Khơi nguồn sức sống mới cho cải lương trong kỷ nguyên số

một giờ trướcBài gốc

Đây không chỉ đơn thuần là một sân chơi nghề nghiệp, cuộc tranh tài sôi nổi mà còn mang sứ mệnh văn hóa, chính trị quan trọng, được kỳ vọng sẽ tạo nên bước ngoặt mang tính chiến lược, khơi nguồn sức sống mới cho nghệ thuật cải lương trong kỷ nguyên mới.

Giữ lửa di sản trong dòng chảy đương đại

Tiết mục Ca cảnh "Tiếng đàn kìm", nhạc Cao Văn Lầu.

Nghệ thuật cải lương hình thành từ đầu thế kỷ XX trên cơ sở Đờn ca tài tử Nam Bộ, từ lâu đã khẳng định vị thế là một loại hình nghệ thuật mang giá trị đặc sắc, thể hiện rõ khả năng kế thừa và sáng tạo của văn hóa Việt Nam. Với tính chất trữ tình, đậm đà bản sắc dân tộc cùng khả năng phản ánh sinh động đời sống xã hội, cải lương đã ghi dấu ấn sâu đậm trong đời sống tinh thần của nhân dân suốt hơn một thế kỷ qua.

Đăng cai tổ chức sự kiện năm nay, TP Hồ Chí Minh một lần nữa khẳng định vai trò là trung tâm lớn của nghệ thuật cải lương cả nước, nơi hội tụ đông đảo nghệ sĩ, soạn giả, các đơn vị nghệ thuật và nhiều thế hệ khán giả mộ điệu. Đặc biệt, cuộc thi diễn ra trong không khí Thành phố mang tên Bác đang chuẩn bị các hoạt động hướng tới kỷ niệm 50 năm vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (1976 - 2026). Đây cũng là hành động cụ thể nhằm đưa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới đi vào cuộc sống, tạo động lực mạnh mẽ để nghệ thuật truyền thống bảo tồn, đổi mới và lan tỏa trong đời sống đương đại.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân TP Hồ Chí Minh cho biết, trong giai đoạn phát triển mới, Thành phố đang sở hữu một không gian văn hóa rộng lớn và đa dạng hơn. Không gian này không chỉ hội tụ những giá trị đặc sắc của Thành phố mà còn kết nối chiều sâu văn hóa của các địa phương giàu truyền thống đờn ca tài tử, cải lương như, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.

“Cuộc thi không chỉ là nơi để các nghệ sĩ trẻ giao lưu nghề nghiệp, thể hiện tài năng và bản lĩnh sân khấu mà còn là dịp tiếp tục lan tỏa tình yêu đối với nghệ thuật dân tộc, đưa cải lương đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Sự kiện góp phần thực hiện chủ trương phát triển và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa gắn với bảo tồn các giá trị truyền thống dân tộc trong bối cảnh hội nhập”, ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng và sự bùng nổ của công nghệ số, thói quen tiếp nhận văn hóa của công chúng đang thay đổi sâu sắc. Thực tế này đặt nghệ thuật sân khấu truyền thống nói chung và cải lương nói riêng trước yêu cầu cấp bách phải đổi mới để thích ứng, phát triển bền vững. Bảo tồn cải lương lúc này không chỉ dừng lại ở việc giữ gìn di sản mà sứ mệnh lớn hơn chính là khơi dậy sức sáng tạo mạnh mẽ để bộ môn nghệ thuật này tiếp tục dòng chảy trong thời kỳ mới.

Nhận thức rõ tầm quan trọng đó, thời gian qua, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã tập trung hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách đối với lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn. Cơ quan quản lý đã tăng cường đầu tư trọng tâm, trọng điểm cho nghệ thuật truyền thống; đẩy mạnh chuyển đổi số, lưu trữ và quảng bá các giá trị sân khấu dân tộc trên môi trường số; đồng thời đặc biệt chú trọng công tác đào tạo, phát hiện và bồi dưỡng lực lượng nghệ sĩ trẻ kế cận.

Đáng chú ý, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Tạ Quang Đông đã chia sẻ một thông tin rất được quan tâm, mang tính bản lề cho đời sống của các nghệ sĩ. Theo đó, ngành Văn hóa đang trình Chính phủ một nghị quyết quy định về mức phụ cấp ưu đãi nghề và thù lao luyện tập, biểu diễn cho các nghệ sĩ. Đây được xem là những điểm mới mang tính đột phá nhằm hiện thực hóa và triển khai hiệu quả Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị vào thực tiễn, tạo bệ phóng vững chắc về mặt đời sống để các văn nghệ sĩ yên tâm cống hiến trọn vẹn cho nghệ thuật.

