Tích hợp công nghệ số, tăng cơ giới hóa ngành lúa gạo

2 giờ trướcBài gốc

Cơ giới hóa trong khâu gieo sạ ở thành phố Cần Thơ.

Cơ giới hóa chưa đồng bộ

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, khâu làm đất và thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp đã đạt tỷ lệ gần 100%. Các thiết bị bay không người lái (drone) cũng bắt đầu phổ biến trong khâu phun thuốc và bón phân.

Bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ cho biết, hiện nay, các khâu chủ chốt như làm đất, bơm tưới và thu hoạch bằng máy gặt đập liên hợp trên địa bàn thành phố đã được cơ giới hóa hoàn toàn (100%). Các khâu khác như gieo sạ, cấy và chăm sóc cũng đạt tỷ lệ khoảng 90%, trong khi việc ứng dụng thiết bị bay không người lái (drone) để phun thuốc và bón phân đã chiếm tới 50% diện tích.

Tuy nhiên, theo ông Hồ Phi Tuấn, Trưởng phòng Cơ điện, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quá trình này vẫn tồn tại nhiều hạn chế lớn. Tình trạng ruộng đất manh mún khiến hiệu suất máy móc thấp. Đáng chú ý, ngành chế tạo máy trong nước mới chỉ đáp ứng chưa đầy 30% nhu cầu, khiến sản xuất phụ thuộc lớn vào máy móc nhập khẩu.

“Việc chậm trễ trong ứng dụng các công nghệ thông minh như trí tuệ nhân tạo (AI) hay Internet vạn vật (IoT) cũng tạo ra rào cản lớn cho công tác quản lý”, ông Tuấn nhận định.

Bên cạnh đó, cơ giới hóa hiện nay chưa đồng bộ, chủ yếu mới chỉ tập trung ở "hai đầu" là làm đất và thu hoạch, trong khi các khâu trung gian như gieo cấy, chăm sóc xử lý phụ phẩm, bảo quản sau thu hoạch… vẫn còn rất yếu.

Theo TS. Phan Hiếu Hiền, nguyên Giám đốc Trung tâm Năng lượng và Máy Nông nghiệp (Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh), hiện nay, ngành lúa gạo tại Đồng bằng sông Cửu Long đang tồn tại sự mất cân đối nghiêm trọng giữa khâu sấy và bảo quản. Trong khi tỷ lệ lúa được sấy đã đạt gần 98%, thì tỷ lệ bảo quản đúng tiêu chuẩn cơ giới hóa vẫn chưa tới 1%. TS. Phan Hiếu Hiền cho rằng, các hạ tầng hiện có như nhà mái che hay băng chuyền không phải là thiết bị bảo quản thực thụ, bởi một hệ thống chuẩn mực phải có khả năng kiểm soát chính xác nhiệt độ và độ ẩm của lô gạo.

Dưới góc độ doanh nghiệp, bà Đào Thị Như Hè, đại diện Công ty Sài Gòn Kim Hồng chia sẻ một thực trạng đáng suy ngẫm: dù các mô hình máy gieo sạ cụm cho kết quả rất tốt, nhưng người nông dân vẫn chưa mặn mà đầu tư do khó khăn về nguồn vốn. Bà Hè cũng đưa ra cảnh báo về việc lạm dụng drone trong gieo sạ vì khó kiểm soát lượng giống, dẫn đến khó đạt mục tiêu giảm chi phí đầu vào.

Phân tích về tính kinh tế, bà Hè dẫn chứng, một bộ máy gieo sạ cụm giá hơn 100 triệu đồng có độ bền 10 năm, trong khi có trường hợp nông dân đầu tư drone đã phải thay thế 22 máy trong 8 năm với chi phí lên đến hơn 10 tỷ đồng. Do đó, bà kiến nghị chính quyền địa phương cần hỗ trợ nông dân tiếp cận nguồn vốn và khuyến cáo ưu tiên các giải pháp cơ giới hóa bền vững.

Hóa giải bài toán

Hệ thống theo dõi mực nước trên đồng ruộng.

Để khắc phục những "điểm nghẽn" này, các chuyên gia khẳng định việc chuyển đổi từ cơ giới hóa đơn lẻ sang cơ giới hóa đồng bộ theo chuỗi giá trị là yêu cầu cấp thiết; trong đó, chuyển đổi số đóng vai trò là "trục xương sống".

TS. Nguyễn Văn Hùng, Viện Nghiên cứu Lúa gạo quốc tế (IRRI) nhấn mạnh, số hóa cơ giới hóa sẽ tạo ra hệ thống dữ liệu để kết nối hiệu quả cung – cầu giữa nông dân và các đơn vị dịch vụ. Thay vì đầu tư cảm tính dẫn đến tình trạng thừa thiếu máy móc cục bộ, hệ thống dữ liệu và bản đồ thích nghi cơ giới hóa sẽ giúp điều phối linh hoạt nguồn lực.

