Kỹ năng thẩm tra của các ban HĐND cấp xã Bài 2: Những 'mẹo nhỏ' nghiên cứu hồ sơ, kiểm chứng số liệu

2 giờ trướcBài gốc

Phân công nghiên cứu, phân tích hồ sơ

Quy trình thẩm tra bắt đầu từ việc Ban nghiên cứu và phân tích hồ sơ - khâu nền tảng nhưng cũng dễ bị làm qua loa nhất. Theo đó, ngoài phân công rõ trách nhiệm của từng thành viên Ban, một “mẹo nhỏ” rất quan trọng là không đọc hồ sơ theo trình tự hành chính, mà đọc theo “trục vấn đề”, tức là vừa đọc vừa đặt câu hỏi: nội dung này đúng luật chưa, có phù hợp thực tế không, có khả thi không? Sau khi hoàn thành việc đọc khái quát hồ sơ thẩm tra, mỗi thành viên Ban có thể nghiên cứu độc lập và gửi ý kiến về cho thành viên ban chuyên trách hoặc Chuyên viên Văn phòng HĐND và UBND phụ trách lĩnh vực của Ban để tham mưu tổng hợp các nội dung của báo cáo thẩm tra, dự kiến những vấn đề cần khảo sát thực tế, nội dung làm việc, chất vấn tại cuộc họp thẩm tra.

Để bảo đảm hồ sơ trình đạt chất lượng, đủ điều kiện đưa ra thẩm tra, trước hết, phải phân tích tính hợp hiến, hợp pháp của hồ sơ trình. Điều này đòi hỏi thành viên phải đối chiếu dự thảo nghị quyết, báo cáo, đề án với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt là các luật liên quan như: Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật chuyên ngành và các nghị quyết, quyết định của cấp trên liên quan. Một kinh nghiệm thực tế là không chỉ kiểm tra nội dung chính, mà phải rà soát cả phần “căn cứ pháp lý” - bởi nếu căn cứ chưa đúng hoặc thiếu, toàn bộ văn bản có thể bị ảnh hưởng.

Đại biểu phát biểu tại Kỳ họp thứ Hai, HĐND phường Tân Thuận, Thành phố Hồ Chí Minh

Tiếp đó là bảo đảm tính thống nhất. “Thực tiễn cấp huyện, cấp xã trước đây, không ít trường hợp nghị quyết mới “vô tình” phủ định hoặc chồng chéo với nghị quyết cũ do không được rà soát kỹ. Nên việc rà kỹ qua thẩm tra sẽ giúp HĐND thực hiện chắc chắn chức năng quyết định thường hay trùng lặp, nhất là lĩnh vực đầu tư công” - bà Nguyễn Thùy, Phó Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách HĐND xã Mai Phụ, Hà Tĩnh chia sẻ.

Một điểm không thể bỏ qua là xác định đúng thẩm quyền ban hành. Đây là “lằn ranh” pháp lý quan trọng. Cần rà soát kỹ xem nội dung thuộc thẩm quyền quyết định hay chỉ thuộc thẩm quyền tổ chức thực hiện của UBND. Nội dung này dễ nhầm lẫn, nhất là mảng đầu tư công và tài chính - ngân sách, cần đọc kỹ luật và nghị định hướng dẫn vì có những nội dung đã được phân cấp, phân quyền. Ví dụ: quyết định chủ trương đầu tư dự án nhóm B, nhóm C sử dụng vốn ngân sách địa phương, bao gồm cả vốn bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp trên, nguồn vốn hợp pháp của địa phương thuộc cấp mình quản lý nay thuộc về UBND cấp xã, trước đây HĐND cấp xã thực hiện thẩm quyền này, có thể giao UBND cấp xã thực hiện trong trường hợp cần thiết.

