Kiến tạo kỳ tích sông Hồng - Không gian tăng trưởng mới cho Thủ đô

7 giờ trướcBài gốc

Các đại biểu, chuyên gia tham dự Tọa đàm “Kiến tạo kỳ tích sông Hồng” chiều 16-2. Ảnh: Đình Hiệp

Từ chiều sâu lịch sử nghìn năm Thăng Long đến những quyết sách hạ tầng quy mô lớn vừa khởi động, khát vọng “Kiến tạo kỳ tích sông Hồng” đang được thành phố hiện thực hóa bằng hành động cụ thể, với tầm nhìn trăm năm và động lực tăng trưởng bền vững cho Thủ đô.

Sông Hồng - Dòng chảy của ký ức và bản sắc Thăng Long

Trong không khí rộn ràng đón Xuân mới, chiều 16-2 (tức 29 Tết), Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội tổ chức Tọa đàm “Kiến tạo kỳ tích sông Hồng”. Diễn đàn trao đổi học thuật và chính luận nhằm làm rõ tầm nhìn chiến lược của Trung ương và thành phố đối với dòng sông đã nuôi dưỡng hồn cốt Thăng Long - Hà Nội suốt hơn một thiên niên kỷ.

Sông Hồng không chỉ là mạch nguồn phù sa, mà còn là cái nôi văn hóa, là trục hình thành nên bản sắc và không gian phát triển của Thủ đô. Nghị quyết 15-NQ/TƯ của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh yêu cầu thành phố Hà Nội điều chỉnh tổng thể Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, với sông Hồng là trục xanh, cảnh quan trung tâm, phát triển đô thị hài hòa hai bên sông…

Cảnh quan sông Hồng. Ảnh: Phạm Hùng

Gần 3 năm thực hiện Nghị quyết, thành phố Hà Nội đã có nhiều chính sách, hành động cụ thể với tư duy mới - chuyển từ “chỉnh trị dòng sông” sang “thích ứng và kiến tạo”; từ đối mặt với thiên nhiên sang đồng hành cùng thiên nhiên, để kiến tạo sông Hồng trở thành trục văn hóa - sinh thái - cảnh quan trung tâm của Hà Nội.

Trong đó, Quy hoạch đại lộ cảnh quan sông Hồng, hệ thống cầu vượt sông và tầm nhìn 100 năm không chỉ là câu chuyện hạ tầng, mà là quyết sách chiến lược tái cấu trúc không gian đô thị, mở ra cực tăng trưởng mới cho du lịch, logistics, tài chính - công nghệ; từ đó lan tỏa động lực phát triển cho toàn vùng Đồng bằng Bắc Bộ và cả nước.

Ông Nguyễn Viết Chức, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long (giữa) chia sẻ tại Tọa đàm. Ảnh: Đình Hiệp

Nhìn lại tiến trình hơn một nghìn năm Thăng Long - Hà Nội, ông Nguyễn Viết Chức, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long cho rằng, sông Hồng không chỉ là yếu tố địa lý mà đã trở thành một phần không thể tách rời trong lịch sử và đời sống tinh thần của người dân Thăng Long - Hà Nội cũng như của dân tộc Việt Nam qua các thời kỳ. Trong cảm xúc tự hào khi ngồi bên bờ “sông Mẹ, sông Cái”, ông cho rằng nói đến “kỳ tích sông Hồng” hôm nay phải đặt trong cả chiều sâu lịch sử lẫn tầm vóc thời đại.

“Kỳ tích ấy có tầm lịch sử, có tầm văn hóa và có tầm của thời đại. Chỉ khi kế thừa sâu sắc những giá trị đã ăn sâu trong tâm khảm dân tộc, chúng ta mới có thể nghĩ ra những chương trình, dự án thực sự vì cuộc sống", ông Nguyễn Viết Chức chia sẻ.

Ông nhìn nhận, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển đặc biệt, một thời kỳ hưng thịnh mới, và Hà Nội cũng phải bứt phá tương xứng với vị thế của mình. Đồng tình với tư duy “tầm nhìn kiến tạo”, ông bổ sung một khía cạnh từ góc độ văn hóa: “Tôi muốn nói đến một tầm nhìn khác - tầm nhìn cảm hóa. Chúng ta hãy cảm hóa dòng sông này”, ông Nguyễn Viết Chức nhấn mạnh.

