Theo TS Nguyễn Đức Kiên, Chủ tịch Hội đồng Khoa học Viện Chiến lược phát triển kinh tế số, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Hà Nội đang gánh trên vai những “gánh nặng” khổng lồ: chi phí logistics chiếm 16-18% GDP, thiệt hại do ùn tắc giao thông lên tới 6 tỷ USD mỗi năm và áp lực nhà ở khi giá nhà ước tính gấp 22,2 lần thu nhập năm bình quân vào năm 2025 (với giả định dành toàn bộ thu nhập và không chi tiêu gì khác). Còn nếu đi thuê nhà, người dân phải dành tới 56-58% thu nhập tháng.
Phát triển khu đô thị Bắc sông Hồng, theo TS Nguyễn Đức Kiên, là giải pháp tất yếu để giảm áp lực tài chính, áp lực về chỗ ở cho người dân, nhưng việc di dời hoặc mở rộng đô thị không được là một bước lùi, mà phải là cơ hội để người dân có môi trường sống tốt hơn. Đảm bảo quyền lợi cho người dân không chỉ thể hiện ở số tiền đền bù một lần, mà còn ở việc mở vùng giá trị mới - các đô thị định hướng giao thông công cộng đa cực.
Muốn vậy, trước hết cần phát triển hệ thống giao thông công cộng, cụ thể là các tuyến metro kết hợp với mô hình TOD (phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng). “Tại các thị trường bất động sản trưởng thành, giá trị bất động sản được tính theo số phút đi bộ tới ga và chất lượng hệ sinh thái trong khu vực.
Nhà ga trở thành trung tâm sống, làm việc, mua sắm, chứ không chỉ là điểm lên tàu”, chuyên gia nêu quan điểm. Bằng cách đưa metro và mô hình TOD đến các khu vực tái cấu trúc, người dân tái định cư sẽ chuyển sang sở hữu tài sản có giá trị gia tăng bền vững và chi phí sinh hoạt (đi lại, thuê nhà) được giảm thiểu đáng kể.
Điều kiện tiên quyết để cơ chế này vận hành trơn tru chính là sớm hoàn thiện khung pháp lý về phát triển đô thị theo mô hình TOD. Đây phải là nền tảng vững chắc nhất để bảo vệ quyền lợi các bên, đặc biệt là cơ chế chia sẻ giá trị gia tăng từ đất đai khi có hạ tầng metro đi qua.
Một nguyên tắc hết sức quan trọng khác là đảm bảo sự công bằng, minh bạch trong quá trình thực thi các chính sách về đất đai và bồi thường, tránh các xung đột lợi ích làm chậm trễ tiến độ dự án và gây bất ổn xã hội. Để tái cấu trúc đô thị thành công, yếu tố quyết định không chỉ là những dặm đường sắt, mà là sự đồng lòng của người dân dựa trên một chính sách hài hòa và nhân văn.
ANH THƯ