Khi hương xuân lên sóng

2 giờ trướcBài gốc

Tái hiện không gian chợ tết xưa.

Chợ tết xưa gắn với bước chân người đi mua sắm, với những buổi sáng rét mướt nhưng lòng đầy háo hức. Trong ký ức tôi, chợ Bồng - một chợ truyền thống, nay thuộc xã Biện Thượng những ngày giáp tết không chỉ có cảnh mua bán, mà còn là không gian gặp gỡ, vui xuân của những người con xa xứ lâu ngày. Chợ đông nhưng không gấp gáp. Những câu chuyện làng xóm, những lời chúc sớm đầu xuân được trao ngay giữa lối đi chật hẹp. Chợ tết vì thế lưu giữ trong tôi cả một không gian ký ức, lẫn nhịp sống văn hóa xưa.

Thời gian trôi, nhịp sống đổi thay, những phiên chợ truyền thống vẫn còn đó, nhưng bước chân người đi chợ đã thưa dần. Giữa guồng quay công việc và đô thị hóa, không ít gia đình chọn cách chuẩn bị tết cho riêng mình: nhanh hơn, gọn hơn, ít tốn thời gian hơn. Sự thay đổi ấy không ồn ào, nhưng đủ để chợ tết bước sang một không gian mới, khi việc mua sắm không còn gói gọn ở đầu làng, cuối phố, mà dần dịch chuyển lên màn hình điện thoại, máy tính.

Ngày giáp tết chỉ cần vài thao tác, người ta có thể đặt đủ đầy bánh chưng, mứt tết, giò chả, thậm chí cả cành đào, chậu quất. Các sàn thương mại điện tử cùng mạng xã hội như zalo, tiktok, facebook... trở thành những “phiên chợ” nhộn nhịp không kém. Không còn phụ thuộc vào không gian, thời gian, “chợ mạng” hoạt động suốt ngày đêm. Tiếng rao được thay bằng lời giới thiệu qua livestream; lời mặc cả chuyển thành những dòng tin nhắn. Khoảng cách địa lý vì thế được xóa nhòa bởi công nghệ.

Trên không gian mạng, chợ tết hiện ra như một phiên chợ không ngủ. Chỉ với chiếc điện thoại trong tay, người mua có thể “dạo chợ” từ miền núi xuống đồng bằng, từ làng quê ven sông đến phố thị xa xôi. Bánh chưng gói tay, mứt gừng cay nồng miền Trung, giò chả đất Bắc hay trái cây phương Nam... cùng xuất hiện trên một màn hình nhỏ, đa dạng và phong phú hơn bao giờ hết. Đặc sản của mỗi vùng quê vì thế không còn bị giới hạn bởi địa lý, có thể đến tay người mua chỉ sau vài ngày vận chuyển.

Ở xã vùng cao Mường Lát, bên những mẻ thịt trâu gác bếp thơm lừng, chị Lò Thị Quyến không giấu được niềm vui, nói: “Trước đây, đặc sản vùng biên giới chủ yếu tiêu thụ tại chỗ hoặc theo chân người dân về quê ăn tết mua làm quà. Nay sản phẩm được đóng gói, chuyển đơn đi khắp ba miền. Sản lượng, doanh thu tăng lên, đồng thời tạo thêm việc làm cho nhiều lao động địa phương”.

Tiện lợi là vậy, song “chợ tết số” cũng bộc lộ những giới hạn so với chợ truyền thống. Tôi từng thử mua sắm tết theo cách lên mạng trong một buổi chiều muộn cuối năm. Không chen chúc, không vội vã, mọi thứ hiện ra gọn gàng trên màn hình máy tính. Sự tiện lợi là điều không thể phủ nhận, nhất là với người trẻ, người bận rộn hay những người xa quê. Nhưng cảm giác đi chợ tết, thứ cảm giác xưa dường như đã bị giới hạn trên khung màn hình máy tính. Việc mua sắm qua mạng không mang lại cho tôi cái cảm giác chạm tay vào bó lá dong tươi; không nghe được thanh âm ồn ào đặc trưng của chợ tết; không có những cuộc gặp gỡ tình cờ giữa những người quen cũ... “Chợ số” đáp ứng nhu cầu mua bán, nhưng không thay thế được trải nghiệm văn hóa, nơi con người cảm nhận không khí xuân qua từng giác quan ở chợ truyền thống.

Ra chợ để được cầm trên tay những bó lá dong xanh mướt.

Trong đời sống hôm nay, chợ tết truyền thống và “chợ tết số” không đối lập nhau, mà tồn tại song song. Nhiều gia đình chọn cách kết hợp giữa đặt mua một số mặt hàng đặc sản online, nhưng vẫn dành thời gian ra chợ tết như một cách giữ gìn không khí xuân, để sắm sửa cành đào, chậu quất. Người ta có thể mua bánh chưng trên mạng, nhưng vẫn muốn tự tay chọn cành đào, bó hoa trên phố. Sự giao thoa ấy phản ánh cách người Việt bước vào thời đại số hóa, nhưng không buông bỏ những giá trị truyền thống.

Chợ tết thời số hóa vì thế không chỉ là câu chuyện mua bán, mà là câu chuyện của sự thích nghi. Hương xuân hôm nay đang lan tỏa theo nhiều cách, qua bước chân người ra chợ; qua những cú click chuột nhanh gọn, tiện lợi; qua những phiên chợ vừa thực vừa ảo. Dẫu hình thức có đổi thay, điều người ta tìm kiếm vẫn là cảm giác đủ đầy, sum vầy và hy vọng về một cái tết an yên.

Bài và ảnh: Đình Giang

Nguồn Thanh Hóa : http://baothanhhoa.vn/khi-huong-xuan-len-song-278396.htm