Ký ức mùa len trâu

11 giờ trướcBài gốc

Mùa len trâu chứa đựng nét văn hóa độc đáo, được ví như bức tranh thủy mặc sống động, nơi con người và con vật cùng thích nghi với sự hào phóng của thiên nhiên.

Và khi nhịp sống công nghiệp phát triển, người ta chợt nhận ra, bức tranh ấy đang dần phai nhạt, chỉ còn những mảng màu rời rạc, ít ỏi còn sót lại.

KÝ ỨC VỀ NHỮNG ĐOÀN LEN TRÂU XƯA

Len trâu, đối với người miền Tây, không chỉ là một hành động mà là một mùa.

Mùa len trâu được ví như bức tranh thủy mặc sống động, nơi con người và con vật cùng thích nghi với thiên nhiên.

Theo định nghĩa mộc mạc của cố nhà văn Sơn Nam, Nhà nghiên cứu văn hóa Nam bộ, “len trâu” đơn giản là việc thả trâu đi tự do.

Miền Tây, đặc biệt là các tỉnh đầu nguồn giáp với Vương quốc Campuchia như: Đồng Tháp, An Giang luôn sống trong sự điều tiết của dòng Mekong.

Cứ độ tháng bảy, tháng tám âm lịch, khi nước từ thượng nguồn cuồn cuộn đổ về, tràn ngập khắp các cánh đồng, người ta gọi đó là mùa nước nổi.

Khi nước ngập đồng, những cánh đồng lúa, bãi cỏ xanh tốt bỗng chốc biến thành biển nước mênh mông. Nguồn thức ăn cho trâu - một tài sản lớn của người nông dân trở nên khan hiếm.

Để đảm bảo sức khỏe và sự sống cho đàn trâu, người canh giữ sẽ lùa trâu đến những khu vực khác, thường là vùng đất cao hơn, chưa bị ngập, hoặc các cánh đồng đã gặt lúa ở vùng biên giới, vùng giáp ranh để tìm kiếm thức ăn. Đây chính là hành trình “len trâu”.

Trong suốt mấy tháng nước nổi, trâu được thả tự do ăn cỏ, nghỉ ngơi, lấy lại sức sau một năm dài cày bừa, kéo lúa. Khi mùa nước rút, cỏ lại mọc lên trên đồng, người ta lại cưỡi trâu, lùa trâu về cột lại bên hông nhà hoặc ở bụi tre quen thuộc, chuẩn bị cho mùa vụ mới.

"Chiều muộn, khi ánh hoàng hôn buông xuống trên cánh đồng, khung cảnh những trai tráng đang cưỡi trâu, lùa trâu trên cánh đồng nhanh chóng đập vào mắt tôi.

Hình ảnh đó góp phần tạo nên bức tranh thiên nhiên sống động, gợi lên sự bình yên mà chỉ có ở vùng châu thổ hiền hòa.

Cứ thế, cứ thế... mùa len trâu đã gắn bó lâu đời, không rõ từ bao giờ, với vùng sông nước Cửu Long, tạo nên một nếp sống hài hòa, thuận theo tự nhiên.

Tục ngữ có câu: “Con trâu là đầu cơ nghiệp”. Con trâu quanh năm dùng sức để cày bừa, kéo lúa, giúp người nông dân phục vụ sản xuất. Đó là tài sản lớn nhất, là sức kéo, là nguồn sống của cả gia đình ở nông thôn.

Vì lẽ đó, những tháng mùa nước nổi chính là lúc chúng được chủ nhân cho trâu “nghỉ xả hơi”, tìm cỏ để ăn, lấy lại sức, chuẩn bị cho mùa vụ mới khi nước rút.

Hành trình len trâu chính là sự tri ân, sự quan tâm chu đáo của người nông dân dành cho “người bạn” đã đồng hành cùng họ vượt qua biết bao nhọc nhằn.

Những người con của miền Tây, nhất là thế hệ trước, mang trong mình ký ức về mùa len trâu như một thước phim đầy thơ mộng. Đó là một phần không thể thiếu của tuổi thơ, là cảnh tượng mà họ từng chứng kiến.

Cha tôi, vốn xuất thân là nông dân ở vùng đầu nguồn biên giới, thường hay kể cho tôi nghe về mùa len trâu từ thuở nhỏ, một thời kỳ mà đàn trâu còn đông đúc.

Lớn lên, tôi cũng từng đi cùng người thân ra ruộng và may mắn bắt gặp những đoàn len trâu. Ký ức về mùa len trâu đã tồn tại trong tôi cho đến tận bây giờ.

