Kiểm soát hen suyễn trong mùa Xuân và những lưu ý sống còn trong dùng thuốc

6 giờ trướcBài gốc

1. Nguy cơ bộc phát cơn hen suyễn cấp trong mùa xuân

Nội dung

1. Nguy cơ bộc phát cơn hen suyễn cấp trong mùa xuân

2. Cách xử trí cấp cứu khi lên cơn hen suyễn cấp tính

3. Vai trò của thuốc dự phòng hen suyễn trong điều trị lâu dài

4. Dự phòng cơn hen qua thay đổi lối sống

Mùa Xuân tại Việt Nam thường đi kèm với hiện tượng nồm ẩm, độ ẩm không khí tăng cao vượt mức 80%. Đây là điều kiện lý tưởng để các dị nguyên phát triển mạnh mẽ. Nấm mốc sinh sôi trong các góc tường ẩm, mạt bụi nhà phát tán trong chăn ga gối đệm và phấn hoa bay lơ lửng trong gió đều là những tác nhân kích ứng đường thở cực mạnh.

Khi người bệnh hen suyễn hít phải các yếu tố này, niêm mạc phế quản vốn đã nhạy cảm sẽ phản ứng bằng cách sưng tấy và tiết dịch nhầy đặc quánh. Đồng thời, các cơ bao quanh đường thở co thắt lại khiến lòng phế quản bị thu hẹp đáng kể. Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột giữa ngày và đêm trong mùa xuân cũng khiến cơ thể khó thích nghi, làm gia tăng tần suất xuất hiện các cơn hen cấp tính với biểu hiện khó thở, khò khè và nặng ngực.

Một cơn hen suyễn cấp tính có thể chuyển biến xấu rất nhanh, do đó người bệnh và thân nhân cần nắm vững quy trình xử trí bằng thuốc cắt cơn. Thuốc cắt cơn hen suyễn thường là các loại thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh dưới dạng bình xịt định liều mà bác sĩ chuyên khoa hô hấp đã kê cho bệnh nhân để phòng ngừa cơn suyễn.

Khi xuất hiện cơn hen cấp, người bệnh cần ngừng ngay các hoạt động, ngồi nghỉ ngơi và dùng thuốc xịt cấp cứu.

2. Cách xử trí cấp cứu khi lên cơn hen suyễn cấp tính

Ngay khi xuất hiện dấu hiệu khó thở hoặc khò khè, người bệnh cần ngừng ngay mọi hoạt động, ngồi nghỉ ở nơi thoáng khí và sử dụng thuốc xịt cấp cứu theo đúng liều lượng bác sĩ đã hướng dẫn. Các bệnh nhân cơn hen nặng được hướng dẫn tự hít 2 - 4 lần albuterol hoặc một thuốc chủ vận beta tác dụng ngắn tương tự 3 lần cách nhau 20 phút để điều trị cơn hen cấp và để đo lưu lượng đỉnh (PEF) nếu có thể. Sau 10 - 20 phút, nếu triệu chứng không thuyên giảm, có thể lặp lại liều xịt thứ hai.

Khi những loại thuốc cắt cơn tác dụng ngắn này có hiệu quả (các triệu chứng được giảm bớt và PEF trở lại > 80% so với ban đầu), đợt cấp hen có thể được quản lý ngoại trú. Bệnh nhân không đáp ứng, có triệu chứng nặng, người bệnh vẫn cảm thấy khó thở dữ dội, tím tái môi hoặc không thể nói trọn câu, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Việc trì hoãn cấp cứu trong cơn hen nặng có thể dẫn đến suy hô hấp và ngừng tuần hoàn.

Cảnh báo nguy hiểm khi dùng thuốc sai cách: Lạm dụng thuốc cắt cơn là một thực trạng đáng báo động. Nhiều người bệnh coi bình xịt cắt cơn là vật bất ly thân và sử dụng liên tục mỗi khi thấy hơi khó thở mà bỏ qua thuốc dự phòng. Việc dùng quá nhiều thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh khiến cơ thể bị lờn thuốc, tim đập nhanh, run tay chân và đặc biệt là làm che lấp tình trạng viêm nhiễm đang ngày càng nặng lên bên trong phổi.

Bên cạnh đó, kỹ thuật xịt thuốc không đúng cũng khiến điều trị thất bại. Nếu người bệnh không phối hợp nhịp nhàng giữa động tác xịt và hít, thuốc sẽ bám lại ở khoang miệng hoặc cổ họng thay vì vào sâu trong phế quản. Điều này không những không giúp giãn đường thở mà còn gây ra các tác dụng phụ như nấm miệng hoặc khàn tiếng. Người bệnh cần yêu cầu bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn lại kỹ thuật xịt cho đến khi thuần thục.

