Khơi dậy tiềm năng nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao

2 giờ trướcBài gốc

Đặt nền móng cho cơ chế thu hút nhân tài

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt và chuyển đổi số diễn ra sâu rộng, phát triển nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là nhân lực khoa học, công nghệ, không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài của mỗi quốc gia. Đây là lực lượng trực tiếp tạo ra tri thức mới, làm chủ và ứng dụng công nghệ tiên tiến, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ

Khi nguồn nhân lực khoa học và công nghệ đủ mạnh, doanh nghiệp có thể tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, từng bước chuyển từ gia công sang sáng tạo, từ “làm theo” sang “dẫn dắt”. Vì vậy, đầu tư nhân lực gắn với nhu cầu thực tiễn chính là đầu tư cho nền tảng phát triển nhanh và bền vững trong dài hạn.

Chia sẻ với phóng viên Báo Công Thương, TS. Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội cho biết, Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị nhận định phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là “yếu tố quyết định” để đưa đất nước phát triển hùng cường trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết chỉ rõ những hạn chế cố hữu: Thể chế, chính sách chưa đáp ứng yêu cầu, nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu hụt.

Để hiện thực hóa chủ trương mang tính chiến lược này, tại Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV, một loạt đạo luật đã được thông qua nhằm tạo khung pháp lý đột phá cho phát triển khoa học và công nghệ. Trong số đó, nổi bật là Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo 2025, Luật Công nghiệp Công nghệ số 2025, Luật Việc làm (sửa đổi) 2025 và Luật Nhà giáo 2025 - những văn bản đặt nền móng cho cơ chế thu hút nhân tài và vị thế đặc biệt của “tổng công trình sư” trong hệ thống khoa học, công nghệ nước nhà.

Không khí quyết liệt triển khai Nghị quyết 57 lan tỏa từ Trung ương đến Chính phủ. Ngày 26/8/2025, Chính phủ ban hành Nghị định số 231/2025/NĐ-CP quy định về tuyển chọn, sử dụng tổng công trình sư, kiến trúc sư trưởng về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Trong đó, nêu rõ: Áp dụng chế độ, chính sách đột phá, linh hoạt đối với tổng công trình sư và kiến trúc sư trưởng, tương xứng với chất lượng sản phẩm, công việc, tạo động lực để tổng công trình sư và kiến trúc sư trưởng cống hiến, đóng góp cho sự nghiệp phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của đất nước.

"Chuỗi chính sách từ Nghị quyết 57 đến các đạo luật và chỉ đạo mới đây cho thấy tầm nhìn chính sách nhất quán: Để khoa học, công nghệ thực sự trở thành động lực đột phá, nhất thiết phải tháo gỡ điểm nghẽn con người. Những đãi ngộ “vượt khung” và cơ chế “đặt hàng” nhân tài lần này chính là lời giải cho bài toán lâu nay về "chảy máu" chất xám" - TS. Trần Văn Khải nhấn mạnh.

Theo đó, giờ đây, một chuyên gia hàng đầu trở về nước có thể nhận mức thu nhập tương xứng, có nhà ở và môi trường làm việc thuận lợi, được pháp luật bảo hộ quyền lợi. Họ cũng có cơ hội được giao trọng trách tột đỉnh, trở thành tổng công trình sư dẫn dắt những dự án mang dấu ấn quốc gia. Đây là "cơ hội vàng" để thu hút thế hệ trí thức người Việt toàn cầu và các chuyên gia quốc tế cùng chung tay đưa khoa học, công nghệ Việt Nam cất cánh.

