Khi 'khai báo' vẫn là xin phép: Câu chuyện quản lý nhập khẩu thiết bị in

6 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh Chính phủ, đứng đầu là Thủ tướng, đang chỉ đạo quyết liệt việc cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh nhằm tháo gỡ “điểm nghẽn” pháp luật cho sản xuất, kinh doanh, thì ở một số lĩnh vực cụ thể vẫn tồn tại những quy định chưa theo kịp tinh thần cải cách này.

Ảnh minh họa AI

Câu chuyện nhập khẩu thiết bị in - đặc biệt là máy photocopy màu đa chức năng - là một ví dụ đáng chú ý, bởi nó không chỉ phản ánh sự tồn tại của một thủ tục hành chính bất hợp lý, mà sâu hơn là sự lệch pha giữa mục tiêu chính sách và công cụ quản lý.

Theo định hướng tại Chỉ thị 04-CT/TW của Ban Bí thư mới ban hành gần đây đã định hướng, 80% ngành in đóng vai trò như một ngành “công nghiệp phụ trợ”. Cách tiếp cận này hàm ý rằng ngành in cần vận hành theo logic của sản xuất và thị trường, nơi thiết bị, công nghệ và các yếu tố đầu vào phải được lưu thông thuận lợi để phục vụ chuỗi cung ứng. Nói cách khác, nếu đã coi in là một ngành công nghiệp phụ trợ, thì thiết bị in cần được tiếp cận như một yếu tố đầu vào của sản xuất, thay vì là đối tượng cần kiểm soát chặt ngay từ đầu.

Một thiết bị, nhiều lớp thủ tục: khi nghĩa vụ hành chính bị lặp lại

Tuy nhiên, cách quản lý hiện nay lại đi theo một hướng khác. Theo chia sẻ từ một số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nhập khẩu thiết bị in, có thể thấy: Trọng tâm kiểm soát được đặt ngay từ khâu nhập khẩu thiết bị. Ngoài đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe về “tuổi” thiết bị in, sau đó không chỉ thực hiện thủ tục khi nhập khẩu mà còn phải tiếp tục kê khai khi đưa thiết bị vào hoạt động tại một cơ sở in, thậm chí khai báo thêm trong quá trình sử dụng nếu thiết bị đó là máy photocopy màu đơn hoặc đa chức năng. Cùng một thiết bị, nghĩa vụ hành chính được lặp lại ở nhiều khâu, tạo thành một chuỗi thủ tục nối tiếp nhau. Đây không đơn thuần là vấn đề thủ tục nhiều hay ít, mà là biểu hiện của một vấn đề sâu hơn: đối tượng cần quản lý là hoạt động in và hành vi sử dụng, nhưng công cụ quản lý lại được áp vào khâu nhập khẩu thiết bị. Khi công cụ không “đánh trúng” đối tượng, hiệu quả quản lý khó được bảo đảm, trong khi chi phí tuân thủ lại gia tăng.

Dù đổi tên thủ tục nhưng bản chất vẫn là “bình mới - rượu cũ”

Về hình thức, trước đây theo quy định tại Nghị định số 60/2014/NĐ-CP thì thủ tục nhập khẩu vận hành theo cơ chế cấp giấy phép đối với từng thiết bị. Đến nay, cơ chế hiện hành được gọi là “khai báo” quy định tại Nghị định số 72/2022/NĐ-CP. Tuy nhiên, trên thực tế, doanh nghiệp chỉ có thể nhập khẩu sau khi có xác nhận của cơ quan quản lý. Điều này cho thấy, dù tên gọi đã thay đổi, bản chất vẫn là cơ chế chấp thuận trước. Với hàng nghìn hồ sơ mỗi năm, đây không còn là một thủ tục mang tính kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành một điểm nghẽn trong quá trình lưu thông hàng hóa. Vấn đề ở đây không nằm ở tên gọi của thủ tục, mà nằm ở bản chất của cơ chế vận hành: “khai báo” nhưng vẫn là tiền kiểm.