Thứ trưởng Tạ Quang Đông đánh giá cao sự nỗ lực, quyết tâm của các đơn vị nghệ thuật và các nghệ sĩ trẻ thông qua sân chơi quy mô toàn quốc này. Ngành Văn hóa tiếp tục phát hiện những gương mặt nghệ sĩ có chuyên môn tốt, có bản lĩnh sân khấu và tình yêu nghề vững vàng, từ đó, tạo thành hạt nhân cốt lõi để các đơn vị nghệ thuật tiếp tục đầu tư, sáng tạo nên nhiều tác phẩm có giá trị nghệ thuật và tư tưởng cao trong tương lai.

Khát vọng của thế hệ kế cận

Tiết mục Tân cổ "Lúa mùa duyên thắm" do NSƯT Vũ Luân và NS Võ Ngọc Huyền thể hiện.

Không hổ danh là “chiếc nôi” của nghệ thuật cải lương, các đơn vị nghệ thuật miền Tây Nam Bộ đã mang đến hội diễn nhiều tài năng trẻ với tinh thần lao động nghệ thuật nghiêm túc, để lại ấn tượng mạnh mẽ cho khán giả và hội đồng chuyên môn. Với vai diễn Trương Thị Quyên trong trích đoạn “Vương quyền”, thí sinh Nguyễn Thị Kim Ngân (thuộc Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật thành phố Cần Thơ) đã thành công thu hút người xem bởi màn trình diễn đặc sắc, nhiều động tác vũ đạo phức tạp đòi hỏi sự khổ luyện.

"Thành công lớn nhất của em tại hội diễn lần này là được trải nghiệm một vai diễn khó và thử thách bản thân. Em cảm thấy vô cùng hài lòng khi đã phối hợp nhịp nhàng, nhào lộn ăn ý cùng các bạn diễn trên sân khấu. Đặc biệt, em rất hạnh phúc được trải nghiệm vai diễn khá nặng ký này với các phân cảnh hành động đu dây mạo hiểm. Em đã nỗ lực hết mình để mang lại những khoảnh khắc trình diễn trọn vẹn nhất cho khán giả", thí sinh Nguyễn Thị Kim Ngân chia sẻ.

Bên cạnh sự bứt phá của Kim Ngân, nữ diễn viên Ngân Huyền (tên thật là Võ Thị Bé), một gương mặt tài năng khác đại diện cho Tây Đô cũng mang đến cuộc thi những sắc thái nghệ thuật đậm đà bản sắc. Với giọng ca ngọt ngào, mộc mạc nhưng đầy nội lực cùng lối diễn xuất truyền cảm, Ngân Huyền thực sự chinh phục sự thẩm định khắt khe của Hội đồng giám khảo. Nhiều khán giả đã rơi nước mắt xúc động khi xem cô hóa thân vào vai Diệu trong trích đoạn “Thời con gái đã xa”.

Ngân Huyền tâm sự, vai Diệu trong trích đoạn “Thời con gái đã xa” là vai diễn có sức nặng tâm lý lớn, mang đến cho em cơ hội lần đầu tiên được trải nghiệm nhiều cung bậc cảm xúc phức tạp trên một sân khấu chuyên nghiệp. Dù gặp áp lực về thời gian khi chỉ có khoảng 20 ngày để tập trung hoàn thiện vai diễn, em vẫn xem đây là một thử thách ý nghĩa để bản thân thêm cứng cỏi và trưởng thành hơn với nghề. Nữ diễn viên cũng gửi thông điệp đến những bạn trẻ yêu thích bộ môn nghệ thuật cải lương rằng, hãy trau chuốt để mình có giọng hát hay, truyền cảm cùng với rèn luyện kỹ năng diễn xuất và vũ đạo góp phần nâng cao giá trị truyền thống của Việt Nam ta.

