75% xe điện chở khách vẫn sẽ sử dụng động cơ dựa trên đất hiếm vào năm 2030, và giảm xuống khoảng 70% vào năm 2035.

“Nếu các nhà sản xuất ô tô không có kế hoạch dự phòng, việc sản xuất có thể bị đình trệ”, John Li, một nhà phân tích công nghệ tại IDTechEx, nói với Rest of World. “Chúng ta đã thấy sự gián đoạn nguồn cung có thể gây thiệt hại tài chính nghiêm trọng cho các công ty như thế nào. Đặc biệt là khi việc kiếm lợi nhuận từ xe điện vốn đã khó khăn”.

Các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc trong khi đó không gặp nhiều khó khăn trong việc tìm nguồn cung cấp đất hiếm trong nước. Tuy nhiên, họ vẫn đang theo đuổi công nghệ này, tìm kiếm các linh kiện rẻ hơn để nâng cao lợi thế cạnh tranh ở nước ngoài. BYD, Nio và Huawei đều đã phát triển các thiết kế động cơ không sử dụng đất hiếm, mặc dù chưa hãng nào đưa chúng vào sản xuất hàng loạt.

Hengchun Mao, người sáng lập Quanten Technologies, một công ty khởi nghiệp có trụ sở tại Thành Đô chuyên sản xuất động cơ không sử dụng đất hiếm, đã bán được khoảng 2.000 bộ động cơ - một số hoàn toàn không chứa đất hiếm và một số khác có hàm lượng giảm - kể từ khi nhà máy của ông mở cửa vào tháng 8 năm ngoái.

Khách hàng đầu tiên của Mao là các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc, không phải vì họ thiếu đất hiếm mà vì họ luôn tìm cách cắt giảm chi phí.

“Họ không gặp vấn đề thiếu hụt”, Mao nói với Rest of World. “Họ quan tâm vì muốn cạnh tranh tốt hơn, cả trong và ngoài Trung Quốc”.

Ông Mao cho hay ông đã nhận được những đơn đặt hàng đầu tiên từ châu Âu trong năm nay và dự kiến khách hàng nước ngoài cuối cùng sẽ nhiều hơn khách hàng Trung Quốc vào năm 2030. Ông cũng nói rằng các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc không vội vàng áp dụng công nghệ không sử dụng đất hiếm.

Ảnh minh họa: LinkedIn.

“Công nghệ động cơ tiên tiến nhất có thể không nhất thiết đến từ Trung Quốc”, ông Mao nói. “Nhưng khi nói đến hiệu quả chi phí, Trung Quốc vẫn có lợi thế hơn bất kỳ khu vực nào khác”.

Tesla, hãng đã chuyển sang sử dụng động cơ dựa trên đất hiếm vào năm 2017, cho biết động cơ thế hệ tiếp theo dự kiến vào năm 2026 sẽ lại không sử dụng đất hiếm. Sự thay đổi liên tục này nhấn mạnh quá trình chuyển đổi vẫn còn mang tính thử nghiệm.

Phát triển động cơ không sử dụng đất hiếm là một giải pháp. Xây dựng chuỗi cung ứng thay thế cho đất hiếm bên ngoài Trung Quốc là một giải pháp khác. Những nỗ lực của phương Tây nhằm thiết lập các chuỗi cung ứng độc lập có thể mất 15 năm và tốn kém, nhưng sẽ giúp đảm bảo an toàn trước các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc, theo Marina Zhang, phó giáo sư tại Đại học Công nghệ Sydney, chuyên gia nghiên cứu về khoáng sản quan trọng và các vấn đề địa chính trị.

Rủi ro lớn hơn nằm ở các quốc gia nhỏ hơn, thiếu nguồn lực để xây dựng chuỗi cung ứng riêng hoặc tài trợ cho các giải pháp thay thế, Zhang cho biết. Và ngay cả những khoản đầu tư đó cũng có thể bị xóa sổ nếu Bắc Kinh tràn ngập thị trường bằng đất hiếm rẻ hơn và chất lượng tốt hơn.

“Nếu các sản phẩm đất hiếm của Trung Quốc có sẵn với giá thấp hơn và chất lượng cao hơn, cuộc chơi có thể thay đổi ngay lập tức”, bà nói.

Nam Nguyễn

Nguồn VnEconomy : https://vneconomy.vn/automotive/loi-the-chi-phi-rao-can-vo-hinh-khien-phuong-tay-bat-luc-truoc-dat-hiem-trung-quoc.htm