Rủi ro xảy ra vi phạm nằm ở hành vi, không nằm ở thiết bị

Lý do của việc kiểm soát nhập khẩu thiết bị in hiện hành thường được gắn với mục tiêu phòng ngừa vi phạm trong hoạt động in. Tuy nhiên, nếu nhìn vào bản chất, rủi ro không nằm ở thiết bị, mà nằm ở hành vi sử dụng. Một thiết bị không tự tạo ra vi phạm; vi phạm chỉ xuất hiện khi có hành vi cụ thể của con người. Do đó, việc kiểm soát tại khâu nhập khẩu – trước khi thiết bị được đưa vào sử dụng – khó có thể tác động trực tiếp đến mục tiêu quản lý. Đây là điểm mấu chốt cho thấy sự chưa phù hợp giữa mục tiêu và công cụ.

Thiết bị phổ thông nhưng vẫn bị kiểm soát theo cách chưa tương xứng

Nhóm máy photocopy màu đa chức năng là ví dụ rõ nét cho vấn đề này. Đây là loại thiết bị phổ biến, được sử dụng rộng rãi trong hoạt động văn phòng và sản xuất, dịch vụ đã được pháp luật cho phép. Thực tế cho thấy, các thiết bị này có thể được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau, trong đó không loại trừ khả năng bị lạm dụng cho các hành vi vi phạm.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ: rủi ro phát sinh từ hành vi sử dụng cụ thể, không nằm ở bản thân thiết bị. Trong khi đó, cơ chế quản lý hiện nay lại tập trung vào khâu nhập khẩu – trước khi thiết bị được đưa vào vận hành.

Thủ tục nhỏ - điểm nghẽn lớn

Nếu nhìn rộng hơn, đây không chỉ là câu chuyện của một thủ tục cụ thể mà là biểu hiện của một “điểm nghẽn thể chế”: mở rộng phạm vi quản lý ra ngoài đối tượng chính, duy trì cơ chế tiền kiểm dưới hình thức khác, và chưa dựa trên đánh giá rủi ro. Những điểm nghẽn như vậy không dễ nhận ra ngay, nhưng lại có tác động tích lũy, làm chậm quá trình cải cách và giảm hiệu quả của môi trường kinh doanh hướng tới thuận lợi hơn.

Trong bối cảnh cải cách đang được thúc đẩy mạnh mẽ, vấn đề không chỉ là cắt giảm bao nhiêu thủ tục, mà là lựa chọn đúng cách thức quản lý. Vấn đề không phải là có quản lý hay không, mà là quản lý ở đâu và bằng công cụ nào. Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý thiết bị sang quản lý hành vi, không chỉ giúp giảm chi phí tuân thủ mà còn nâng cao hiệu quả quản lý thực chất, phù hợp với nguyên tắc quản lý theo rủi ro.

Từ thực tiễn nêu trên, có thể xem xét điều chỉnh theo hướng bãi bỏ yêu cầu xác nhận khai báo tại khâu nhập khẩu đối với các thiết bị phổ thông như máy photocopy màu đa chức năng; chuyển sang cơ chế hậu kiểm trên cơ sở đánh giá rủi ro; đồng thời thiết lập cơ chế khai báo điện tử đơn giản, mang tính cung cấp thông tin, không kèm theo phê duyệt, khi tổ chức, cá nhân đưa thiết bị vào sử dụng. Quan trọng hơn, cần xác lập lại một nguyên tắc nhất quán: quản lý đúng đối tượng, đúng thời điểm và với mức độ can thiệp cần thiết.

Tóm lại, cải cách thủ tục hành chính không chỉ được đo bằng số lượng quy định được cắt giảm, mà bằng việc những “nút thắt” cụ thể có được tháo gỡ hay không. Nếu những trường hợp điển hình như thiết bị photocopy màu vẫn tiếp tục được quản lý theo cách hiện nay, mục tiêu cải cách sẽ khó đạt được một cách thực chất. Ngược lại, nếu xử lý được những điểm nghẽn như vậy, cải cách sẽ không còn là khẩu hiệu mà sẽ trở thành những thay đổi có thể cảm nhận rõ ràng trong hoạt động của doanh nghiệp và nền kinh tế.

MY PHƯƠNG

Nguồn PLO : https://plo.vn/khi-khai-bao-van-la-xin-phep-cau-chuyen-quan-ly-nhap-khau-thiet-bi-in-post906375.html