Đền Pú Luông - Giả Cải là biểu tượng thiêng liêng trong đời sống tâm linh của nhân dân xã Hòa An nói riêng và cộng đồng người Tày tỉnh nói chung. Theo truyền thuyết, Báo Luông và Slao Cải là hai người sống sót sau trận đại hồng thủy cùng nhau khai khẩn đất đai, lập bản, dựng mường, gây dựng cuộc sống mới và sinh ra trăm người con, được coi là thủy tổ của người Tày. Để tưởng nhớ công lao sinh thành và truyền dạy cách làm ăn, khai phá ruộng nương của ông bà, các thế hệ sau đã lập đền thờ tại ngòi Bản Sẩy. Trải qua thời gian, ngôi đền được nhân dân quen gọi với nhiều tên như đền Pú Luông - Giả Cải, đền Pú Lương Quân hay đền Thần Nông. Với những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc sắc, ngày 14/7/2023, đền Pú Luông - Giả Cải đã được UBND tỉnh xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh.
Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công cải tạo, nâng cấp đền Pú Luông - Giả Cải.
Qua thời gian dài, công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, thiếu không gian phục vụ nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng, tổ chức lễ hội của nhân dân. Trước thực trạng đó, huyện Hòa An (nay là xã Hòa An) đã hoàn thiện hồ sơ đề nghị chủ trương tu bổ, tôn tạo di tích và được UBND tỉnh chấp thuận triển khai bằng nguồn vốn xã hội hóa.
Dự án được thực hiện trên diện tích 3.279 m² với tổng mức đầu tư dự kiến trên 14 tỷ đồng. Trong giai đoạn 1 (2025 - 2026), địa phương đã huy động trên 2 tỷ đồng để tu bổ đền thờ cổ và hoàn thiện hạ tầng cơ bản. Giai đoạn 2 (2027 - 2030) sẽ tiếp tục xây dựng, hoàn thiện các hạng mục còn lại theo quy hoạch. Dự án nhận được sự đồng thuận, ủng hộ tích cực của nhân dân. Có 9 hộ gia đình tự nguyện hiến đất để phục vụ xây dựng công trình, góp phần tạo quỹ đất triển khai dự án.
Việc cải tạo, nâng cấp đền Pú Luông - Giả Cải là công trình có ý nghĩa chính trị, văn hóa và nhân văn sâu sắc. Khi hoàn thành, không chỉ góp phần gìn giữ, phát huy giá trị di sản truyền thống, giáo dục đạo lý “uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ, mà còn tạo động lực thúc đẩy phát triển văn hóa - du lịch, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương trong thời gian tới.
Dương Lan