Trước đây, tôi từng chứng kiến cảnh trâu tụ tập thành đàn từ vài chục đến vài trăm con, nối đuôi nhau di chuyển từ cánh đồng này sang cánh đồng khác để ăn cỏ. Đồng hành cùng những đàn trâu lớn là những người canh giữ.

Tôi thấy từ những anh trai tráng phong trần, đầy kinh nghiệm, đến trẻ em chỉ mới độ 9 - 10 tuổi. Ngày xưa, ở vùng quê nghèo khó, không có điều kiện đi học, việc giữ trâu thuê cho nhà giàu là một cách mưu sinh.

Không khí mùa len trâu thuở ấy vô cùng nhộn nhịp, hối hả. Những người giữ trâu sống du mục tạm thời, dựng lều, nhóm lửa nấu cơm trên đồng hoặc bãi đất cao.

Họ chăn thả cho trâu đi ăn cỏ tự do cho hết mấy tháng mùa nước nổi. Họ tụ tập lại bên nhau trò chuyện, đùa vui, trao đổi kinh nghiệm, kể những câu chuyện đồng quê, những huyền thoại sông nước.

Riêng tôi, đã từng nghĩ rằng mùa len trâu chỉ còn là quá vãng, là những kỷ niệm chỉ có thể xem qua những thước phim tư liệu cũ.

Thế nhưng, vừa qua, trong dịp men theo cánh đồng giáp biên giới Campuchia vào mùa nước nổi, tôi bất ngờ bắt gặp đoàn len trâu.

Khung cảnh cứ ngỡ đã biến mất từ rất lâu bỗng hiện diện trước mắt, tôi cố gắng dùng máy ảnh khắc họa lại khung cảnh thanh bình của một đoàn len trâu.

Việc bắt gặp cảnh đoàn len trâu vẫn còn tồn tại là một điều vô cùng hiếm hoi và đáng quý ở miệt Đồng bằng sông Cửu Long.

Dù cố gắng đi tìm lại cảnh sắc đoàn len trâu để ghi lại những hình ảnh tư liệu, tôi nhận thấy đàn trâu đã thưa thớt dần, không còn cảnh trâu tụ tập thành đàn vài trăm con.

Không khí nhộn nhịp, hối hả cưỡi trâu, lùa trâu không còn được như thuở trước; cảnh những người canh giữ trâu tụ tập lại bên nhau trò chuyện, đùa vui cũng không còn đông đúc, rôm rả như ngày xưa.

KHI CON TRÂU KHÔNG CÒN LÀ “ĐẦU CƠ NGHIỆP”

Sự mai một của mùa len trâu không phải là sự kiện ngẫu nhiên, mà là hệ quả tất yếu của quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Cơ giới hóa nông nghiệp chính là nguyên nhân trực tiếp và mạnh mẽ nhất.

Mùa len trâu của miền sông nước Cửu Long.

Dần dà, cơ giới hóa ngày càng hiện đại phục vụ sản xuất nông nghiệp đã làm việc thay sức lao động của con người, thay thế những con trâu có vóc dáng to, khỏe mạnh.

Máy cày, máy bừa, máy gặt đập liên hợp đã thay thế hoàn toàn công việc nặng nhọc của trâu. Người ta không còn thấy cảnh trâu cày bừa, kéo lúa trên cánh đồng như thuở xưa nữa.

Khi máy móc trở nên phổ biến, con trâu không còn giữ vị trí “đầu cơ nghiệp” như trước.

Nông dân không còn nuôi nhiều trâu để phục vụ sản xuất, mà chỉ giữ lại một số ít để bán hoặc phục vụ các nhu cầu khác.

Số lượng đàn trâu ở miền Tây không còn nhiều như trước, khiến việc bắt gặp cảnh mùa len trâu xuất hiện thành đàn vài trăm con đang gặm cỏ trên cánh đồng sau mùa gặt lúa trở nên hiếm hoi, thậm chí là không còn.

Không chỉ có cơ giới hóa, sự thay đổi trong mô hình canh tác cũng tác động lớn đến mùa len trâu: Nhiều vùng chuyển sang làm lúa 3 vụ, xây dựng hệ thống bờ bao khép kín để ngăn lũ, dẫn đến việc không còn mùa nước nổi tự nhiên như trước.

Việc canh tác lúa liên tục hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng đất làm cho diện tích đồng cỏ tự nhiên bị thu hẹp, khiến trâu không còn nơi để “len” đến tìm thức ăn.

Hiện nay, hình ảnh đặc trưng của mùa len trâu, gắn liền với văn hóa miệt đồng bằng châu thổ Cửu Long đang dần bị mai một theo dòng chảy thời gian và sự biến đổi của môi trường sống.

DƯƠNG ÚT

Nguồn Đồng Tháp : https://baodongthap.vn/ky-uc-mua-len-trau-a235251.html