Theo ông, trong ký ức cộng đồng, sông Hồng từng gắn với lũ lụt và mất mát. Nhưng đó không phải là bản chất lâu dài của dòng sông. “Thời gian chính của sông Hồng là thời gian nuôi dưỡng. Đừng coi sông Hồng là vật vô tri. Sông Hồng có tâm hồn, có nhịp đập. Chúng ta hãy lắng nghe và rung động theo nhịp đập ấy.”

Phát biểu về định hướng phát triển kinh tế - công nghiệp - du lịch gắn với không gian sông Hồng, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, Ủy viên Hội đồng Tư vấn kinh tế, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cho rằng, sông Hồng không chỉ là trục sinh thái mà còn là nền tảng kinh tế đặc biệt quan trọng của Thủ đô.

Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, Ủy viên Hội đồng Tư vấn kinh tế - Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam chia sẻ. Ảnh: Đình Hiệp

Ông dẫn chứng, Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề, chiếm hơn một nửa tổng số làng nghề cả nước; trong đó gần 400 làng nghề được công nhận làng nghề truyền thống. Đây là kho tàng giá trị văn hóa - kinh tế đặc sắc của Thăng Long xưa và Hà Nội nay. “Thăng Long không chỉ là ‘đô’ mà còn là ‘thị’. Trong ‘thị’ có thương mại, có sản xuất. Các làng nghề chính là cấu trúc vật chất của đời sống kinh tế ấy”, ông nhấn mạnh.

Từ các làng nghề đã hình thành nên hệ thống phố phường, tạo ra sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ phục vụ người dân Thủ đô, các vùng lân cận và cả nước. Hà Nội từng là trung tâm thương mại, trung tâm sản xuất thủ công truyền thống lớn, đồng thời cũng là nơi hội tụ giao thương và lan tỏa giá trị văn hóa.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, làng nghề không chỉ mang ý nghĩa sản xuất mà còn tạo dựng không gian văn hóa với lễ hội, tập quán, tri thức dân gian. Đây là nền tảng thuận lợi để phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch làng nghề, kết hợp nông nghiệp - văn hóa - dịch vụ.

“Phát triển vùng đất sông Hồng không chỉ là phát triển hạ tầng, mà phải là phát triển hệ sinh thái kinh tế - văn hóa - du lịch. Trong đó, dịch vụ và du lịch có thể trở thành điểm nhấn, còn công nghệ là đòn bẩy nâng cao giá trị”, ông nhấn mạnh.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong, nếu được quy hoạch đồng bộ, khai thác đúng hướng và gắn với chuyển đổi mô hình tăng trưởng, không gian sông Hồng sẽ trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế Thủ đô phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Chia sẻ tại Tọa đàm, Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội nhấn mạnh, sông Hồng - sông Cái, dòng sông Mẹ linh thiêng là nơi kết tinh trầm tích văn hóa, lịch sử ngàn năm của dân tộc Việt Nam. Qua bao thế hệ, dòng sông không chỉ bồi đắp phù sa cho đôi bờ mà còn bồi đắp chiều sâu văn hóa, hun đúc bản lĩnh và tâm hồn người Việt, đặc biệt là trên vùng đất Thăng Long - Hà Nội, nơi hội tụ đậm đặc những giá trị tiêu biểu nhất.

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội chia sẻ tại Tọa đàm. Ảnh: Đình Hiệp

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh cho rằng, trách nhiệm của thế hệ hôm nay không dừng lại ở việc bảo tồn ký ức lịch sử, mà còn phải kiến tạo tương lai cho dòng sông. Trong tầm nhìn 100 năm tới, Hà Nội cần nỗ lực để dòng sông luôn tràn đầy nguồn nước sạch, trở thành không gian sinh thái - văn hóa bền vững, nuôi dưỡng đời sống vật chất và tinh thần cho hơn 10 triệu người dân Thủ đô và hơn 33 triệu cư dân vùng đồng bằng châu thổ Bắc Bộ.

