Không thể 'phình to' đại học bằng mọi giá

2 giờ trướcBài gốc

Ảnh minh họa: TNUE

Chuyển từ “kiểm soát hành chính” sang quản lý dựa trên năng lực chất lượng

Dự thảo Thông tư quy định việc xác định số lượng tuyển sinh. Dự thảo nhằm triển khai Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) năm 2025 và Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi) năm 2025, hướng tới chuẩn hóa, nâng cao chất lượng đào tạo trên cơ sở các điều kiện về diện tích, cơ sở vật chất và đội ngũ giảng viên có nhiều điểm mới.

Trao đổi với PV Báo Phụ nữ Việt Nam, PGS.TS Từ Quang Tân, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Sư phạm, Đại học Thái Nguyên cho rằng: “Dự thảo Thông tư lần này thể hiện một bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý: Từ kiểm soát hành chính sang quản lý dựa trên năng lực bảo đảm chất lượng”.

Theo PGS.TS Từ Quang Tân, việc xác định chỉ tiêu tuyển sinh không còn thuần túy dựa trên nhu cầu mở rộng quy mô mà bám sát vào các điều kiện cụ thể như đội ngũ giảng viên, diện tích sàn đào tạo, chuẩn cơ sở giáo dục đại học và hiệu quả đầu ra.

“Đây là hướng tiếp cận đúng với tinh thần Luật Giáo dục đại học (sửa đổi) năm 2025, bởi chất lượng không thể tách rời điều kiện bảo đảm. Tuyển sinh phải là hệ quả của năng lực đào tạo, không phải động lực để mở rộng bằng mọi giá. Nếu thực thi nghiêm túc, Thông tư sẽ góp phần nâng cao kỷ cương học thuật và nâng cao tính minh bạch trong quản trị đại học”, PGS.TS Quang Tân nhận định.

Liên quan đến quy định xác định chỉ tiêu riêng cho từng địa điểm đào tạo, bao gồm trụ sở chính và các phân hiệu, PGS.TS Quang Tân đánh giá đây một điểm rất đáng chú ý. “Cách tiếp cận này chấm dứt tình trạng cộng gộp năng lực giữa các cơ sở để hợp thức hóa quy mô tuyển sinh”, ông Tân nói.

Về mặt chất lượng, điều này buộc mỗi địa điểm đào tạo phải chứng minh năng lực độc lập về đội ngũ, cơ sở vật chất và điều kiện tổ chức đào tạo. Về quản trị, các trường sẽ phải chuẩn hóa hệ thống dữ liệu, tăng cường kiểm soát nội bộ và phân cấp trách nhiệm rõ ràng cho từng cơ sở. Đây là một bước tiến hướng tới quản lý theo chuẩn và theo năng lực thực chất, PGS.TS Quang Tân nhận định.

Bên cạnh đó, việc quy định rõ khái niệm giảng viên đồng cơ hữu và hệ số quy đổi cụ thể là một động thái tích cực, bởi nó thừa nhận sự linh hoạt trong sử dụng nguồn lực, đồng thời hạn chế tình trạng “mượn danh” để nâng chỉ tiêu, PGS.TS Quang Tân bày tỏ.

Tuy nhiên, theo ông Tân, hệ số kỹ thuật chỉ là điều kiện cần. “Điều kiện đủ nằm ở cơ chế giám sát thực thi: Hợp đồng, thời lượng giảng dạy, tham gia hướng dẫn, nghiên cứu khoa học, bảo đảm chất lượng… Nếu không kiểm soát được mức độ tham gia thực chất, quy định vẫn có thể bị lợi dụng. Vì vậy, cùng với quy đổi số lượng, cần tăng cường công tác kiểm tra, công khai, minh bạch của các cơ sở giáo dục đại học”, PGS.TS Từ Quang Tân nhấn mạnh.

PGS.TS Từ Quang Tân, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Sư Phạm, Đại học Thái Nguyên. Ảnh: TNUE

Đồng thời, khi chỉ tiêu tuyển sinh được gắn với Chuẩn cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt là tiêu chí về tỷ lệ giảng viên trình độ tiến sĩ và diện tích sàn đào tạo tối thiểu trên đầu người học, thì quy mô sẽ bị ràng buộc bởi chất lượng. Điều này sẽ tạo ra hai thay đổi lớn.

Thứ nhất, các trường buộc phải chú trọng đến công tác nhân sự, có chiến lược bồi dưỡng, phát triển đội ngũ dài hạn, đặc biệt là đội ngũ có trình độ cao, có các chính sách thu hút nhân lực ở các lĩnh vực ngành trọng điểm.

