Sở GD-ĐT TPHCM đã có báo cáo kết quả hoạt động của ngành GD-ĐT trên địa bàn TPHCM sau 1 năm thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính.
Sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính giữa TPHCM, tỉnh Bình Dương và tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, quy mô hệ thống giáo dục của TP tăng lên rất lớn, trở thành địa phương có quy mô giáo dục lớn nhất cả nước.
Số liệu thể hiện, tổng số học sinh các bậc học từ mầm non đến THPT trên toàn TP là 2.524.780 học sinh. Trong đó, mầm non: 469.846 trẻ; tiểu học: 951.312 học sinh; THCS: 762.088 học sinh; THPT: 341.534 học sinh.
Trong số này, tỉ lệ học sinh không có thường trú tại TPHCM chiếm khoảng 24%; số lượng học sinh tăng cơ học hàng năm dao động từ 50.000 đến 60.000 học sinh. Đây cũng là một áp lực rất lớn trong việc đảm bảo trường lớp hàng năm. Ngoài ra, quy mô học sinh các loại hình khác trên địa bàn TPHCM có khoảng 84.020 học sinh.
TPHCM hiện có 3.438 cơ sở giáo dục từ mầm non đến THPT (mầm non: 1.832 trường, tiểu học: 822 trường, THCS: 494 trường, THPT: 290 trường), trong đó: 2.113 trường công lập, 1.325 trường ngoài công lập. Ngoài ra, có 155 cơ sở giáo dục thường xuyên, chuyên biệt và có yếu tố nước ngoài.
Sở GD-ĐT TP đánh giá mặc dù mạng lưới trường lớp của TPHCM có quy mô lớn nhưng tốc độ gia tăng dân số cơ học nhanh, đặc biệt tại các khu vực có khu công nghiệp, khu chế xuất và các đô thị mới nên tại một số địa bàn đã phát sinh tình trạng quá tải cục bộ về trường lớp. Hệ thống trường phân bổ không đồng đều giữa các xã, phường, đặc khu, trong đó có 5 địa phương (gồm phường Tân Sơn, phường Tây Nam, phường Phú Thuận, xã Phước Thành, xã Thạnh An) không có trường THCS công lập.
Sau sắp xếp, tính đến nay, bình quân toàn TP mới đạt khoảng 277 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học, phân bố không đồng đều giữa các xã, phường, đặc khu và giữa các cấp học. Cụ thể: Khu vực TPHCM (cũ): Khoảng 297 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học, cơ bản tiệm cận chỉ tiêu đề ra.
Khu vực Bình Dương (cũ): Khoảng 200 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học, thấp hơn nhiều so với mức định hướng. Khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ): Khoảng 316 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học, cao hơn mức bình quân chung.
Trường Tiểu học Bình Chuẩn 3 (phường Thuận Giao) đang được xây dựng "thần tốc" để kịp đưa vào sử dụng từ đầu năm học 2026-2027 với 100% học sinh được học bán trú. Ảnh: Đặng Trinh
Theo Sở GD-ĐT, các "điểm nóng" thiếu hụt trường lớp hiện nay tập trung chủ yếu tại các khu vực có tốc độ đô thị hóa nhanh, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất khiến dân số cơ học tăng vọt trong thời gian ngắn. Nhìn tổng thể, tình trạng thiếu hụt nhiều nhất nằm ở khu vực quận 12, quận Gò Vấp, huyện Hóc Môn, huyện Bình Chánh của TPHCM (cũ) và khu vực Bình Dương (cũ). Sự thiếu hụt này không rải đều mà mang tính cục bộ rất cao.
Qua rà soát, toàn TP có 42 phường/xã trọng điểm chịu áp lực cực kỳ lớn do kết quả thực hiện chỉ tiêu phòng học ở mức thấp. Đối với 5 địa phương chưa có trường THCS công lập, có 3/5 địa phương đã có trường phổ thông nhiều cấp học (có cấp THCS) trực thuộc Sở GD-ĐT là xã Thạnh An (Trường THCS và THPT Thạnh An), xã Phước Thành (Trường THCS và THPT Nguyễn Huệ), phường Tây Nam (Trường THPT Thanh Tuyền); còn lại 2/5 địa phương thuộc TPHCM (cũ) chưa có trường THCS là phường Tân Sơn, phường Phú Thuận.
