Khơi thông nguồn lực đất đai để mở đường tăng trưởng

một giờ trướcBài gốc

Hà Nội đang tăng tốc phát triển hệ thống đường sắt đô thị. Ảnh: Phạm Hùng

Nguồn lực quan trọng

Trong tiến trình phát triển đô thị, đất đai luôn là nguồn lực đặc biệt quan trọng. Nhưng cũng chính ở đây, nhiều dự án hạ tầng, giao thông, chỉnh trang đô thị bị chậm lại do vướng mắc về pháp lý, bồi thường, tái định cư và sự đồng thuận của người dân. Vì vậy, khơi thông nguồn lực đất đai trước hết phải bắt đầu từ việc tháo gỡ những điểm nghẽn cụ thể ở cơ sở, nơi từng hộ dân trực tiếp chịu tác động của chính sách thu hồi đất.

Ông Đặng Minh Tuấn, Trưởng phòng Kinh tế Hạ tầng và Đô thị, UBND phường Thanh Xuân cho biết, công tác tuyên truyền, vận động được xác định là nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu và phải triển khai trước một bước trong quá trình GPMB. Chính quyền phường không chỉ thông báo chủ trương, mà tập trung đưa đầy đủ thông tin về chế độ, chính sách thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đến từng hộ dân.

Điểm đáng chú ý là cách làm không dừng ở văn bản hành chính, UBND phường còn tổ chức các buổi đối thoại, tiếp công dân để người dân trực tiếp trao đổi, phản ánh khó khăn, vướng mắc. Những nội dung người dân còn băn khoăn được giải đáp tại chỗ, qua đó giảm khoảng cách giữa chính sách và thực tế đời sống. Theo ông Tuấn, tháo gỡ vướng mắc GPMB cũng là một cách để khơi thông nguồn lực đất đai cho phát triển hạ tầng nói riêng và kinh tế - xã hội nói chung.

Từ góc nhìn khu dân cư, ông Cao Dân Chủ, Tổ trưởng tổ dân phố 20, phường Thanh Xuân cho biết, thời gian đầu nhiều hộ có đất trong diện GPMB còn băn khoăn do chưa hiểu đầy đủ chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Tuy nhiên, thông qua tuyên truyền đến từng hộ và các buổi đối thoại trực tiếp của lãnh đạo phường, người dân dần đồng thuận, chủ động bàn giao mặt bằng sớm.

Thực tế này cho thấy, đồng thuận xã hội không tự nhiên có. Đồng thuận được hình thành từ sự công khai chính sách, từ đối thoại trực tiếp và từ việc chính quyền cơ sở cùng người dân xử lý từng vướng mắc cụ thể. Khi hộ dân nhìn thấy quyền lợi hợp pháp được bảo đảm, chính sách được giải thích rõ ràng, việc di dời được hỗ trợ kịp thời, tâm lý e ngại sẽ từng bước được giải tỏa.

Chính từ cấp cơ sở có thể thấy một nguyên tắc quan trọng: muốn khơi thông nguồn lực đất đai, trước hết phải khơi thông thông tin, khơi thông chính sách và khơi thông niềm tin. Mặt bằng sạch không chỉ là kết quả của quyết định hành chính, mà là kết quả của quá trình vận động, đối thoại, giải thích và tổ chức thực hiện nhất quán.

Minh bạch và trách nhiệm

Ông Trình Quốc Thắng, Phó Chủ tịch UBND phường Thanh Liệt cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất trong công tác GPMB hiện nay là sự phức tạp về đất đai. Qua nhiều giai đoạn quản lý khác nhau, hồ sơ pháp lý tại không ít khu vực còn thiếu đồng bộ. Có trường hợp người dân sinh sống ổn định từ lâu nhưng chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; có trường hợp mua bán, chuyển nhượng bằng giấy viết tay qua nhiều đời chủ. Khi triển khai dự án, việc xác định nguồn gốc đất vì thế mất nhiều thời gian, dễ phát sinh khiếu nại, thắc mắc.

