Không gian ngầm - 'lớp đô thị thứ hai' quyết định tương lai phát triển bền vững Thủ đô

2 giờ trướcBài gốc

Không gian ngầm - trụ cột của đô thị đa tầng hiện đại

- Thưa bà, quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm nhấn mạnh cách tiếp cận đa tầng, đa cực, đa lớp, đa trung tâm. Ở góc độ cơ quan quản lý Nhà nước, bà đánh giá thế nào về vai trò của không gian ngầm trong mô hình này?

Không gian ngầm đô thị luôn giữ vai trò rất quan trọng, đặc biệt đối với các đô thị lớn như Thủ đô Hà Nội. Khi được khai thác hợp lý, không gian ngầm, nhất là tại khu vực trung tâm, sẽ góp phần gia tăng hiệu quả sử dụng đất, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư đối với những công trình hạ tầng quy mô lớn, điển hình như hệ thống đường sắt đô thị.

Bà Đặng Anh Thư, Phó cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng).

Việc định hướng quy hoạch không gian ngầm có ý nghĩa then chốt, giúp đảm bảo sự phát triển đồng bộ giữa các công trình ngầm, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và không gian đô thị tổng thể. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn là công cụ định hình cấu trúc phát triển đô thị hiện đại.

Tuy nhiên, không gian ngầm cũng có những đặc thù rất riêng. Đây là loại hình đầu tư đòi hỏi nguồn vốn lớn, kỹ thuật phức tạp và đặc biệt rất khó điều chỉnh sau khi đã xây dựng. Vì vậy, công tác quy hoạch phải có tầm nhìn dài hạn, được nghiên cứu thận trọng để đảm bảo tính bền vững, phù hợp cho cả hiện tại và tương lai.

Có thể khẳng định, việc Hà Nội nhấn mạnh phát triển không gian ngầm trong quy hoạch tầm nhìn 100 năm là hoàn toàn đúng đắn, phù hợp xu hướng phát triển kinh tế - xã hội và mục tiêu phát triển đô thị trong giai đoạn mới.

Điểm nghẽn cần tháo gỡ

- Thực tế tại Hà Nội và TP.HCM cho thấy, nhiều dự án bãi đỗ xe ngầm chưa thành công như kỳ vọng. Theo bà, đâu là những điểm nghẽn cốt lõi?

Thực trạng này không chỉ diễn ra tại Hà Nội, TP.HCM mà còn ở nhiều đô thị lớn khác như Đà Nẵng, Hải Phòng. Việc phát triển các công trình ngầm, đặc biệt là bãi đỗ xe ngầm, vẫn còn nhiều hạn chế và chưa tương xứng nhu cầu thực tế.

Nguyên nhân trước hết đến từ công tác quy hoạch chưa đảm bảo tính liên kết, liên thông và đồng bộ giữa các lĩnh vực hạ tầng, đặc biệt là giữa không gian trên mặt đất, không gian trên cao và không gian ngầm. Điều này khiến nhiều dự án thiếu tính kết nối, khó phát huy hiệu quả tổng thể.

Bên cạnh đó, công trình ngầm thường có chi phí đầu tư rất lớn trong khi nguồn lực từ ngân sách Nhà nước còn hạn chế. Các cơ chế, chính sách để thu hút nguồn lực ngoài ngân sách cho lĩnh vực này hiện vẫn chưa thực sự rõ ràng, đặc biệt đối với các công trình phục vụ công cộng như bãi đỗ xe ngầm hay hệ thống hào, tuynen kỹ thuật.

Ngoài ra, công tác giải phóng mặt bằng cũng là một rào cản lớn. Đây là vấn đề phổ biến đối với nhiều dự án hạ tầng đô thị, trong đó có các công trình ngầm, làm kéo dài tiến độ hoặc thậm chí khiến dự án không thể triển khai.

- Một vấn đề được nhắc đến nhiều là thiếu cơ sở dữ liệu về công trình ngầm. Điều này ảnh hưởng ra sao đến công tác quản lý và quy hoạch, thưa bà?

Với đặc thù "ẩn" dưới lòng đất, dữ liệu về công trình ngầm có vai trò đặc biệt quan trọng trong toàn bộ quá trình quy hoạch, đầu tư xây dựng và quản lý vận hành không gian ngầm .

Thực tế, Nghị định số 39/2010/NĐ-CP đã có quy định về việc xây dựng và lưu trữ cơ sở dữ liệu công trình ngầm, đồng thời phân công trách nhiệm cho các cơ quan liên quan tại địa phương. Tuy nhiên, do tính chất phức tạp của loại hình công trình này, cùng việc chưa được quan tâm đúng mức, hệ thống dữ liệu hiện nay vẫn chưa hoàn chỉnh, chưa đáp ứng yêu cầu.

