Làm chủ công nghệ xử lý chất độc CS tồn lưu sau chiến tranh

2 giờ trướcBài gốc

Thượng tá Đinh Văn Thức, Trưởng phòng Công nghệ xử lý môi trường, Viện Hóa học môi trường Quân sự cho biết, sau ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30-4-1975), chất độc CS và các vũ khí, phương tiện chứa CS vẫn tồn lưu với số lượng khá lớn, chủ yếu là ở các kho, căn cứ quân sự cũ và nằm rải rác ở các cánh rừng, nương rẫy ở hầu hết các tỉnh miền Nam nước ta. Ngoài ra, trước khi rút chạy, Mỹ, ngụy còn đào hố để chôn lấp, che dấu các thùng chứa, vũ khí và phương tiện chứa chất độc CS.

Cán bộ Viện Hóa học môi trường Quân sự tiến hành thu gom, tập kết chất độc CS và các vật liệu nhiễm độc CS. Ảnh: NGUYỄN HIẾU

Trước yêu cầu cấp thiết trên, từ năm 2017, Bộ Quốc phòng giao Viện Hóa học môi trường Quân sự nghiên cứu xây dựng quy trình xử lý triệt để chất độc CS. Sau thời gian tích cực, chủ động nghiên cứu, năm 2020, Viện đã cho ra đời hệ thống lò đốt hai cấp đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Hệ thống này bao gồm các thành phần chính: Hệ thống tách loại clo; buồng đốt hai cấp (sơ cấp, thứ cấp), thiết bị làm mát, tháp hấp thụ xử lý khí thải và ống khói. Hệ thống có tổng khối lượng 13 tấn, kích thước lò đốt 3.200 x 1.500 x 2.200mm, công suất xử lý 300kg/giờ, thời gian làm việc liên tục trên 72 giờ.

Xử lý chất độc CS ở thể rắn. Ảnh: NGUYỄN HIẾU

Trong đó, buồng đốt sơ cấp có cấu tạo hình hộp trụ thu dần về đỉnh, đáy dưới được đặt trên ghi lò làm bằng gang chịu nhiệt, đáy trên được kết nối trực tiếp với buồng thứ cấp. Buồng được gia nhiệt và duy trì nhiệt độ trong khoảng 400 - 600°C, được tích hợp cảm biến nhiệt độ truyền tín hiệu về tủ điều khiển trung tâm cho phép điều khiển tự động quá trình gia nhiệt theo chương trình đốt tối ưu. Tại nhiệt độ của buồng sơ cấp, toàn bộ lượng chất hữu cơ trong chất thải bị phân hủy chuyển về pha khí ở dạng bụi, khói thải; các hợp chất không cháy được thu gom dưới dạng tro xỉ. Buồng đốt thứ cấp có cấu tạo từ các ống công nghệ chịu nhiệt. Nhiệt độ của buồng thứ cấp được duy trì từ 1.000 - 1.200°C, bảo đảm cho quá trình cháy là hoàn toàn và triệt để. Khí thải sau khi đi qua buồng đốt thứ cấp gồm CO2, SO2, NOx, hơi nước, tro, bụi được chuyển qua thiết bị làm mát.

Hệ thống tách loại Clo. Ảnh: NGUYỄN HIẾU

Đối với công tác xử lý khí thải, hỗn hợp khí sau khi đốt ở buồng đốt thứ cấp được đưa qua hệ thống làm mát bằng nước hoạt động nguyên lý trao đổi nhiệt gián tiếp. Thiết bị làm mát có tác dụng làm lạnh nhanh khí thải, giảm khả năng phá hủy thiết bị và các quá trình xử lý phía sau; đồng thời ngăn chặn sự hình thành, tái tổng hợp dioxin/furan. Nhờ quá trình trao đổi nhiệt dòng khí chuyển động bên trong các ống làm mát được hạ nhiệt độ xuống dưới 200°C trước khi chuyển qua tháp hấp thụ. Sau đó, tháp hấp thụ hoạt động theo nguyên lý tháp dập ngược dòng, có tác dụng xử lý lượng khí độc, tro và bụi được tạo ra trong quá trình đốt trước khi đưa tới hệ thống ống khói và thải ra ngoài môi trường. Để bảo đảm cho quá trình đốt hạn chế tái tạo ra dioxin/furan và đạt hiệu quả cao, sản phẩm thủy phân chất độc CS được chuyển tới hệ thống tách loại Clo trước khi bơm vào lò đốt sơ cấp.