3. Vai trò của thuốc dự phòng hen suyễn trong điều trị lâu dài

Khác với thuốc cắt cơn chỉ dùng khi có triệu chứng, thuốc dự phòng là lá chắn bền vững giúp kiểm soát tình trạng viêm mạn tính của đường thở. Tùy mức độ bệnh, bác sĩ có thể chỉ định:

- Corticosteroid dạng hít (ICS): Là nền tảng điều trị hen, có tác dụng chống viêm đường thở. Liều dùng điều chỉnh theo mức độ kiểm soát và được đánh giá lại mỗi 3–6 tháng để duy trì ở mức thấp nhất có hiệu quả. Tác dụng phụ có thể gặp: nấm miệng, khàn tiếng, ho; hiếm gặp hơn là ảnh hưởng tăng trưởng ở trẻ nếu dùng liều cao kéo dài.

- Thuốc cường beta₂-adrenergic tác dụng kéo dài (LABA): Giãn phế quản kéo dài, cải thiện triệu chứng và chức năng hô hấp; luôn dùng phối hợp với corticosteroid dạng hít, không sử dụng đơn độc.

- Thuốc điều biến leukotriene: Giảm phản ứng viêm và co thắt liên quan đến dị ứng; dùng trong điều trị duy trì, không có tác dụng cắt cơn cấp. Thuốc có thể gây rối loạn tâm trạng hiếm gặp và tương tác thuốc chuyển hóa qua gan.

- Thuốc kháng cholinergic tác dụng dài (LAMA): Ức chế co thắt phế quản và giảm tiết nhầy, thường bổ sung khi hen chưa kiểm soát tốt.

- Nhóm xanthin: Giãn phế quản nhưng ít được ưu tiên do nguy cơ tác dụng phụ như hồi hộp, mất ngủ, rối loạn nhịp tim.

- Kháng thể đơn dòng kháng IgE: Chỉ định cho hen dị ứng nặng, không kiểm soát bằng điều trị chuẩn. Dùng đường tiêm tại cơ sở y tế do nguy cơ phản vệ hiếm gặp.

Lưu ý: Duy trì thuốc dự phòng đều đặn theo chỉ định giúp giảm nhạy cảm phế quản, hạn chế tiết nhầy và co thắt, từ đó giảm nhu cầu dùng thuốc cấp cứu và phòng ngừa tổn thương phổi lâu dài. Sai lầm thường gặp là người bệnh chỉ dùng thuốc khi có triệu chứng và tự ý ngừng thuốc khi thấy đỡ bệnh.

Môi trường sống thoáng đãng, khô ráo và loại bỏ hết các dị nguyên... rất tốt đối với người bệnh hen.

4. Dự phòng cơn hen qua thay đổi lối sống

Kiểm soát lối sống chính là biện pháp phòng bệnh tự nhiên và hiệu quả nhất. Trong mùa xuân, người bệnh hen cần giữ cho môi trường sống luôn khô ráo và sạch sẽ. Sử dụng máy hút ẩm để duy trì độ ẩm trong phòng ở mức lý tưởng từ 40 - 50 phần trăm. Thường xuyên vệ sinh nhà cửa bằng khăn ẩm để tránh bụi bay lên, hạn chế dùng thảm trải sàn hoặc rèm vải nặng vốn là nơi trú ngụ của mạt bụi.

Chế độ dinh dưỡng nên bổ sung các thực phẩm giàu chất chống oxy hóa và omega 3 có trong cá hồi, các loại hạt và rau xanh để hỗ trợ giảm viêm. Tránh xa khói thuốc lá, mùi hương hóa chất mạnh và các thực phẩm đã từng gây dị ứng. Việc tập luyện thể dục nhẹ nhàng như đi bộ hoặc yoga giúp tăng cường sức bền cho cơ hô hấp, nhưng cần lưu ý giữ ấm vùng cổ và ngực khi tập luyện ngoài trời trong tiết trời se lạnh.

Ngoài ra, việc tiêm phòng vaccine cúm hằng năm và vaccine phế cầu cũng rất quan trọng đối với người bệnh hen. Các đợt nhiễm trùng đường hô hấp do virus thường là ngòi nổ kích phát những cơn hen ác tính. Bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh nhiễm trùng chính là cách gián tiếp để giữ cho bệnh hen luôn trong tầm kiểm soát.

BS. Hoàng Thị Mai Phương

Nguồn SK&ĐS : https://suckhoedoisong.vn/kiem-soat-hen-suyen-trong-mua-xuan-va-nhung-luu-y-song-con-trong-dung-thuoc-16926030309532105.htm