Khơi thông nguồn lực, đưa giáo dục đại học vươn tầm

40 phút trướcBài gốc

Đây không chỉ là nhiệm vụ riêng của một đơn vị mà là mệnh lệnh hành động chung để tạo động lực đổi mới mạnh mẽ, toàn diện nền giáo dục đại học Việt Nam. Nhân dịp này, Báo SGGP trân trọng giới thiệu ý kiến của các chuyên gia, nhà quản lý và các nhà giáo tâm huyết về những vấn đề mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ đạo.

* PGS-TS PHAN THANH BÌNH, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội:

Để đại học trở thành “túi khôn” của quốc gia

Phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là mệnh lệnh hành động để giáo dục đại học bứt phá. Để đại học thực sự trở thành “túi khôn” của quốc gia, điều kiện cần trước hết thuộc về Nhà nước, đó là thể chế và chính sách phát triển. Muốn có một nền đại học mạnh phải có môi trường đủ rộng cho sáng tạo và đổi mới. Một nền đại học hiện đại khó phát triển trong cơ chế quản lý hành chính hóa và thiếu quyền tự chủ.

Điểm then chốt vẫn là khung pháp lý bảo đảm tự chủ đại học và mô hình quản trị hiện đại. Phải tạo được cơ chế gắn kết thực chất giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp để tri thức không chỉ dừng ở giảng đường hay các công bố học thuật mà chuyển hóa thành công nghệ, năng lực sản xuất và các luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách.

Một điểm nghẽn khác cần tháo gỡ là cơ chế phát hiện, trọng dụng và thu hút nhân tài. Trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao, chỉ một thủ tục tuyển dụng, một cơ chế tài chính hay quy trình thị thực không phù hợp cũng đủ làm mất người giỏi. Cần trao quyền nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục đại học trong tuyển dụng, đãi ngộ, hợp tác quốc tế và tổ chức nghiên cứu…

Tuy nhiên, thể chế chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ nằm ở chính nội lực các trường và đội ngũ trí thức. Các đại học trọng điểm phải mang tinh thần tiên phong, dám đổi mới và chịu trách nhiệm. Không thể xây dựng đại học tinh hoa bằng tâm lý an toàn hay nghiên cứu chạy theo chỉ tiêu định lượng. Nhà khoa học phải gắn tri thức với yêu cầu phát triển của đất nước; nhà trường phải đào tạo những con người có năng lực sáng tạo, thích ứng và khát vọng cống hiến quốc gia.

* GS-TS NGUYỄN MINH THUYẾT, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội:

Hoàn thiện pháp luật để thu hút vốn, tăng đãi ngộ nhân tài

Trong hoàn cảnh kinh tế hiện nay, khó có thể đòi hỏi mức đầu tư cao cho đào tạo tinh hoa như các nước phát triển nhưng đầu tư thấp, nhỏ giọt và dàn đều sẽ khó mang lại hiệu quả. Chính phủ quyết định đầu tư phát triển từ 3 đến 5 đại học tinh hoa thì trước mắt chỉ nên chọn một vài ngành khoa học - công nghệ mũi nhọn để tập trung nguồn lực. Cùng với ngân sách, cơ sở giáo dục có thể thu hút đầu tư từ các doanh nghiệp và tăng vốn đầu tư từ chính các hoạt động nghiên cứu, sáng tạo của mình. Cần tiếp tục sửa đổi Luật Giáo dục đại học và các luật về thuế, doanh nghiệp để quy định cụ thể việc miễn giảm thuế cho doanh nghiệp đầu tư vào giáo dục.

Các cơ sở đào tạo tinh hoa cần được giao quyền tự chủ ở mức cao để chủ động quốc tế hóa chương trình, nhập khẩu công nghệ đào tạo. Bên cạnh đó, cơ sở giáo dục có điều kiện tuyển dụng, bổ nhiệm, trả lương cao cho những cá nhân xuất sắc trong nước; cử cán bộ trẻ xuất sắc đi học nước ngoài.

Đặc biệt, Bộ GD-ĐT cần tham mưu cho Chính phủ, Quốc hội ban hành chế độ tuyển dụng, bổ nhiệm và đãi ngộ đặc biệt đối với nguồn nhân lực chất lượng cao sau khi tốt nghiệp (như cách Trung Quốc đang làm đối với nhân tài tốt nghiệp từ các trường danh tiếng như Harvard về nước). Có như vậy mới hội tụ được dòng chảy nhân lực chất lượng cao phụng sự đất nước.

* TS HOÀNG NGỌC VINH, nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục Chuyên nghiệp, Bộ GD-ĐT:

Bỏ tư duy quản lý sự vụ, tạo hành lang pháp lý thông thoáng

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã gọi đúng tên các nút thắt xương sống: thể chế, quản trị, tài chính, nhân lực và tự do học thuật. Không tháo được những nút này, mọi mục tiêu về đại học nghiên cứu hay thứ hạng quốc tế sẽ khó đạt được.

