Đổi mới từ tư duy đến cách làm
Những năm gần đây, công tác đào tạo nghề ở Lai Châu đã có nhiều chuyển biến tích cực, góp phần giúp lao động nông thôn có thêm kỹ năng, cải thiện thu nhập và tiếp cận việc làm ổn định hơn. Tuy vậy, thực tế vẫn còn nhiều khó khăn như chương trình đào tạo chưa thật sự sát với nhu cầu thị trường, chất lượng đầu ra chưa đồng đều, một bộ phận lao động trẻ còn tâm lý ngại học nghề.
Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh, yêu cầu về kỹ năng ngày càng cao, nếu đào tạo không gắn với thực tiễn thì người học khó tìm được việc làm phù hợp. Vì vậy, đổi mới giáo dục nghề nghiệp được tỉnh Lai Châu xác định là yêu cầu tất yếu.
Cụ thể hóa quyết tâm đổi mới toàn diện giáo dục nghề nghiệp theo hướng gắn đào tạo với nhu cầu thực tế của thị trường lao động, UBND tỉnh Lai Châu ban hành Kế hoạch đào tạo nghề giai đoạn 2026 – 2030.
Theo kế hoạch, mỗi năm toàn tỉnh Lai Châu phấn đấu tuyển sinh khoảng 4.700 học viên, ưu tiên đào tạo sơ cấp và các khóa học dưới 3 tháng cho lao động nông thôn, đồng bào vùng sâu, vùng xa. Tuy nhiên, điểm mới không chỉ nằm ở chỉ tiêu tuyển sinh mà quan trọng hơn là thay đổi tư duy đào tạo: lấy người học, nhu cầu doanh nghiệp và khả năng tạo việc làm làm trung tâm.
Theo định hướng mới, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ cập nhật chương trình đào tạo theo hướng tăng thực hành, giảm lý thuyết, chú trọng kỹ năng nghề và khả năng thích ứng sau khi ra trường. Nhiều mô hình đào tạo ngắn hạn, linh hoạt sẽ được triển khai ngay tại cơ sở để phù hợp điều kiện của từng địa phương và tạo thuận lợi cho người dân tham gia học nghề.
Thực hành lái máy xúc tại Trường Cao đẳng Lai Châu.
Các ngành nghề phục vụ phát triển kinh tế địa phương như sản xuất nông nghiệp hàng hóa, chế biến nông sản, du lịch cộng đồng, dịch vụ, sửa chữa máy nông nghiệp hay kỹ thuật sản xuất sẽ được ưu tiên triển khai. Đây đều là những lĩnh vực có nhu cầu lao động thực tế, phù hợp với điều kiện phát triển của khu vực miền núi.
Ông Lò Việt Tuyển, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Lai Châu cho rằng: “Muốn người dân mặn mà với học nghề thì chương trình đào tạo phải gắn với nhu cầu cuộc sống. Người học cần thấy rõ sau khóa học mình có thể làm gì, thu nhập ra sao và cơ hội việc làm như thế nào”.
Tư duy mới trong đào tạo nghề cũng đặt ra yêu cầu thay đổi nhận thức xã hội về học nghề. Trong nhiều năm, không ít người vẫn cho rằng đại học là con đường duy nhất để lập nghiệp. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy thị trường đang rất cần lao động kỹ thuật có tay nghề, kỹ năng thực hành tốt.
Cùng với đào tạo nghề cho lao động nông thôn, Lai Châu sẽ đẩy mạnh công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh sau THCS, THPT. Việc tuyên truyền, tư vấn nghề nghiệp giúp học sinh và phụ huynh hiểu rõ hơn về cơ hội việc làm sau đào tạo nghề, từ đó thay đổi nhận thức về giáo dục nghề nghiệp.
Nghề may thu hút nhiều học viên tham gia học tại Trường Cao đẳng Lai Châu.
Rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động
Một trong những điểm nhấn quan trọng trong Kế hoạch đào tạo nghề giai đoạn 2026–2030 của tỉnh Lai Châu là tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp. Đây được xem là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và giải quyết việc làm sau đào tạo.
Theo đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ phối hợp với doanh nghiệp rà soát nhu cầu tuyển dụng để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp với từng lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và dịch vụ. Người học không chỉ học lý thuyết mà còn được tham gia thực hành, thực tập tại doanh nghiệp để tiếp cận môi trường lao động thực tế.
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp trong các lĩnh vực xây dựng, chế biến nông sản, du lịch và dịch vụ tại Lai Châu đang có nhu cầu tuyển dụng lao động kỹ thuật nhưng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhân lực đáp ứng yêu cầu. Khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động là một trong những nguyên nhân khiến nhiều người học nghề vẫn khó tìm được việc làm phù hợp.
Ông Nguyễn Anh Tuấn, đại diện một doanh nghiệp sản xuất tại Lai Châu nhận định: “Doanh nghiệp cần lao động có kỹ năng thực tế chứ không chỉ có bằng cấp. Nếu cơ sở đào tạo phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp ngay từ đầu thì người học sẽ dễ tìm việc hơn, còn doanh nghiệp cũng tiết kiệm thời gian đào tạo lại”.
Việc gắn đào tạo với tuyển dụng không chỉ giúp nâng cao hiệu quả đào tạo nghề mà còn tạo động lực để người lao động yên tâm tham gia học nghề. Khi nhìn thấy cơ hội việc làm rõ ràng sau đào tạo, người học sẽ chủ động hơn trong việc nâng cao kỹ năng và lựa chọn ngành nghề phù hợp.
Bên cạnh đổi mới chương trình đào tạo, Lai Châu cũng định hướng đầu tư cơ sở vật chất, thiết bị dạy nghề theo hướng hiện đại, phù hợp với xu thế chuyển đổi số và nhu cầu sản xuất mới. Tỉnh Lai Châu khuyến khích nghệ nhân, nông dân sản xuất giỏi và doanh nghiệp tham gia giảng dạy, truyền nghề cho lao động địa phương nhằm tăng tính thực tiễn trong đào tạo.
Theo ông Ngô Hồng Kiên, Chủ tịch UBND xã Mường Mô, tỉnh Lai Châu, đào tạo nghề không chỉ giúp người lao động có việc làm mà còn góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao năng suất lao động và giảm nghèo bền vững ở khu vực miền núi. Khi người dân có nghề nghiệp ổn định, thu nhập được cải thiện thì chất lượng cuộc sống cũng từng bước nâng lên.
Với định hướng đổi mới toàn diện, lấy nhu cầu thị trường và hiệu quả việc làm làm trung tâm, công tác đào tạo nghề ở Lai Châu được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh mẽ trong phát triển nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu hội nhập và phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
Hà Thuận