Những vướng mắc này cho thấy, GPMB không thể xử lý hiệu quả nếu chỉ vận động ở phần ngọn. Cần một nền tảng dữ liệu đất đai minh bạch, chính xác, được “làm sạch” và cập nhật thường xuyên. KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, minh bạch dữ liệu đất đai là yếu tố quan trọng hàng đầu để người dân “tâm phục khẩu phục” khi triển khai chính sách thu hồi đất. Khi nguồn gốc đất, quy hoạch, phương án bồi thường, quỹ tái định cư được công khai rõ ràng, khoảng trống nghi ngại sẽ được thu hẹp.

Cùng với minh bạch dữ liệu là yêu cầu làm rõ trách nhiệm. Theo ông Trình Quốc Thắng, trước đây, công tác GPMB có lúc bị xem là nhiệm vụ riêng của một cơ quan hoặc đơn vị chuyên trách. Khi tiến độ chậm, có nơi xuất hiện tâm lý né tránh, đùn đẩy, chờ chỉ đạo cấp trên. Việc thành phố xác định GPMB là nhiệm vụ trọng tâm, gắn với đánh giá năng lực lãnh đạo, điều hành của cán bộ đã tạo chuyển biến rõ hơn trong thực thi.

Khi trách nhiệm được gắn với từng cá nhân, từng tập thể, người đứng đầu không thể đứng ngoài cuộc. Họ phải trực tiếp đối thoại với người dân, nắm địa bàn, xử lý vướng mắc và chịu trách nhiệm về kết quả. Đây là thay đổi có ý nghĩa quản trị, bởi nguồn lực đất đai chỉ có thể được khơi thông khi bộ máy hành chính vận hành với tinh thần rõ việc, rõ người, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm.

Tinh thần “6 rõ” vì vậy cần được xem như một yêu cầu xuyên suốt: rõ mục tiêu, rõ nguồn lực, rõ quỹ đất, rõ quỹ nhà tái định cư, rõ thông tin quy hoạch và rõ trách nhiệm tổ chức thực hiện. Đặc biệt, trước khi giao nhiệm vụ cho chính quyền cơ sở, cấp thành phố cũng phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện đầu vào, từ quỹ tái định cư đến thông tin quy hoạch, để cơ sở có căn cứ triển khai với người dân.

Khơi thông nguồn lực đất đai không dừng lại ở việc có thêm mặt bằng cho dự án. Quan trọng hơn, đó là điều kiện để hạ tầng đi trước, mở đường cho các dòng vốn đầu tư, tái cấu trúc không gian đô thị và tạo giá trị gia tăng mới. Như ý kiến chuyên gia đã nêu, phát triển hạ tầng giao thông "đi trước một bước" là hướng đúng, bởi hạ tầng sẽ dẫn nguồn cho các nguồn lực phát triển khác.

Tuy nhiên, đất đai không nên được nhìn như nguồn lực duy nhất. Nếu tăng trưởng chỉ dựa vào khai thác đất, dư địa phát triển sẽ sớm bị giới hạn. Đất đai cần được sử dụng như bàn đạp để phát triển hạ tầng số, kinh tế sáng tạo, dịch vụ đô thị chất lượng cao và các mô hình phát triển bền vững hơn. Với quỹ đất sau GPMB, cần tính đến những cách thức khai thác giá trị mới, trong đó người dân không chỉ là đối tượng di dời, mà có thể trở thành chủ thể cùng tham gia và hưởng lợi từ quá trình phát triển đô thị.

Bởi vậy, khơi thông nguồn lực đất đai thực chất là khơi thông một chuỗi điều kiện phát triển: dữ liệu minh bạch, chính sách công bằng, trách nhiệm rõ ràng, đồng thuận xã hội và tầm nhìn tăng trưởng dài hạn. Khi những điều kiện ấy được bảo đảm, đất đai mới không còn là điểm nghẽn của dự án, mà trở thành động lực mở đường cho hạ tầng, cho đô thị hiện đại và cho tăng trưởng kinh tế của Thủ đô.

Ngọc Hải

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/khoi-thong-nguon-luc-dat-dai-de-mo-duong-tang-truong-763312.html