Không 'thiết tha' lập doanh nghiệp spin-off vì thiếu cơ chế ưu đãi vượt trội

5 giờ trướcBài gốc

Nhiều rào cản

Sáng 24/4, Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ đã tổ chức hội thảo "Mô hình và định hướng giải pháp thúc đẩy hợp tác 'ba nhà' giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp để thành lập doanh nghiệp spin-off". Sự kiện quy tụ các nhà quản lý và chuyên gia nhằm thảo luận, tìm giải pháp đưa tri thức từ phòng thí nghiệm ra thị trường.

Theo ông Phạm Đức Nghiệm - Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, thời gian qua Đảng và Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách quan trọng, tiêu biểu như Nghị quyết 57-NQ/TW và Nghị quyết 68-NQ/TW, nhằm tạo hành lang pháp lý đồng bộ thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, qua các nghiên cứu và đánh giá của chuyên gia, khâu thương mại hóa kết quả nghiên cứu vẫn đang là một "điểm nghẽn" lớn trong thực tiễn.

Ông Phạm Đức Nghiệm - Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ.

Để giải quyết bài toán này, ông Nghiệm khẳng định việc hình thành doanh nghiệp spin-off (doanh nghiệp khởi nguồn) là "con đường phù hợp và hiệu quả nhất với bối cảnh thực tiễn của Việt Nam". Mô hình này mang sứ mệnh đặc biệt quan trọng trong việc hỗ trợ chuyển hóa các công nghệ từ quy mô phòng thí nghiệm sang quy mô công nghiệp, giúp đưa nhanh các tiến bộ kỹ thuật vào sản xuất, kinh doanh.

Dù mang sứ mệnh quan trọng và được kỳ vọng lớn, việc hình thành các doanh nghiệp spin-off hiện nay vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản thực tiễn.

Thứ nhất là vướng mắc trong định giá tài sản trí tuệ. Ông Phạm Đức Nghiệm chỉ ra khó khăn trong việc định giá kết quả nghiên cứu để biến chúng thành tài sản có thể thế chấp, chuyển nhượng, góp vốn hay dùng để vay vốn ngân hàng.

Tiến sĩ Nguyễn Hữu Xuyên - Phó Viện trưởng Học viện Chiến lược và Chính sách Khoa học Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ.

Thứ hai là tình trạng tự chuyển giao "chui". Theo Tiến sĩ Nguyễn Hữu Xuyên - Phó Viện trưởng Học viện Chiến lược và Chính sách Khoa học Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, chính vì quy trình thủ tục từ việc xác lập quyền đến đánh giá, định giá quá rườm rà, nhiều nhà khoa học đã chọn cách tự liên kết với doanh nghiệp bên ngoài để chuyển giao công nghệ. Việc làm này nhằm né tránh các thủ tục hành chính phức tạp nhưng lại khiến Nhà nước khó kiểm soát được quy mô ứng dụng cũng như nguồn thu.

Thứ ba là sự thiếu hụt về định danh và cơ chế ưu đãi đặc thù. Một thực tế là doanh nghiệp spin-off trong trường đại học hiện nay chưa có nhiều điểm khác biệt so với các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) thông thường. Ngoài ra, hiện chưa có bộ tiêu chí rõ ràng để xác định cơ quan nào có thẩm quyền công nhận một doanh nghiệp là spin-off. Nếu không có các cơ chế ưu đãi vượt trội về thuế, đất đai hay đào tạo mà chỉ tăng thêm gánh nặng báo cáo, các nhà khoa học sẽ không có động lực để hình thành doanh nghiệp khởi nguồn.

Giải pháp gỡ điểm nghẽn trong hình thành doanh nghiệp spin-off

Để các doanh nghiệp spin-off phát triển mạnh mẽ, theo các chuyên gia, các giải pháp cần được triển khai đồng bộ từ hai phía: hoàn thiện cơ chế chính sách và xây dựng mạng lưới hỗ trợ thực tiễn.

