Không gian đô thị và những khoảng trống sức khỏe, thiên nhiên

một ngày trướcBài gốc

Các đồ án quy hoạch hiện hành vẫn thiếu vắng tiêu chí đánh giá liên quan đến sức khỏe cộng đồng

Khoảng trống trong quy hoạch

TS.KTS Nguyễn Văn Tuyên - Khoa Kiến trúc và Quy hoạch (Đại học Xây dựng Hà Nội) cho biết, sau hai thập kỷ phát triển mạnh mẽ, các đô thị Việt Nam đã trải qua quá trình mở rộng không gian và tăng trưởng hạ tầng với tốc độ rất nhanh.

Tuy nhiên, phần lớn các giải pháp quy hoạch vẫn tiếp tục dựa trên mô hình "quy hoạch không gian", theo hệ thống giao thông và phân lô chức năng sử dụng đất, đáp ứng các chỉ tiêu hạ tầng kỹ thuật. Trong cấu trúc đó, vai trò của thiên nhiên, không gian xanh, sức khỏe cộng đồng và tính linh hoạt sinh thái chưa được xem như những yếu tố chủ đạo của chiến lược phát triển đô thị.

Theo TS.KTS Nguyễn Văn Tuyên, thực tiễn cho thấy, các mảng xanh đô thị bị mất tính liên tục do bị chia cắt, không gian mặt nước bị lấn chiếm hoặc bê tông hóa, hệ sinh thái đô thị bị suy giảm... không chỉ làm mất cân bằng môi trường mà còn khiến cư dân đô thị ngày càng thiếu không gian phục hồi sức khỏe.

Lấy ví dụ về Hà Nội, mật độ cây xanh chỉ vào khoảng 2m3/người - quá thấp so với ngưỡng khuyến nghị là 10m3/người. Bên cạnh đó, sông Hồng - vốn được xem là trục sinh thái chủ đạo của Thủ đô đang đối mặt với tình trạng lấn chiếm bờ bãi, bê tông hóa và suy giảm chức năng thoát lũ - sinh thái, khiến dòng sông ngày càng mất khả năng đóng vai trò là "khung thiên nhiên" dẫn dắt cấu trúc đô thị. Cùng với đó, các chỉ số chất lượng không khí (AQI) và bụi mịn (PM2.5) tại các đô thị trung tâm thường xuyên vượt ngưỡng an toàn, gây ảnh hưởng trục tiếp đến sức khỏe cộng đồng.

"Tuy vậy, các đồ án quy hoạch hiện hành vẫn thiếu vắng tiêu chí đánh giá liên quan đến sức khỏe cộng đồng, khả năng phục hồi sinh thái hoặc chỉ số tiếp cận thiên nhiên - những yếu tố cốt lõi của một đô thị chữa lành" - TS.KTS Nguyễn Văn Tuyên cho biết.

TS.KTS Nguyễn Tất Thắng - nghiên cứu viên cao cấp, Viện Kiến trúc Quốc gia (Bộ Xây dựng) bổ sung thêm, sự phát triển kinh tế nhanh chóng của Việt Nam đã dẫn đến tình trạng phát triển nóng trong xây dựng và quy hoạch ở cả đô thị và nông thôn trên khắp cả nước.

Trong đó, quy hoạch đô thị và nông thôn chưa đồng bộ, thiếu tầm nhìn dài hạn, chạy theo mục tiêu tăng trưởng kinh tế nhanh, bỏ qua yếu tố môi trường và văn hóa xã hội, đặc biệt là sự an toàn và sức khỏe của người dân; quản lý môi trường xây dựng lỏng lẻo khi thiếu kiểm soát nghiêm ngặt về chất lượng vật liệu hoặc các quy định về vệ sinh môi trường và an toàn tiện ích.

Cùng với đó, không ít nhà đàu tư và doanh nghiệp thường ưu tiên các giải pháp xây dựng rẻ tiền, bỏ qua các giải pháp bền vững và thân thiện với sức khỏe và cuối cùng là hạn chế về nhận thức và năng lực.

"Việt Nam rất cần một sự chuyển đổi mô hình từ quy hoạch và xây dựng vốn chỉ thiên về đáp ứng yêu cầu cơ bản, sang phục vụ an toàn sinh mạng và sức khỏe toàn diện của con người, trên cơ sở đặt các quy chuẩn, tiêu chuẩn về môi trường lên hàng đầu trong mọi quy định về quy hoạch, kiến trúc, xây dựng và phát triển" - TS.KTS Nguyễn Tất Thắng cho hay.