Hiện nay, nhóm triển khai tại IRRI đã thu thập dữ liệu về diện tích, lịch thời vụ và mức độ sử dụng máy móc của năm 2025 để xây dựng bản đồ cơ giới hóa phù hợp cho canh tác lúa tại Đồng bằng sông Cửu Long. Bản đồ này giúp xác định loại công nghệ phù hợp cho từng vùng địa hình cụ thể, từ đó hỗ trợ hiệu quả cho chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao.

Việc ứng dụng các công nghệ như AI, IoT, GPS và dữ liệu lớn (Big Data) không chỉ thay thế sức người mà còn giúp quản trị sản xuất chính xác và minh bạch hơn. Điều này góp phần giải quyết tình trạng "nghẽn" logistics khi lúa gạo tập trung quá lớn vào chính vụ, gây quá tải cho hệ thống sấy và vận chuyển.

Để giải quyết thực trạng lúa “được mùa mất giá”, TS. Phan Hiếu Hiền, nguyên Giám đốc Trung tâm Năng lượng và Máy Nông nghiệp (Đại học Nông Lâm TP. Hồ Chí Minh) đề xuất là áp dụng công nghệ bảo quản lạnh bằng năng lượng mặt trời. Theo TS. Hiền, việc bảo quản lạnh không chỉ giúp giữ chất lượng lúa gạo tốt nhất mà còn tạo ra một hướng đi kinh tế mới. Thay vì tập trung vào vụ Thu Đông vốn có lợi nhuận thấp và tốn nhiều công sức, nông dân có thể dành một phần lúa Đông Xuân chất lượng cao để bảo quản lạnh và bán sau 6 tháng.

Theo TS. Phan Hiếu Hiền, dù phải gánh thêm chi phí lãi vay và phí vận hành kho lạnh, nhưng lợi nhuận thu về từ việc bán lúa giá cao (dự kiến chênh lệch khoảng 2.000 đồng/kg) vẫn cao hơn hẳn so với việc làm thêm vụ ba. Hơn nữa, phương pháp này còn mang lại lợi ích môi trường to lớn khi giúp đất đai được nghỉ ngơi, tạo nguồn đạm hữu cơ tự nhiên từ việc trồng cây phủ đất, từ đó giảm 30% chi phí phân bón và cắt giảm phát thải cho vụ mùa kế tiếp.

Đồng quan điểm về tính bền vững, bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Cần Thơ cho rằng, ngành lúa gạo cần chuyển dịch mạnh mẽ sang mô hình giảm giá thành và nâng cao chất lượng trên nền tảng dữ liệu số. Tại Cần Thơ, mô hình nông nghiệp tuần hoàn như xử lý rơm rạ để sản xuất nấm và phân hữu cơ đã giúp nông dân tăng thêm thu nhập khoảng 33,5 triệu đồng/ha/năm, đồng thời bảo vệ môi trường.

Mục tiêu cốt lõi của ngành nông nghiệp trong giai đoạn tới là hình thành một hệ sinh thái nông nghiệp thông minh. Trọng tâm là xây dựng hệ thống dịch vụ cơ giới hóa đồng bộ thông qua các hợp tác xã và doanh nghiệp trọn gói. Điều này giúp nông dân tiếp cận máy móc hiện đại với chi phí thấp mà không cần phải tự sở hữu thiết bị.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh nội địa hóa máy móc nông nghiệp được coi là yếu tố "sống còn" để xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại. Song song là việc quy hoạch lại ruộng đất, tích tụ đất đai để tạo ra những cánh đồng lớn, giúp máy móc vận hành hiệu quả nhất. Ông Hồ Phi Tuấn cho biết, Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn đang nỗ lực hoàn thiện cơ chế chính sách, đặc biệt là thúc đẩy ban hành Nghị định về cơ giới hóa đồng bộ. Đồng thời, công tác đào tạo nguồn nhân lực vận hành và quản trị dịch vụ chuyên nghiệp cũng sẽ được chú trọng.

Sự kết hợp giữa cơ giới hóa đồng bộ và công nghệ số không chỉ dừng lại ở việc nâng cao năng suất, mà còn là con đường tất yếu để giảm phát thải, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu và đảm bảo sự phát triển bền vững cho hạt gạo Việt Nam trên bản đồ nông nghiệp thế giới.

Bài và ảnh: Thu Hiền (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/kinh-te/tich-hop-cong-nghe-so-tang-co-gioi-hoa-nganh-lua-gao-20260513163341896.htm