Nâng tỷ lệ nhân lực trí thức ngành công nghệ cao

Ngày 12/2/2026, Bộ Công Thương đã có Quyết định số 289/QĐ-BCT về việc ban hành Kế hoạch của Bộ Công Thương thực hiện Nghị quyết số 107/NQ-CP ngày 9/7/2024 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 45 NQ/TW ngày 24/11/2023 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững trong giai đoạn mới và Quyết định số 2711/QĐ-TTg ngày 12/12/2025 của Chính phủ Phê duyệt Chiến lược quốc gia về phát triển đội ngũ trí thức trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo đó, mục tiêu đến năm 2030, phát triển các cơ sở nghiên cứu, cơ sở giáo dục đại học trực thuộc Bộ Công Thương đạt trình độ tiên tiến; tăng số lượng công trình khoa học, sản phẩm khoa học, công trình công bố trên các tạp chí uy tín trong nước và quốc tế. Đặc biệt, tăng tỷ lệ lao động trí thức trong các ngành công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp chiến lược của ngành Công Thương lên 25%.

Một trong các nhiệm vụ trọng tâm cũng được Kế hoạch này nêu rõ đó là, mở rộng hợp tác quốc tế, tạo môi trường nghiên cứu khoa học chuyên nghiệp, nhất là đối với các nhân tài làm việc trong các cơ sở đào tạo, nghiên cứu khoa học; tăng cường các hoạt động hợp tác quốc tế nghiên cứu, chia sẻ và đề xuất giải pháp về thu hút, trọng dụng nhân tài trong các lĩnh vực của ngành Công Thương phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Tăng cường hợp tác giữa doanh nghiệp và viện nghiên cứu, trường đại học với vai trò dẫn dắt của đội ngũ trí thức. Đổi mới phương thức đánh giá, công nhận tốt nghiệp, tạo môi trường thuận lợi cho khối kinh tế tư nhân trong nước và các nhà đầu tư quốc tế tham gia xây dựng, phát triển đội ngũ trí thức, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; gắn kết đào tạo với thị trường lao động và hệ sinh thái khởi nghiệp thông qua hợp tác viện - trường - doanh nghiệp.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Phạm Văn Quân, Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) nhận định, phát triển nguồn nhân lực là một vấn đề rất quan trọng trong sự phát triển của ngành công nghiệp. Việt Nam đang trong giai đoạn dân số vàng với khoảng 54% dân số ở độ tuổi lao động, trong đó lực lượng lao động rất trẻ và dồi dào.

Tuy nhiên, nguồn nhân lực có trình độ kỹ thuật, có tay nghề cao hiện nay còn hạn chế cả về số lượng và trình độ, là trở ngại lớn của nhiều doanh nghiệp hoạt động trong ngành như cơ khí, chế biến chế tạo, thiết bị linh phụ kiện điện, điện tử..., đặc biệt trong bối cảnh hội nhập, cạnh tranh khi tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, cũng như nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị.

Trước tình hình đó, trong thời gian qua, Cục Công nghiệp đã phối hợp cùng Samsung và các tập đoàn lớn tổ chức những khóa huấn luyện cho đội ngũ quản lý cấp trung của doanh nghiệp công nghiệp. Mục tiêu là đào tạo các nhà quản lý hiểu biết về sản xuất thông minh, qua đó dẫn dắt doanh nghiệp triển khai chuyển đổi số một cách bài bản.

Đồng thời, thông qua các trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp, Bộ Công Thương đã mở nhiều lớp tập huấn kỹ sư về khuôn mẫu, cơ khí chính xác, tự động hóa... Đây là những lĩnh vực mà doanh nghiệp cơ khí, ô tô, điện tử đang rất thiếu nhân lực chất lượng cao.

Chính phủ đặt mục tiêu mang tầm chiến lược: Đào tạo 100.000 kỹ sư trong các lĩnh vực bán dẫn, AI và công nghệ cao khác trong những năm tới. Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) đang xây dựng chương trình kết nối hệ thống các trường đại học, cao đẳng thuộc Bộ (30 trường) với các doanh nghiệp để gắn nghiên cứu với đào tạo và hướng đến sản xuất. Nguồn nhân lực đào tạo theo đặt hàng của doanh nghiệp, tiệm cận với nhu cầu của xã hội với tác phong, thái độ chuẩn mực.

Quỳnh Nga

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/khoi-day-tiem-nang-nhan-luc-khoa-hoc-cong-nghe-chat-luong-cao-443197.html