Về phía chính sách, Tiến sĩ Nguyễn Hữu Xuyên cho biết, hiện nay đang có xu hướng dịch chuyển mạnh mẽ trong tư duy quản lý. Thay vì chỉ quản lý quy trình nhiệm vụ, nhà nước đang chuyển sang quản lý theo đầu ra, theo dõi vòng đời kết quả nghiên cứu từ 5 đến 10 năm sau nghiệm thu.

Cùng với đó, xu hướng giao quyền một cách linh hoạt cho các nhà khoa học và tổ chức chủ trì, coi kết quả nghiên cứu là sản phẩm có thể thương mại hóa tự do thay vì quá lo ngại việc thất thoát tài sản nhà nước, cũng đang dần hình thành.

Ngoài ra, việc định giá cũng phải dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường. Bên cạnh đó, cần thiết kế và thử nghiệm các mô hình thương mại hóa đặc thù phù hợp với từng khối trường đại học (như khối nông nghiệp hay khối đa ngành).

"Một chính sách tốt là chính sách làm cho nhà khoa học vui, tổ chức đại học mạnh... và gắn với mong muốn chuyển hóa tri thức để phát triển kinh tế xã hội", ông Xuyên đúc kết.

Để các doanh nghiệp spin-off có thể tồn tại và phát triển thành công, bên cạnh việc tháo gỡ rào cản chính sách, việc xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ vững chắc, trong đó có mạng lưới cố vấn, là yếu tố mang tính quan trọng.

Trong bài tham luận của mình, Tiến sĩ Khổng Quốc Minh - Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ định nghĩa cố vấn (mentor) là các chuyên gia, nhà quản lý, hoặc doanh nhân thành đạt mang tâm thế cống hiến vì cộng đồng. Sự đồng hành của họ là vô cùng cần thiết bởi các nhóm khởi nghiệp thường xuất phát từ việc nắm giữ tài sản trí tuệ nhưng lại thiếu hụt trầm trọng các kỹ năng đưa sản phẩm ra thị trường. Cố vấn sẽ là những người lấp đầy khoảng trống về chiến lược kinh doanh, marketing, tài chính, quản trị và pháp lý cho nhà khoa học.

Tiến sĩ Khổng Quốc Minh - Cục Đổi mới sáng tạo.

Tuy nhiên, bài toán đặt ra hiện nay là làm sao để "chuẩn hóa mà không làm mất đi linh hồn" của hoạt động cố vấn, tức là đưa hoạt động cố vấn vào quy chuẩn đo lường được nhưng vẫn giữ vững tinh thần tự nguyện và sự nhiệt huyết cống hiến. Để giải quyết vấn đề này, ông Khổng Quốc Minh đề xuất 4 nhóm giải pháp cốt lõi. Đầu tiên, cần xây dựng một khung pháp lý làm cơ sở vững chắc cho hoạt động cố vấn.

Tiếp theo là thiết lập các tiêu chí rõ ràng để công nhận chức danh và mạng lưới cố vấn. Cùng với đó, xây dựng bộ tiêu chí để đo lường, đánh giá kết quả và tác động (output, outcome) thực tiễn từ hoạt động hỗ trợ của cố vấn đối với doanh nghiệp.

Cuối cùng là thiết kế các chương trình đào tạo, bồi dưỡng để chuẩn hóa và nâng cao năng lực cho đội ngũ cố vấn, giúp họ cập nhật thông tin và tiến tới trở thành những người dẫn dắt mang tính chiến lược cho toàn mạng lưới.

Hội thảo đã thu thập được nhiều góc nhìn thực tiễn, có giá trị để tham mưu hoàn thiện chính sách. Mục tiêu là tạo điều kiện để nhà khoa học yên tâm nghiên cứu, trường đại học phát huy vai trò đổi mới sáng tạo và thúc đẩy chuyển hóa tri thức thành động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Hiền Thảo

Nguồn Doanh Nghiệp : https://doanhnghiepvn.vn/cong-nghe/khong-thiet-tha-lap-doanh-nghiep-spin-off-vi-thieu-co-che-uu-dai-vuot-troi/20260424022027205