Không gian ngầm cần được quy hoạch bài bản để trở thành động lực phát triển đô thị hiện đại.

Việc thiếu dữ liệu đồng bộ dẫn đến nhiều hệ lụy như khó khăn trong công tác quy hoạch, chồng lấn không gian, rủi ro trong thi công và hạn chế hiệu quả khai thác.

Đối với dự thảo nghị định quy định về quản lý, sử dụng không gian ngầm trên địa bàn thành phố Hà Nội hướng dẫn khoản 2 Điều 19 Luật Thủ đô năm 2024 quy định về phân vùng chức năng không gian ngầm, sử dụng không gian ngầm trên địa bàn thành phố Hà Nội; vấn đề về cơ sở dữ liệu không gian ngầm không thuộc phạm vi điều chỉnh tại dự thảo nghị định này.

Hoàn thiện thể chế, đánh thức tiềm năng không gian ngầm

- Từ thực tiễn các nhà ga metro, có thể thấy khi không gian ngầm được kết nối tốt, hiệu quả tăng lên rõ rệt. Dự thảo Nghị định đặt ra yêu cầu gì để hình thành hệ sinh thái không gian ngầm, thưa bà?

Đúng là việc phát triển không gian ngầm tại các khu vực đầu mối giao thông công cộng khối lượng lớn như các nhà ga của tàu điện ngầm sẽ mang lại nhiều lợi ích, hiệu quả rõ rệt như tăng cao hiệu quả sử dụng, khai thác tài nguyên đất, giảm thiểu tác động ô nhiễm môi trường, nâng cao hiệu quả đầu tư của hệ thống đường sắt đô thị, phát triển kinh tế đô thị, tạo lập đô thị hiện đại.

Dự thảo nghị định quy định về quản lý, sử dụng không gian ngầm trên địa bàn thành phố Hà Nội hướng dẫn khoản 2 Điều 19 Luật Thủ đô về phân vùng chức năng sử dụng không gian ngầm trên địa bàn thành phố Hà Nội. Trong đó, việc quy định về chiều sâu sử dụng không gian ngầm mà các tổ chức, cá nhân được phép sử dụng sẽ tạo cơ sở pháp lý rõ về quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân trong việc sử dụng, khai thác không gian ngầm.

Việc phân định chiều sâu sử dụng không gian ngầm trong dự thảo nghị định, ngoài việc tạo công cụ giúp thúc đẩy quá trình đầu tư xây dựng công trình xây dựng ngầm, cũng còn là tiền đề quan trọng để công tác quy hoạch đô thị có thể phát triển không gian ngầm theo các lớp độ sâu, có tính liên thông gắn kết đồng bộ giữa các công trình, giữa các không gian đô thị.

- Xin bà cho biết tiến độ xây dựng nghị định và kỳ vọng khi hoàn thiện khung pháp lý cho không gian ngầm?

Năm 2025, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao trong việc xây dựng nghị định hướng dẫn Luật Thủ đô 2024, cụ thể là nội dung tại khoản 2, Điều 19 về quản lý, sử dụng không gian ngầm, Bộ Xây dựng đã hoàn thiện dự thảo và có Tờ trình số 53/TTr-BXD ngày 17/6/2025 báo cáo Chính phủ. Đồng thời, Bộ cũng hoàn tất công tác giải trình, báo cáo theo chỉ đạo của nguyên Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà liên quan dự thảo nghị định này.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Luật Thủ đô năm 2024 được sửa đổi, bổ sung để phù hợp với yêu cầu phát triển mới, trong đó có điều chỉnh nội dung liên quan quản lý không gian ngầm, ngày 4/2, Văn phòng Chính phủ đã có văn bản số 1098/VPCP-CN yêu cầu rút nhiệm vụ xây dựng nghị định nêu trên.

Thời gian tới, thực hiện Nghị quyết số 66/NQ-TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới mô hình chính quyền địa phương hai cấp và nâng cao chất lượng xây dựng, thi hành pháp luật, Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng sẽ tập trung tổng kết, rà soát Nghị định số 39/2010/NĐ-CP.

Trên cơ sở đó, đơn vị tham mưu, đề xuất hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả không gian ngầm trong thời gian tới.

Cảm ơn bà!

Kim Thoa

Nguồn Xây Dựng : https://baoxaydung.vn/khong-gian-ngam-lop-do-thi-thu-hai-quyet-dinh-tuong-lai-phat-trien-ben-vung-thu-do-192260424212518863.htm