Khi nào cây xăng được phép 'đóng cửa'?

3 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh giá xăng dầu liên tục biến động và xuất hiện tình trạng một số cửa hàng treo biển “hết xăng”, “tạm ngừng bán”, nhiều người dân băn khoăn xăng dầu có phải là mặt hàng thiết yếu và việc quản lý, điều hành của Nhà nước được thực hiện ra sao. Pháp luật quy định như thế nào đối với trường hợp cửa hàng xăng dầu dừng bán hàng, khi nào bị xử phạt hoặc thu hồi giấy phép nếu cố tình găm hàng?.

Để làm rõ các quy định pháp lý liên quan, phóng viên Báo Tri thức và Cuộc sống đã trao đổi với TS. Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội.

Luật sư Đặng Văn Cường.

PV: Thưa ông, theo quy định pháp luật hiện hành, xăng dầu có được coi là hàng hóa thiết yếu không và Nhà nước quản lý mặt hàng này như thế nào?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Theo Điều 17 Luật Giá 2023, hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục bình ổn giá phải đáp ứng hai tiêu chí: là hàng hóa thiết yếu đối với đời sống và hoạt động của nền kinh tế; đồng thời có ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế – xã hội, sản xuất kinh doanh và đời sống người dân.

Đối chiếu với Phụ lục số 01 của Luật Giá 2023, “xăng, dầu thành phẩm” được xếp đầu tiên trong danh mục 9 loại hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá. Vì vậy, theo quy định pháp luật, xăng dầu được xác định là mặt hàng thiết yếu đối với đời sống xã hội và hoạt động của nền kinh tế.

Việc quản lý mặt hàng xăng dầu được Nhà nước thực hiện thông qua các cơ chế đặc thù. Thứ nhất là Quỹ bình ổn giá xăng dầu, một quỹ tài chính ngoài ngân sách dùng để hỗ trợ điều tiết giá khi thị trường biến động bất thường, nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Khi cần áp dụng biện pháp bình ổn, Bộ Công Thương phối hợp Bộ Tài chính đánh giá tình hình, báo cáo Chính phủ quyết định.

Thứ hai là cơ chế điều hành giá định kỳ. Theo Nghị định 95/2021/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 80/2023/NĐ-CP), chu kỳ điều hành giá xăng dầu là 7 ngày, thực hiện vào thứ Năm hằng tuần; trường hợp trùng các dịp lễ, Tết sẽ được điều chỉnh sang thời điểm phù hợp.

Thứ ba, pháp luật cho phép điều hành giá linh hoạt ngoài chu kỳ khi cần thiết. Nếu giá cơ sở tăng từ 7% trở lên so với kỳ công bố liền trước, cơ quan quản lý có thể điều chỉnh ngay để đảm bảo ổn định thị trường và an ninh năng lượng.

PV: Pháp luật quy định trong những trường hợp nào cửa hàng xăng dầu được phép tạm dừng bán hàng?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Theo Điều 26 Nghị định 83/2014/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 95/2021/NĐ-CP, cửa hàng bán lẻ xăng dầu chỉ được ngừng bán hàng khi có văn bản chấp thuận của Sở Công Thương, trừ trường hợp bất khả kháng.

Có hai trường hợp chính được phép tạm dừng bán: Thứ nhất, trường hợp bất khả kháng, như cháy nổ, bão lũ hoặc các sự cố khách quan khiến doanh nghiệp không thể tiếp tục bán hàng dù đã áp dụng các biện pháp khắc phục. Trong tình huống khẩn cấp đe dọa an toàn con người và tài sản, cửa hàng buộc phải dừng hoạt động, nhưng vẫn phải báo cáo cơ quan chức năng khi điều kiện cho phép.

Thứ hai, có lý do chính đáng và được Sở Công Thương chấp thuận. Các địa phương có thể quy định chi tiết những trường hợp này nhằm bảo đảm tính linh hoạt trong quản lý, nhất là với các hộ kinh doanh nhỏ.