Xử lý sản phẩm thủy phân chất độc CS. Ảnh: NGUYỄN HIẾU

Trao đổi với chúng tôi, Thượng tá Đinh Văn Thức nhấn mạnh, hệ thống lò đốt hai cấp được thiết kế để vận chuyển dễ dàng đến các khu vực xử lý, do vậy có thể xử lý tại chỗ các khu vực ô nhiễm ở hầu hết các tỉnh thành trong cả nước. Mặt khác, đơn vị đã xây dựng quy trình xử lý chất độc theo chuỗi công đoạn khép kín: Khảo sát, phát hiện, đánh giá, lập kế hoạch, thu gom và xử lý, từ đó bảo đảm độ chính xác tuyệt đối. Ngoài ra, sản phẩm này có tính lưỡng dụng cao nhờ khả năng xử lý các loại rác thải nguy hại và hóa chất độc hại khó xử lý triệt để bằng các phương pháp hóa học, sinh học.

Chất độc CS sẽ được thủy phân, sau đó được tách loại Clo rồi cho vào buồng đốt sơ cấp. Đối với các vật liệu nhiễm độc CS như thùng, can sẽ được rửa sạch, phần dung dịch sẽ được xử lý thủy phân, tách loại Clo, rồi tiến hành đốt trong buồng đốt sơ cấp. Đối với các vật liệu rắn sẽ được đưa trực tiếp vào buồng đốt sơ cấp. Khi xử lý xong, phần tro xỉ (chiếm lượng nhỏ vì phần lớn đã đốt cháy) sẽ được lấy mẫu kiểm tra, đạt yêu cầu sẽ được chôn lấp như chất thải thông thường. Khu vực xung quanh thu gom sẽ được tiêu độc bằng dung dịch NaOH để làm mất tính độc của CS.

Hệ thống bồn chứa dung dịch hấp thụ. Ảnh: NGUYỄN HIẾU

Thượng tá Phùng Khắc Huy Chú, Viện trưởng Viện Hóa học môi trường Quân sự, chia sẻ: Những năm qua, Binh chủng Hóa học nói chung và Viện Hóa học môi trường Quân sự nói riêng luôn chủ động, tích cực tham mưu cho Bộ Quốc phòng, Nhà nước và trực tiếp thực hiện các nhiệm vụ khắc phục chất độc hóa học tồn lưu sau chiến tranh, xử lý sự cố môi trường, trong đó có nhiệm vụ điều tra, thu gom, xử lý chất độc CS. Đối với công tác điều tra, thu gom, xử lý chất độc CS tồn lưu sau chiến tranh đã và đang được triển khai hiệu quả, qua đó đem lại môi trường trong sạch, thiết thực phục vụ phát triển kinh tế-xã hội.

Tính từ năm 2021 đến nay, Viện Hóa học môi trường Quân sự đã chủ trì, phối hợp tiến hành thu gom, xử lý chất độc CS và các sản phẩm nhiễm độc CS trên địa bàn Quân khu 9 (503 tấn), Quân khu 7 (285 tấn), Quân khu 4 (225 tấn), Quân đoàn 34 (198 tấn), Binh đoàn 12 (56 tấn)…

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/quoc-phong-an-ninh/xay-dung-quan-doi/lam-chu-cong-nghe-xu-ly-chat-doc-cs-ton-luu-sau-chien-tranh-1026493