Một trong những điểm nhấn ấn tượng nhất và mang lại nhiều cảm xúc tại cuộc thi năm nay chính là sự xuất hiện của các nghệ sĩ trẻ đến từ các nhà hát, đơn vị nghệ thuật phía Bắc. Dòng chảy nghệ thuật cải lương đã thực sự lan tỏa, bén rễ sâu đậm và khẳng định sức sống mãnh liệt ở miền Bắc. Hóa thân vào vai diễn lịch sử Ngô Tuấn (Lý Thường Kiệt) trong trích đoạn “Trọn đời trung hiếu với Thăng Long”, thí sinh Lê Trung Tuấn (đến từ Hải Phòng) đã chinh phục người xem bằng nét diễn dũng mãnh, oai nghiêm cùng giọng ca vang, sáng. "Nghệ thuật sân khấu cải lương bắt nguồn từ miền Tây Nam Bộ, là người miền Bắc nhưng em đã thấm nhuần và cảm thấy yêu bộ môn nghệ thuật này. Em rất vui và vinh dự khi được biểu diễn trích đoạn, vở diễn để khoe đến tất cả các bạn đồng nghiệp và khán giả, đặc biệt là khán giả phương Nam chất giọng cải lương miền Bắc", thí sinh Lê Trung Tuấn bộc bạch.

Không kém phần đặc sắc, thí sinh Phan Thu Phương đến từ Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam lại đem tới một sắc thái hoàn toàn khác biệt qua tác phẩm “Tửu phần bốc cháy”. Trên sân khấu, Phan Thu Phương đã chinh phục người xem bằng lối diễn xuất đào sâu vào thế giới nội tâm phức tạp, đầy giằng xé của nhân vật. Từng lời ca, giai điệu được cô xử lý tinh tế, kết hợp hài hòa với những động tác hình thể mang tính ước lệ cao của sân khấu truyền thống, tạo nên một bức tranh nghệ thuật đầy lôi cuốn và kịch tính. "Là người hơi nhút nhát và cũng chưa tham gia nhiều cuộc thi nên khi đến với cuộc thi lần này có những lúc mình cảm thấy không tự tin lắm. Rất may mắn là mình được gặp, học thầy của mình là Nghệ sĩ Ưu tú Dạ Ngọc Hương - người luôn truyền lửa đam mê và đã động viên để mình bước ra một sân khấu lớn. Rất mong sau cuộc thi này mình sẽ trưởng thành hơn", thí sinh Phan Thu Phương kể.

Theo đánh giá của Hội đồng giám khảo, dù số lượng thí sinh tham gia cuộc thi lần này không nhiều nhưng chất lượng chuyên môn lại tương đối cao và đồng đều. Các đêm tranh tài đã tạo nên một ngày hội nghệ thuật, chứng minh sức sống bền bỉ, mãnh liệt của cải lương trước những thử thách của thời gian và công nghệ. Cuộc thi cho thấy những tín hiệu vô cùng lạc quan khi các giọng ca trẻ đều thể hiện sự bứt phá ấn tượng, các tiết mục dự thi được đầu tư bài bản, nghiêm túc, đặc biệt là những tài năng đến từ đơn vị phía Bắc.

Nghệ sĩ Nhân dân, đạo diễn Trần Ngọc Giàu, Chủ tịch Hội đồng giám khảo cuộc thi cho rằng, khi một loại hình nghệ thuật đã khẳng định được giá trị trăm năm thì không còn phân biệt miền Nam hay miền Bắc. Theo ông, dù miền Bắc do đặc trưng chất giọng địa phương nên có những nét riêng nhưng tất cả đều đi đúng dòng chảy cốt lõi của nghệ thuật cải lương. Qua cuộc thi này cho thấy, hầu hết các đơn vị đều có sự chăm chút, tạo điều kiện cho lực lượng kế cận. Đây là tín hiệu rất đáng mừng, minh chứng rằng có sự quan tâm ngày càng lớn của các cơ quan quản lý nhà nước. Trong bối cảnh sân khấu cải lương đang đứng trước nhiều thách thức và đối diện nguy cơ mất dần khán giả, cuộc thi là kết quả ghi nhận nỗ lực của ngành Văn hóa và các địa phương.

Có thể thấy, tại Cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc năm 2026, sự hòa quyện giữa tinh thần trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước, chính sách đãi ngộ mới đang được khơi thông, cùng ngọn lửa đam mê, tinh thần vượt khó của thế hệ nghệ sĩ trẻ. Đó cũng chính là cội nguồn sức mạnh để nghệ thuật cải lương không chỉ được bảo tồn nguyên vẹn những giá trị cốt lõi mà còn tự tin chuyển mình, tìm thấy sức sống mới đầy kiêu hãnh trong kỷ nguyên số.

Bài, ảnh: Hữu Duyên (TTXVN)

Nguồn Sơn La : https://baosonla.org.vn/van-hoa-xa-hoi/khoi-nguon-suc-song-moi-cho-cai-luong-trong-ky-nguyen-so-FSAJw1JDg.html