PV: Trong thực tế, căn cứ nào để cơ quan chức năng xác định một cửa hàng xăng dầu thực sự “hết hàng”?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Khi cửa hàng treo biển “hết xăng”, “chờ nhập hàng” hoặc từ chối phục vụ, cơ quan quản lý như lực lượng quản lý thị trường, thanh tra Sở Công Thương hoặc chính quyền địa phương có thể kiểm tra đột xuất để xác minh.

Trước hết, lực lượng chức năng sẽ kiểm tra trực tiếp lượng tồn trong bồn chứa ngầm bằng thiết bị chuyên dụng. Nếu lượng xăng dầu xuống dưới ngưỡng kỹ thuật không thể bơm lên, cơ quan chức năng sẽ lập biên bản xác nhận cửa hàng thực sự hết hàng.

Tuy nhiên, ngay cả khi bồn chứa cạn, cửa hàng vẫn có thể bị xử lý nếu việc hết hàng xuất phát từ lỗi chủ quan, chẳng hạn cố tình không nhập hàng để tạo khan hiếm. Khi đó, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra chứng từ giao dịch, hợp đồng cung ứng và dữ liệu hệ thống để xác định có hay không hành vi găm hàng.

Nếu cửa hàng thực sự hết hàng và chưa thể nhập thêm vì lý do chính đáng thì sẽ không bị xử phạt.

PV: Nếu cửa hàng xăng dầu ngừng bán trong thời gian dài thì khi nào có thể bị thu hồi giấy phép?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Pháp luật quy định rõ nghĩa vụ của thương nhân kinh doanh xăng dầu là phải duy trì hoạt động bán hàng liên tục.

Theo Nghị định 80/2023/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 83/2014/NĐ-CP), nếu đại lý bán lẻ xăng dầu ngừng hoạt động toàn bộ từ 30 ngày trở lên, Sở Công Thương sẽ thu hồi giấy xác nhận đủ điều kiện kinh doanh.

Ngoài ra, nếu cửa hàng vi phạm các điều kiện kinh doanh và không khắc phục để hoạt động trở lại trong vòng 90 ngày kể từ khi bị xử phạt, giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh cũng sẽ bị thu hồi.

Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng giấy phép để găm hàng, đầu cơ khi thị trường khan hiếm, đồng thời bảo đảm nguồn cung phục vụ người dân.

PV: Trường hợp cửa hàng vẫn còn xăng nhưng cố ý không bán thì sẽ bị xử lý ra sao?

TS. Luật sư Đặng Văn Cường: Nếu cơ quan chức năng xác định bồn chứa vẫn còn xăng dầu đủ điều kiện xuất bán nhưng cửa hàng cố tình treo biển “hết hàng”, giảm thời gian bán hoặc từ chối bán thì đây là hành vi vi phạm pháp luật.

Theo Nghị định 99/2020/NĐ-CP, các hành vi như giảm thời gian bán hàng, ngừng bán hàng hoặc giảm lượng bán ra không có lý do chính đáng có thể bị phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng cho mỗi hành vi vi phạm.

Trong trường hợp cửa hàng cố tình giữ hàng để chờ giá tăng, pháp luật xác định đây là hành vi găm hàng. Theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP, hành vi này có thể bị phạt từ 10 đến 20 triệu đồng, và nếu lượng hàng găm giữ vượt quá 150% mức tồn kho trung bình của 3 tháng trước thì mức phạt có thể tăng lên 20 đến 30 triệu đồng, đồng thời tịch thu toàn bộ số hàng găm giữ. Nếu vi phạm nhiều lần, cửa hàng còn có thể bị tước giấy phép kinh doanh từ 3 đến 6 tháng.

Trong trường hợp hành vi găm hàng có tổ chức, quy mô lớn, gây khan hiếm nghiêm trọng trên thị trường và trục lợi bất chính số tiền lớn, cá nhân hoặc pháp nhân vi phạm còn có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về Tội đầu cơ theo Điều 196 Bộ luật Hình sự 2015.

Các quy định này thể hiện rõ quan điểm của Nhà nước trong việc bảo vệ trật tự quản lý kinh tế, bảo đảm ổn định thị trường xăng dầu và quyền lợi của người tiêu dùng.

Xin cảm ơn Luật sư Đặng Văn Cường.