Thứ hai, việc mở rộng quy mô sẽ phải song hành với đầu tư cơ sở vật chất, không thể phát triển theo hướng tăng quy mô, tăng số lượng lớp nhưng thiếu không gian học tập và các điều kiện của lớp học cần thiết.

Về lâu dài, đây là cơ chế tạo áp lực tích cực để các trường nâng chuẩn thay vì chạy theo số lượng, chuyên gia phân tích.

Hậu kiểm nghiêm để bảo đảm chất lượng

Cũng theo PGS.TS Quang Tân, việc chuyển từ xác định theo lĩnh vực rộng sang nhóm ngành và đặc biệt bắt buộc xác định theo từng ngành đối với các lĩnh vực đặc thù như sức khỏe, đào tạo giáo viên và pháp luật, là một bước đi hợp lí.

“Những ngành này đòi hỏi chuẩn nghề nghiệp nghiêm ngặt, điều kiện thực hành, thực tập đặc thù và đội ngũ giảng viên chuyên sâu. Nếu chỉ tính theo nhóm rộng, rất dễ xảy ra tình trạng sử dụng giảng viên ngành gần để hợp thức hóa chỉ tiêu. Việc xác định theo ngành sẽ làm rõ trách nhiệm đào tạo đúng chuyên môn, đúng điều kiện và đúng chuẩn đầu ra, qua đó đảm bảo chất lượng đào tạo các ngành đặc thù”, ông Tân nhận định.

Liên quan đến quy định hạn chế tăng chỉ tiêu đối với ngành có tỉ lệ thôi học cao hoặc việc làm sau tốt nghiệp thấp, PGS.TS Quang Tân khẳng định: “Đây là điểm thể hiện rõ nhất tư duy quản lí theo hiệu quả đầu ra. Khi một ngành có tỉ lệ thôi học năm thứ nhất vượt ngưỡng hoặc tỉ lệ sinh viên có việc làm sau tốt nghiệp thấp, thì việc không cho phép tăng chỉ tiêu là hợp lý”.

Chính sách này buộc các trường phải tự rà soát chất lượng tuyển sinh, chương trình đào tạo, công tác hỗ trợ người học và kết nối thị trường lao động. Tuy nhiên, để bảo đảm công bằng, cần có hướng dẫn thống nhất về phương pháp thống kê và kiểm chứng dữ liệu việc làm, tránh tình trạng báo cáo hình thức hoặc chênh lệch cách tính giữa các trường, PGS.TS Quang Tân đặt vấn đề.

Đồng thời, chuyên gia cho rằng, việc cho phép tuyển vượt trong một biên độ nhất định, với điều kiện vẫn bảo đảm các tiêu chí về đội ngũ và cơ sở vật chất, là hợp lý về mặt quản trị. Thực tế tuyển sinh luôn có biến động giữa số trúng tuyển và số nhập học; nếu không có độ linh hoạt, các trường có thể rơi vào tình trạng lãng phí nguồn lực trong khi nhu cầu xã hội cao.

“Vấn đề cốt lõi là giới hạn vượt phải đủ nhỏ để không phá vỡ trần năng lực đã tính toán, đồng thời đi kèm cơ chế hậu kiểm chặt chẽ. Khi đó, tính linh hoạt và kiểm soát chất lượng có thể song hành”, PGS.TS Tân nhấn mạnh.

Về dài hạn, PGS.TS Quang Tân cho rằng Thông tư sẽ tạo ra 3 tác động căn bản.

Thứ nhất, củng cố nguyên tắc phát triển dựa trên năng lực thực chất thay vì mở rộng quy mô cơ học.

Thứ hai, thúc đẩy tái cấu trúc ngành nghề đào tạo theo hướng tập trung, chuyên sâu và gắn với nhu cầu xã hội.

Thứ ba, tăng cường trách nhiệm giải trình của các cơ sở giáo dục đại học đối với người học và thị trường lao động.

“Nếu được triển khai nghiêm túc, Thông tư sẽ góp phần hình thành một hệ sinh thái giáo dục đại học ổn định hơn, nơi chất lượng là điều kiện tiên quyết của tăng trưởng, và tuyển sinh không còn là cuộc đua về số lượng mà là sự khẳng định về năng lực và uy tín đào tạo”, PGS.TS Từ Quang Tân nhận định.

Hà Phương

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/khong-the-phinh-to-dai-hoc-bang-moi-gia-238260212104329626.htm