Khủng hoảng Trung Đông có thể khiến kinh tế toàn cầu thiệt hại hơn 1.000 tỉ USD. Ảnh: Bloomberg
Tờ Guardian cho biết, theo phân tích dựa trên dữ liệu của International Monetary Fund do tổ chức vận động khí hậu 350.org tổng hợp, ngay cả trong kịch bản eo biển Hormuz nhanh chóng hoạt động trở lại bình thường, thế giới vẫn phải gánh khoảng 600 tỉ USD do giá dầu và khí đốt tăng cao.
Nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung kéo dài, tổng thiệt hại đối với các hộ gia đình, doanh nghiệp và chính phủ có thể vượt 1.000 tỉ USD.
Các chuyên gia cảnh báo con số này có thể còn thấp hơn thực tế, do chưa tính đến các tác động dây chuyền như lạm phát tăng, chi phí phân bón và thực phẩm leo thang, hoạt động kinh tế suy giảm và thất nghiệp gia tăng.
Trái ngược với những thiệt hại của nền kinh tế, các công ty dầu khí lại hưởng lợi rõ rệt. Tập đoàn năng lượng BP cho biết lợi nhuận quý I đã tăng hơn gấp đôi nhờ giá dầu và khí đốt tăng mạnh.
Theo bà Anne Jellema, Giám đốc điều hành 350.org, các “ông lớn” dầu khí đang thu về “lợi nhuận khổng lồ”, phần lớn đến từ bối cảnh xung đột khiến hàng triệu người rơi vào khó khăn.
“Ngay cả khi eo biển Hormuz mở cửa trở lại, dòng tiền lớn vẫn sẽ tiếp tục chảy vào các công ty dầu mỏ, trong khi người dân phải vật lộn với chi phí nhiên liệu, điện và thực phẩm,” bà Jellema nhận định.
Trước thực trạng này, 350.org kêu gọi áp dụng thuế khẩn cấp đối với lợi nhuận vượt mức từ nhiên liệu hóa thạch, nhằm tạo nguồn lực cho an sinh xã hội và đầu tư vào năng lượng tái tạo - được cho là rẻ hơn, sạch hơn và ổn định hơn trong dài hạn.
Tại các nước đang phát triển, tác động của khủng hoảng năng lượng được đánh giá đặc biệt nghiêm trọng. Ông Cedric Dzelu, quan chức thuộc Bộ Biến đổi Khí hậu và Phát triển Bền vững Ghana, cảnh báo một cuộc khủng hoảng kéo dài có thể dẫn tới bất ổn xã hội. “Nhiều quốc gia châu Phi có nguy cơ sụp đổ nếu tình trạng này kéo dài hơn sáu tháng. Giá dầu tăng cao có thể châm ngòi cho biểu tình và hỗn loạn,” ông nói.
Để ứng phó, một số quốc gia châu Phi đã giảm thuế nhiên liệu nhằm hạ nhiệt giá trong nước. Tuy nhiên, biện pháp này đồng nghĩa với việc giảm nguồn thu ngân sách dành cho y tế, giáo dục và hạ tầng, trong khi gián tiếp tạo lợi thế cho các công ty dầu khí.
Ở góc độ dài hạn, các chuyên gia cảnh báo việc tiếp tục hỗ trợ ngành nhiên liệu hóa thạch sẽ làm trầm trọng thêm các vấn đề toàn cầu. Theo tính toán, các chính phủ trên thế giới đang chi khoảng 1,05 nghìn tỉ USD mỗi năm để trợ cấp cho hệ thống này.
Cựu Tổng thống Ireland Mary Robinson cho rằng người dân đang phải “trả giá ba lần”: Tại trạm xăng, thông qua thuế và qua những tổn hại mà nhiên liệu hóa thạch gây ra cho sức khỏe, môi trường và nền kinh tế.
Trong bối cảnh đó, cuộc khủng hoảng Trung Đông không chỉ là vấn đề địa chính trị, mà còn phơi bày những rủi ro sâu xa của sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về chuyển đổi năng lượng trên quy mô toàn cầu.
N.THANH