Dựa trên mục tiêu đạt 300 phòng học/10.000 dân trong độ tuổi đi học, thống kê các "điểm nóng" thiếu hụt theo từng cấp học cụ thể như sau: Cấp mầm non (thiếu tổng cộng 434 phòng học), thiếu hụt nhiều nhất là phường Tân Sơn (230 phòng); ngoài ra một số địa phương cũng thiếu hụt cục bộ là xã Củ Chi (47 phòng), phường Bình Tiên (34 phòng). Cấp tiểu học (thiếu tổng cộng 4.755 phòng học), nhiều địa phương thiếu hụt trên 100 phòng học: Phường Trung Mỹ Tây (192 phòng), phường Tam Bình (186 phòng), phường Phú Thọ Hòa (175 phòng), xã Vĩnh Lộc (169 phòng), xã Tân Vĩnh Lộc (169 phòng), phường Hiệp Bình (145 phòng), phường Thới An (132 phòng), phường An Phú Đông (129 phòng).
Tại khu vực Bình Dương (cũ), các "điểm nóng" thiếu phòng học là phường An Phú (144 phòng), phường Tân Khánh (144 phòng), phường Dĩ An (122 phòng). Cấp THCS (thiếu tổng cộng 6.242 phòng học), áp lực ở cấp THCS rất lớn với các địa phương thiếu hụt trầm trọng kéo dài như: Phường Phú Thọ Hòa (284 phòng), phường Tân Khánh (205 phòng), xã Bà Điểm (198 phòng), phường Bình Hưng Hòa (190 phòng), phường Bình Tân (160 phòng) và phường Tân Đông Hiệp (153 phòng). Cấp THPT (thiếu tổng cộng 6.052 phòng học), đây là cấp học có mức độ thiếu hụt lớn, số lượng phòng cần bổ sung cao: Thiếu nhiều nhất là phường Tân Hiệp (268 phòng), phường Đông Hưng Thuận (242 phòng), phường Thới An (226 phòng), phường Bình Hưng Hòa (199 phòng), xã Vĩnh Lộc (188 phòng), xã Tân Vĩnh Lộc (164 phòng), phường Lái Thiêu (133 phòng), phường Tân Đông Hiệp (132 phòng), phường Vũng Tàu (137 phòng).
Hiện trạng một địa phương thiếu hàng trăm phòng học hoặc đồng thời thiếu ở nhiều cấp học khác nhau (như phường Trung Mỹ Tây, phường Tân Khánh, phường Dĩ An, xã Vĩnh Lộc...) đã và đang gây khó khăn lớn cho công tác phân bổ chỉ tiêu tuyển sinh.
Thiếu 1.131 giáo viên cấp tiểu học, THCS và giáo viên chuyên biệt
Theo Sở GD-ĐT, hiện nay, tuy số lượng sinh viên tốt nghiệp các môn học đặc thù như mỹ thuật, âm nhạc, tin học tương đối ổn định nhưng chưa có chính sách thu hút và đãi ngộ phù hợp đối với các đối tượng này dẫn đến thực trạng sinh viên sau khi tốt nghiệp chủ yếu lựa chọn làm việc ngoài ngành giáo dục.
Dự kiến trong năm học 2026–2027, quy mô trường lớp sẽ tăng do thành lập thêm trường mới và mở rộng, sửa chữa, bổ sung phòng học, kéo theo nhu cầu tăng số lớp và số lượng biên chế cần bổ sung. Tuy nhiên, chỉ tiêu biên chế được giao hiện nay chưa đáp ứng yêu cầu thực tế, gây khó khăn trong việc bố trí giáo viên cho các đơn vị có tăng trường, tăng lớp, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác tổ chức dạy học và đảm bảo chất lượng giáo dục.
Đặng Trinh