Các chuyên gia tại tọa đàm nhấn mạnh, suốt một thời gian dài, dòng sông dường như chưa được đặt đúng vị trí trong cấu trúc phát triển trung tâm. Nhiều đoạn bờ sông thiếu hạ tầng, thiếu kết nối; giá trị văn hóa chưa được liên kết thành một chỉnh thể. Việc “đánh thức” sông Hồng vì thế không chỉ là câu chuyện quy hoạch, mà còn là hành trình khôi phục mối quan hệ giữa con người với dòng sông - giữa hiện tại với chiều sâu lịch sử.

Bước ngoặt tái cấu trúc không gian đô thị

Phối cảnh cầu Thượng Cát bắc qua sông Hồng khi hoàn thành. Ảnh: CTV

Nếu chiều sâu lịch sử là nền tảng tinh thần, thì những công trình hạ tầng đang triển khai chính là biểu hiện rõ nét của quyết tâm chính trị.

Ngày 19-12-2025, thành phố chính thức khởi công Trục Đại lộ Cảnh quan ven sông Hồng - dự án được xem là “phát pháo lệnh” cho hành trình kiến tạo không gian sông. Đây không đơn thuần là một tuyến giao thông quy mô lớn, mà là quyết sách tái cấu trúc đô thị theo tầm nhìn “quay mặt ra sông”, thay đổi căn bản cách Hà Nội tiếp cận dòng chảy trung tâm của mình.

Trong năm 2025, Hà Nội đã khởi công 7 cây cầu vượt sông, con số gần tương đương tổng số cầu được xây dựng trong suốt một thế kỷ trước đó. Khi hoàn thành, hệ thống 18 cây cầu hiện tại và tương lai sẽ không chỉ giải bài toán giao thông, mà còn tạo thế cân bằng hai bờ, hình thành cấu trúc đô thị đa trung tâm, mở rộng không gian phát triển về phía Bắc và phía Đông.

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội chia sẻ tại Tọa đàm. Ảnh: Đình Hiệp

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh cho rằng, thực tế Hà Nội đã trải qua nhiều đề xuất, dự án lớn liên quan đến sông Hồng, từ ý tưởng thành phố Bắc sông Hồng, quy hoạch mở rộng năm 2011 đến quy hoạch phân khu sông Hồng công bố năm 2023. Tuy nhiên, trong thời gian dài, các ý tưởng vẫn chủ yếu nằm trên bản vẽ. Chỉ đến ngày 19-12-2025, khi dự án Trục đại lộ Cảnh quan sông Hồng chính thức khởi công, tiến trình phục hưng sông Hồng mới thực sự được kích hoạt bằng hành động cụ thể.

Theo kiến trúc sư Trần Huy Ánh, điểm cốt lõi của dự án không chỉ là một tuyến giao thông, mà là định hình không gian hai bên bờ sông trở thành không gian văn hóa - nghệ thuật công cộng quy mô lớn, mang tính biểu tượng của Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới. Cùng với đó là việc khởi công công viên Phú Thượng, đẩy nhanh thi công các cây cầu lớn nối hai bờ, mở rộng không gian đô thị phía Bắc sông Hồng, tăng cường liên kết vùng với các tỉnh phía Bắc và duyên hải phía Đông.

Song song, các khu đô thị hiện đại cũng được triển khai để tạo không gian định cư an toàn cho người dân ngoài đê, từng bước trả lại không gian mặt nước, cây xanh và cảnh quan sinh thái – văn hóa cho dòng sông. Có thể nói, tiến trình đổi mới và phục hưng sông Hồng đã chính thức chuyển từ tư duy sang hành động.

Phối cảnh dự án Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng sau khi hoàn thành. Ảnh: CTV

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh nhấn mạnh, Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm là công trình của trí tuệ và khát vọng phát triển, bởi quy hoạch hôm nay sẽ quyết định diện mạo Hà Nội trong 50 đến 100 năm tới. Trong mô hình phát triển “đa cực - đa trung tâm”, tiềm năng cảnh quan, sinh thái và văn hóa của sông Hồng không thể chỉ giới hạn trong phạm vi 40km trục đại lộ, mà cần đặt trong tổng thể gần 160km dòng chảy qua Hà Nội, với không gian thoát lũ khoảng 300km².

