Không thể tùy tiện

một ngày trướcBài gốc

Công trình có kiến trúc "nhà rường" nằm trước Bửu thành lăng Hoàng Thái hậu Từ Dụ. Ảnh: B.V.H.

Lăng mộ Nghi Thiên Chương Hoàng hậu Từ Dụ - thân mẫu vua Tự Đức - thuộc quần thể lăng vua Thiệu Trị, vừa được tu bổ bằng nguồn kinh phí hơn 6 tỷ đồng từ các tổ chức, cá nhân thông qua Quỹ Bảo tồn di sản Huế. Dự án hoàn thành vào tháng 6/2024, tập trung vào các hạng mục như trụ biểu, hồ Tân Nguyệt, hệ thống cống đối lưu, sân nền, bậc cấp, cổng, tường thành và cảnh quan trong khuôn viên di tích.

Thế nhưng, thời gian gần đây, người dân và du khách phản ánh việc xuất hiện một công trình mới ngay phía trước Bửu thành. Công trình mang dáng dấp nhà rường truyền thống, diện tích khoảng 35m², dựng cố định với 16 cột gỗ, mái lợp ngói liệt. Sự hiện diện của ngôi nhà “lạ” này khiến khoảng không gian vốn dành cho nghi lễ trước lăng trở nên khác lạ.

Qua khảo sát thực địa và đối chiếu hồ sơ, Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế xác nhận trong báo cáo kinh tế - kỹ thuật đã được Bộ VHTTDL thẩm định và UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế) phê duyệt không có hạng mục xây dựng nhà rường cố định trước Bửu thành. Trên cơ sở đó, Sở yêu cầu Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế báo cáo cụ thể về công trình này.

Theo nhà nghiên cứu văn hóa Huế Phạm Đức Thành Dũng, việc dựng nhà gỗ kiên cố với lý do phục vụ thờ cúng là không phù hợp với lệ xưa. Tại khu vực chôn cất, triều Nguyễn chỉ dựng nhà tạm mỗi khi diễn ra lễ cúng kỵ, sau đó tháo dỡ để trả lại không gian cho lăng mộ.

“Việc xây dựng căn nhà là việc làm tùy tiện, phá vỡ cảnh quan cũng như quy hoạch, quy cách xây dựng lăng mộ hoàng gia triều Nguyễn. Không hiểu vì sao trung tâm lại cho phép xây dựng một căn nhà kiên cố tại nơi mà trước đó chỉ cho dựng nhà tạm để cúng bái như vậy, trông rất… chướng” - ông Dũng nói, đồng thời cho biết nhiều lăng hoàng hậu triều Nguyễn hiện nay vẫn chỉ tồn tại nền móng, không có nhà thờ kiên cố như trường hợp lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ.

Trước phản ánh của dư luận, Cục Di sản văn hóa (Bộ VHTTDL) đã đề nghị Sở Văn hóa và Thể thao TP Huế tổ chức kiểm tra, xác minh tại hiện trường việc thực hiện dự án, nhằm bảo đảm đúng nội dung đã được thẩm định tại công văn số 2202/BVHTTDL-DSVH ngày 25/6/2021 và tuân thủ quy định của pháp luật về di sản văn hóa. Kết quả kiểm tra phải được báo cáo UBND TP Huế và Bộ VHTTDL trước ngày 9/1.

Về phía mình, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế cho biết công trình được dựng nhằm đáp ứng nhu cầu lễ bái ngoài trời, xuất phát từ nguyện vọng của nhà tài trợ. Trung tâm khẳng định đây là nhà gỗ lắp ghép, đặt trên hệ đá táng có sẵn, không đào xới nền móng, không tác động đến yếu tố gốc của di tích và có thể tháo dỡ khi cần thiết. Đồng thời, Trung tâm thừa nhận thiếu sót trong quá trình triển khai. “Chúng tôi cũng tự nhận thấy thiếu sót và xin nghiêm túc rút kinh nghiệm, cam kết tăng cường công tác quản lý hiện trạng khu di tích; thường xuyên theo dõi, kiểm tra tình trạng công trình nhà gỗ lắp ghép nêu trên, bảo đảm không phát sinh thay đổi về quy mô, hình thức, kết cấu và vị trí. Trường hợp có yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền, Trung tâm sẽ phối hợp thực hiện việc điều chỉnh theo đúng quy định” - đại diện đơn vị này cho biết.

Câu chuyện ngôi nhà “lạ” trước lăng Hoàng thái hậu Từ Dụ vì thế không chỉ là một sự cố thủ tục. Nó gợi lại câu hỏi quen thuộc trong bảo tồn di sản: thiện chí không thể thay thế quy chuẩn, và tâm linh không thể là lý do để vượt qua ranh giới pháp lý - lịch sử. Với di sản, mọi can thiệp, dù nhỏ, cũng không thể tùy tiện, và càng không được phép “cứ làm” rồi... xin rút kinh nghiệm!

Hà Thư

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/khong-the-tuy-tien.html