Đề xuất các tiêu chuẩn phù hợp

Theo TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn – Ủy viên BCH Hội Kiến trúc sư Việt Nam, nhiều vấn đề sức khỏe đô thị hiện nay không bắt nguồn từ công trình đơn lẻ, mà từ cấu trúc không gian đô thị thiếu thân thiện với con người: giao thông ưu tiên xe cơ giới, thiếu không gian công cộng chất lượng, mật độ xây dựng cao và sự suy giảm của hệ sinh thái tự nhiên.

Các khu đô thị trong tương lai cần được tiếp cận như những “khu đô thị sức khỏe”, trong đó quy hoạch giao thông, không gian xanh – xanh lam và dịch vụ công cộng đóng vai trò nền tảng cho một lối sống lành mạnh. Tại mô hình phát triển tích hợp này, các tổ hợp y tế được gắn kết với không gian công cộng, cảnh quan sinh thái và hạ tầng giao thông vùng, kể cả các đầu mối lớn như sân bay, nhằm phục vụ chăm sóc sức khỏe dài hạn, du lịch y tế và nâng cao chất lượng sống đô thị.

TS.KTS Nguyễn Tất Thắng đề xuất cần tích hợp tiêu chuẩn WELL - một hệ thống đánh giá hiệu năng công trình tập trung vào sức khỏe và sự an lành của con người vào hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam.

Việc tập trung vào 10 nội dung tiêu chí của tiêu chuẩn này để đề xuất lộ trình và cơ chế chính sách nhằm lồng ghép các yếu tố định lượng và định tính về sức khỏe vào các quy chuẩn, tiêu chuẩn xây dựng. Từ đó, định hướng ngành kiến trúc Việt Nam theo xu hướng bền vững và lấy con người cùng môi trường làm trung tâm.

Về khung chính sách tổng thể, theo TS.KTS Nguyễn Tất Thắng, cần ban hành "Quy chuẩn xây dựng Xanh và vì Sức khỏe" thay vì chỉ có các tiêu chuẩn khuyến khích, cần xây dựng một QCVN mới hoặc sửa đổi các quy chuẩn đang hiện hành. Cùng với đó nên có cơ chế thử nghiệm, khuyến khích các dự án đô thị mới hoặc công trình công cộng thí điểm áp dụng các yêu cầu của WELL và WELL Community Standard để đánh giá tính khả thi và điều chỉnh phù hợp với điều kiện khí hậu, kinh tế, văn hóa... của Việt Nam.

Ngoài ra cần có cơ chế tài chính và quản lý thị trường như ưu đãi thuế và tính dụng xanh cũng như minh bạch hóa vật liệu. Đào tạo và nâng cao nhận thức để nâng cao nhận thức của chủ đầu tư và cộng đồng xã hội về giá trị dài hạn của công trình vì sức khỏe, đồng thời tạo ra nhu cầu thị trường chính đáng từ phía người tiêu dùng.

"Lồng ghép tiêu chuẩn WELL vào các quy chuẩn và tiêu chuẩn thiết kế kiến trúc tại Việt Nam là một bước đi tất yếu và chiến lược để ứng phó với các thách thức của môi trường, biến đổi khí hậu, dịch bệnh... Bằng cách chuyển đổi trọng tâm từ hiệu suất năng lượng sang sức khỏe con người - Việt Nam có cơ hội sẽ tạo ra một thế hệ công trình kiến trúc mới, thực sự đóng vai trò là công cụ hỗ trợ cho sự an lành và phát triển bền vững của cộng đồng" - TS. KTS Nguyễn Tất Thắng nhận xét.

Đô thị hóa ở Việt Nam diễn ra với tốc độ nhanh, dự kiến tỷ lệ dân số đô thị sẽ vượt quá 50% vào năm 2030. Hà Nội cùng TP Hồ Chí Minh sẽ trở thành vùng đô thị, đóng góp gần 40% GDP cả nước. Sự tăng trưởng đối mặt với nhiều sức ép như dòng di cư từ nông thôn ra, sự gia tăng mật độ, suy giảm chất lượng sống, bất bình đẳng đô thị và ô nhiễm môi trường.

TS.KTS Nguyễn Quốc Tuân - Chủ nhiệm khoa Kiến trúc - Công trình, Đại học Phương Đông

Thành Luân

Nguồn KTĐT : https://kinhtedothi.vn/khong-gian-do-thi-va-nhung-khoang-trong-suc-khoe-thien-nhien.955506.html