Để thực sự kéo cả hệ thống đi lên, Nhà nước phải giao việc lớn, trao quyền thật, đầu tư đủ mạnh và đánh giá bằng kết quả thực chất: nhóm nghiên cứu mạnh, phòng thí nghiệm đạt chuẩn, công nghệ chuyển giao được và tư vấn chính sách có giá trị. Đầu tư vượt trội không phải là ban phát "đặc quyền khép kín" mà là quyết sách kiến tạo đầu tàu dẫn dắt toàn hệ thống bứt phá.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có thể nói là "đã mở khóa" nhưng sự chuyển mình không thể phó mặc cho riêng các trường. Các bộ, ngành, Chính phủ phải thể hiện rõ trách nhiệm đồng hành: dứt khoát từ bỏ tư duy quản lý sự vụ, cục bộ, chủ động tháo gỡ sự chồng chéo trong các quy định hiện hành. Có đồng bộ như vậy, đại học mới bứt phá và trở thành nơi quốc gia tìm đến cho những quyết định lớn.

* GS-TSKH NGUYỄN ĐÌNH ĐỨC, nguyên Trưởng Ban Đào tạo (ĐHQG Hà Nội):

Ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực công nghệ chiến lược

Tự chủ đại học như luồng gió mới đã làm "thay da đổi thịt" nhiều đơn vị của ĐHQGHN. Trong bối cảnh mới, hoàn thiện mô hình tự chủ và quản trị là nhiệm vụ cấp bách hàng đầu để các đại học quốc gia tiếp tục phát triển.

Trước những thách thức về chất lượng nhân lực, năng suất lao động và yêu cầu hội nhập quốc tế, ĐHQGHN cần tập trung nâng cao, mở rộng quy mô các chương trình đào tạo tài năng; ưu tiên nguồn lực cho các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ chiến lược. Song song đó, phải giữ vững nền tảng mạnh về khoa học cơ bản; đầu tư đột phá cho đào tạo tiến sĩ, thu hút nhân tài, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh để thúc đẩy công bố quốc tế và sáng chế. Đặc biệt, cần nâng cao năng lực thực hành, thực tập để tối ưu hóa cơ hội việc làm cho sinh viên.

* GS-TS LÊ THANH SƠN, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên (ĐHQG Hà Nội):

Phân quyền mạnh mẽ, giữ lửa cho khoa học cơ bản

Một thách thức lớn hiện nay là các ngành khoa học cơ bản, đào tạo tài năng chưa nhận được sự quan tâm đúng mức của xã hội, dẫn đến việc tuyển sinh đại học có khi gặp khó khăn về thu hút học sinh giỏi (như đạt giải quốc gia, quốc tế).

Để tạo đột phá bồi dưỡng nhân tài trong kỷ nguyên tri thức, ĐHQGHN cần phân quyền tự chủ mạnh mẽ cho các trường đại học thành viên, đặc biệt là tự chủ trong đào tạo. Nhà nước và nhà trường cần có cơ chế hỗ trợ kinh phí để các nghiên cứu sinh có thể trở thành cán bộ cơ hữu, làm việc toàn thời gian tại trường trong quá trình học. Chính sách này là chìa khóa để hình thành thế hệ kế cận cho các nhóm nghiên cứu mạnh và phòng thí nghiệm trọng điểm. Đầu tư cho khoa học cơ bản chính là đầu tư vào tương lai, tạo nền tảng vững chắc cho sức mạnh công nghệ và kinh tế quốc gia.

* GS-TS NGÔ THỊ PHƯƠNG LAN, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TPHCM):

Chuyển từ đánh giá sản lượng sang đánh giá tác động xã hội

Trong kỷ nguyên mới đòi hỏi hệ thống đại học phải kiến tạo được nền tảng tư tưởng và làm chủ công nghệ chiến lược. Đối với khối ngành khoa học xã hội và nhân văn, đây là lĩnh vực góp phần bồi đắp bản sắc, xây dựng "hạ tầng tinh thần" của quốc gia. Nếu bị chi phối hoàn toàn bởi logic thị trường, các ngành khoa học cơ bản này sẽ đối diện nguy cơ suy giảm chức năng nền tảng.

Tôi cho rằng đổi mới sáng tạo cần được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm không chỉ đổi mới công nghệ mà còn cả đổi mới xã hội, đổi mới thể chế và phát triển con người. Trong tiến trình đó, khoa học xã hội và nhân văn cần được nhìn nhận như hạt nhân của đổi mới sáng tạo xã hội, nơi tri thức học thuật được chuyển hóa thành các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống, củng cố năng lực quản trị, thúc đẩy sự phát triển bền vững của con người và xã hội.

Một điểm nghẽn lớn hiện nay là áp lực định lượng hóa thành tích và xu hướng quốc tế hóa hoạt động công bố khoa học một cách máy móc. Hệ thống quản trị đại học hiện đại cần chuyển dịch mạnh mẽ: từ chú trọng "đánh giá sản lượng" dựa trên số lượng bài báo sang "đánh giá tác động xã hội", nhấn mạnh mức độ đóng góp thực chất của tri thức đối với cộng đồng. Đây mới là thước đo toàn diện cho giá trị của một trường đại học đổi mới sáng tạo, phục vụ đắc lực cho việc định hướng chính sách và phát triển quốc gia.

LÂM NGUYỄN - THANH HÙNG ghi

Nguồn SGGP : https://sggp.org.vn/khoi-thong-nguon-luc-dua-giao-duc-dai-hoc-vuon-tam-post852998.html