Song song với pháp lý là đánh giá số liệu và thể thức. Số liệu phải chính xác, trung thực, có nguồn trích dẫn rõ ràng. Một mẹo nhỏ là so sánh chéo số liệu giữa các báo cáo liên quan để phát hiện điểm bất hợp lý. Nếu số liệu “đẹp bất thường” hoặc thiếu căn cứ, cần yêu cầu giải trình ngay từ khâu thẩm tra.

Không dừng lại ở đó, một quyết sách, đánh giá dù đúng chủ trương nhưng nếu không phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, tập quán, nguồn lực của địa phương thì rất khó đi vào cuộc sống. Ban HĐND cần đặt câu hỏi: nội dung này có “đúng và trúng” với xã, phường mình không? Từ đây, chuyển sang đánh giá nguồn lực thực hiện đối với thẩm tra dự thảo nghị quyết. Đây là khâu quyết định tính khả thi. Kinh nghiệm cho thấy, cần yêu cầu làm rõ nguồn lực ngay từ khi thẩm tra, tránh để khi triển khai mới phát sinh vướng mắc.

Cuối cùng là phân tích tác động xã hội. Mỗi nội dung thẩm tra đều có tác động hai chiều. Ban HĐND đánh giá cả mặt tích cực và tiêu cực, đặc biệt là ảnh hưởng đến đời sống người dân, để có kiến nghị điều chỉnh phù hợp.

Ưu tiên xem xét những vấn đề cốt lõi, dễ gây tranh cãi

Sau khi “soi” toàn diện, bước tiếp theo là các thành viên ban gửi sản phẩm thẩm tra của mình về chuyên viên Văn phòng HĐND và UBND phụ trách lĩnh vực Ban hoặc Trưởng/Phó Trưởng ban hoạt động chuyên trách tham mưu tổng hợp, xây dựng dự thảo báo cáo thẩm tra, xác định các nội dung ban đi khảo sát thực tế, nội dung sẽ tham vấn thêm ý kiến chuyên gia, nội dung ban sẽ thảo luận, chất vấn, làm rõ tại cuộc họp thẩm tra.

Để thực hiện được bước này, lãnh đạo chuyên trách của Ban và chuyên viên giúp việc cần rà soát tổng thể, tham mưu ban đánh giá toàn diện nội dung và thể thức văn bản. Nội dung phải đầy đủ, rõ ràng, đặc biệt là các chỉ tiêu, định mức, giải pháp phải cụ thể, tránh chung chung.

Từ khối lượng lớn tài liệu và ý kiến của thành viên ban, cần phân loại theo nhóm vấn đề để dễ theo dõi và phân tích. Quan trọng hơn, phải xác định được trọng tâm, nhận diện những vấn đề cốt lõi, dễ gây tranh cãi hoặc có nguy cơ vi phạm pháp luật để ưu tiên xem xét. Đây chính là “mẹo” giúp thẩm tra không bị dàn trải mà đi đúng vào những điểm cần thiết. Tùy theo từng lĩnh vực, loại hình, tài liệu để phác sơ bộ sườn nội dung thẩm tra cho phù hợp.

Trên cơ sở đó, bộ phận tham mưu ban xác định rõ sẽ khảo sát ở những khu vực nào. Ví dụ: kế hoạch đầu tư công, có thể khảo sát tại các địa điểm dự kiến đưa vào danh mục; về thu chi, ngân sách nhất định phải làm việc với ngành thuế, kho bạc... Tại cuộc thẩm tra, ngoài UBND và phòng ngành liên quan, sẽ làm việc thêm với những đơn vị, cơ quan, cá nhân nào để làm rõ từng vấn đề... Soạn sẵn danh mục các nội dung, câu hỏi chất vấn để làm rõ các vấn đề chưa thống nhất/mâu thuẫn, trái quy định thành viên ban đã chỉ ra và gửi về cho ban.

Bình Nguyên

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/ky-nang-tham-tra-cua-cac-ban-hdnd-cap-xa-bai-2-nhung-meo-nho-nghien-cuu-ho-so-kiem-chung-so-lieu-10416178.html