Dòng sông này là một phần của hệ thống 1.149km sông Hồng, trong đó 556km chảy qua lãnh thổ Việt Nam; lưu vực sông Hồng - Thái Bình rộng gần 88.860km², gắn với đời sống của khoảng 33 triệu người. Vì vậy, Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng phải được hiểu như không gian khai thông, kết nối hai bờ Bắc - Nam của Hà Nội, đồng thời mở rộng liên kết liên vùng dọc theo toàn tuyến.

“Quan trọng hơn, đây là sự chuyển đổi từ tư duy coi sông Hồng chỉ là không gian phòng chống lũ sang tư duy “quay mặt ra sông”, coi dòng sông là trục cảnh quan - văn hóa - phát triển trung tâm. Khi Hà Nội giải quyết hiệu quả bài toán này, không chỉ tạo động lực mới cho đô thị, mà còn khẳng định vai trò trung tâm kiến tạo, dẫn dắt và lan tỏa trong bối cảnh phát triển mới của đất nước”, kiến trúc sư Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Viết Chức, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long chia sẻ tại Tọa đàm. Ảnh: Đình Hiệp

Phát biểu về ý nghĩa tổng thể của dự án, ông Nguyễn Viết Chức cho rằng việc kiến tạo không gian sông Hồng không thể nhìn ở góc độ đơn lẻ hay chỉ trong một thời điểm nhất định, bởi đây là một chiến lược dài hạn, có tầm vóc lớn.

Theo ông, các công trình như cầu bắc qua sông Hồng hay Trục Đại lộ Cảnh quan ven sông không chỉ đơn thuần là dự án giao thông. Đó còn là câu chuyện về văn hóa, kinh tế, đạo lý và sự hồi sinh của cả một dòng sông gắn bó với lịch sử dân tộc. Những giá trị này đan xen, bổ trợ cho nhau, tạo nên động lực phát triển bền vững.

Ông nhấn mạnh, dự án không đứng riêng lẻ mà gắn kết chặt chẽ với hàng loạt quy hoạch và công trình trọng điểm đang triển khai như Đại lộ Tây Thăng Long, Vành đai 4, Vành đai 2.5… Tất cả tạo thành một chỉnh thể đồng bộ trong cấu trúc phát triển đô thị hiện đại. “Ở đây không chỉ là khơi dòng sông, mà là khơi mạch nguồn vô tận của lịch sử đang vươn lên,” ông Nguyễn Viết Chức nhấn mạnh, coi đó là tinh thần xuyên suốt của hành trình phục hưng sông Hồng hôm nay.

Động lực tăng trưởng mới của Thủ đô

Phối cảnh Dự án đầu tư xây dựng Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Ảnh: CTV

Việc hình thành trục đại lộ cảnh quan cùng hệ thống cầu vượt sông Hồng được xem là bước ngoặt trong chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển của Hà Nội. Không chỉ mở rộng đô thị về phía Đông và phía Bắc, trục sông Hồng còn tạo nền tảng để phát triển các ngành tài chính, công nghệ, logistics và du lịch đường sông, từng bước định hình một hành lang kinh tế năng động của Vùng Thủ đô và Đồng bằng sông Hồng.

Theo kiến trúc sư Trần Huy Ánh, nếu trục đại lộ và hệ thống cầu hoàn thành, cấu trúc kinh tế Hà Nội sẽ có sự chuyển dịch căn bản. Không gian phát triển được mở rộng sẽ giúp phân bổ lại nguồn lực, giảm áp lực cho khu vực nội đô, đồng thời hình thành các cực tăng trưởng mới. Hạ tầng giao thông đồng bộ sẽ rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí logistics, gia tăng sức cạnh tranh và thu hút mạnh mẽ đầu tư xã hội. Quan trọng hơn, đây là nền tảng để Hà Nội đẩy nhanh chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và kinh tế sáng tạo.

Nhìn ra thế giới, nhiều thành phố lớn đã tạo nên “kỳ tích hồi sinh dòng sông”, biến không gian ven sông thành trục trung tâm của tài chính, thương mại và văn hóa. Kiến trúc sư Trần Huy Ánh dẫn chứng, các mô hình như sông Thames tại London, sông Seine tại Paris hay sông Hàn ở Seoul đều trải qua hàng chục năm cải tạo, phục hồi sinh thái trước khi trở thành biểu tượng phát triển bền vững.

Theo ông, Hà Nội đang bắt đầu hành trình kiến tạo “kỳ tích sông Hồng” bằng những hành động cụ thể, với quyết tâm chính trị cao và sự đồng thuận xã hội, dù phía trước còn nhiều thách thức.

Ở góc độ chiến lược quốc gia, yêu cầu đặt ra là Hà Nội phải được định vị như trung tâm kiến tạo phát triển, dẫn dắt mô hình tăng trưởng mới. Kiến trúc sư Trần Huy Ánh cho rằng, trục sông Hồng có thể tạo nền tảng không gian cho mục tiêu xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính và công nghệ của khu vực. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành hiện thực, cần hội đủ các điều kiện về thể chế, quy hoạch tích hợp, cơ chế phối hợp vùng và huy động nguồn lực dài hạn.

Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng. Ảnh: CTV

“Việc sửa đổi Luật Thủ đô và điều chỉnh các quy hoạch liên quan đang mở ra khung pháp lý quan trọng để bảo đảm phát triển đồng bộ, bền vững. Phát triển sông Hồng phải gắn với tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu và lấy con người làm trung tâm”, kiến trúc sư Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Từ những phân tích trên, kiến trúc sư Trần Huy Ánh cho rằng phát triển trục sông Hồng sẽ tái phân bố dân cư, lao động và dòng vốn đầu tư, thúc đẩy mô hình đô thị đa trung tâm trong bán kính liên kết vùng. Khi hạ tầng đủ mạnh, khoảng cách địa lý sẽ được rút ngắn, mở rộng không gian phát triển cho toàn Vùng Thủ đô.

Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong cho rằng, khi trục cảnh quan sông Hồng được hiện thực hóa đồng bộ với hệ thống hạ tầng chiến lược, Hà Nội sẽ mở ra một không gian kinh tế hoàn toàn mới. Chỉ riêng việc hình thành đại lộ ven sông dài khoảng 80km, cùng các cây cầu kết nối hai bờ và các tuyến metro chạy dọc hành lang này, đã tạo nên mạng lưới liên kết chặt chẽ với toàn bộ hệ thống đường sắt đô thị tương lai của Thủ đô. Khi kết nối với Vành đai 4 và các trục giao thông liên vùng, Hà Nội sẽ có một không gian phát triển rộng mở, vượt ra khỏi giới hạn địa lý truyền thống.

Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong kỳ vọng đoạn sông Hồng đi qua Hà Nội sẽ trở thành khu vực có giá trị kinh tế cao nhất toàn tuyến, thậm chí là hình mẫu cho phát triển kinh tế sông của Việt Nam. Khi đó, Hà Nội không chỉ là trung tâm hành chính - thương mại mà còn là trung tâm kinh tế sông, kinh tế dịch vụ chất lượng cao, gắn với du lịch đường thủy, văn hóa và làng nghề.

Có thể nói, “kỳ tích sông Hồng” không chỉ là câu chuyện của hạ tầng, mà là động lực chiến lược nâng tầm vị thế Hà Nội, lan tỏa phát triển quốc gia. Với quyết tâm chính trị mạnh mẽ và sự đồng hành của người dân, khát vọng xây dựng một Thủ đô thịnh vượng bên dòng sông Hồng đang dần trở thành hiện thực.

Các chuyên gia tham dự Tọa đàm cho rằng, nếu được triển khai đồng bộ về thể chế, quy hoạch và nguồn lực, sông Hồng hoàn toàn có thể trở thành “bộ nhận diện” mới của Hà Nội – một đô thị sáng tạo, bền vững trong khu vực. Điều này phù hợp với mục tiêu đưa Hà Nội trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, tài chính và công nghệ của khu vực trong những thập kỷ tới.

Khát vọng “Kiến tạo kỳ tích sông Hồng” vì thế không chỉ là câu chuyện của hạ tầng, mà là chiến lược tái cấu trúc không gian đô thị với tầm nhìn trăm năm. Đó là cách Hà Nội viết tiếp khát vọng Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội, mở ra không gian tăng trưởng mới, lan tỏa động lực phát triển cho cả vùng và cả nước.

Đình Hiệp

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/kien-tao-ky-tich-song-hong-khong-gian-tang-truong-moi-cho-thu-do-733781.html