Lễ hội Tản viên Sơn Thánh là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu, mang đậm bản sắc văn hóa và tín ngưỡng dân gian của vùng xứ Đoài. Ảnh: T.N
Độc đáo lễ hội xứ Đoài
Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh là một trong những lễ hội truyền thống tiêu biểu, mang đậm bản sắc văn hóa và tín ngưỡng dân gian của vùng xứ Đoài, được tổ chức hàng năm tại huyện Ba Vì (cũ) nay thuộc xã Ba Vì, thành phố Hà Nội. Lễ hội nhằm tưởng nhớ, tri ân công đức Đức Thánh Tản – vị thần núi linh thiêng, đứng đầu trong “Tứ bất tử” của tín ngưỡng dân gian Việt Nam, đồng thời giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” cho các tầng lớp nhân dân. Năm nay, Lễ hội diễn ra từ ngày 27-2 đến 3-3 (tức 11 đến 15 tháng Giêng năm Bính Ngọ) tại Khu di tích lịch sử văn hóa Quốc gia Đền Hạ, đền Trung, đền Thượng trên dãy núi Ba Vì
Theo truyền thuyết, Tản Viên Sơn Thánh (Sơn Tinh) là người có công giúp dân trị thủy, chống thiên tai, bảo vệ cuộc sống yên bình, no ấm; đồng thời truyền dạy cho Nhân dân nhiều nghề nghiệp phục vụ đời sống sản xuất. Hình tượng Đức Thánh Tản đã trở thành biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần đoàn kết cộng đồng, ý chí chinh phục thiên nhiên và khát vọng vươn lên của người Việt cổ. Lễ hội Tản Viên Sơn Thánh tổ chức với phần lễ được tiến hành trang nghiêm, đúng nghi thức truyền thống với các nghi lễ dâng hương, tế Thánh và rước nước từ sông Đà về dâng Thánh.
Người dân và du khách tham quan, đi lễ trước lễ hội. Ảnh: Thúy Nga.
Đây là nghi lễ mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, quốc thái dân an, đời sống Nhân dân ấm no, hạnh phúc. Sắc màu văn hóa của lễ hội còn được thể hiện qua tiếng cồng chiêng vang vọng núi rừng và các tiết mục múa chuông đặc trưng, góp phần tái hiện đời sống văn hóa truyền thống, tăng sức hấp dẫn và chiều sâu trải nghiệm cho du khách.
Chương trình lễ hội được xây dựng phong phú, kết hợp hài hòa giữa phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi nổi với các trò chơi dân gian như kéo co, ném còn, bắn nỏ, đẩy gậy, bóng chuyền; biểu diễn cồng chiêng dân tộc Mường, múa chuông của đồng bào Dao; cùng hội chợ thương mại quy mô khoảng 60 gian hàng.
Điểm mới nổi bật của lễ hội năm nay là hoạt động bắn pháo hoa tầm thấp trong 15 phút vào tối 28/2 tại khu vực giáp sông Đà. Đây là lần đầu tiên màn bắn pháo hoa được tổ chức trong khuôn khổ lễ hội, hứa hẹn tạo điểm nhấn đặc biệt, góp phần thu hút Nhân dân và du khách.
Lên phương án phân luồng từ xa
Tại buổi kiểm tra, UBND xã Ba Vì cho biết, từ đầu tháng 1-2026, xã đã ban hành các kế hoạch, quyết định thành lập Ban Tổ chức lễ hội và phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng phòng, ban, ngành, đoàn thể. Các phương án đảm bảo an ninh trật tự, an toàn giao thông, an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường được xây dựng chi tiết.
Công tác chỉnh trang, tổ chức lễ hội đã sẵn sàng. Ảnh: Thúy Nga.
Đáng chú ý, địa phương đã phối hợp với Bộ Tư lệnh Thủ đô để bảo đảm an toàn tuyệt đối cho hoạt động bắn pháo hoa tầm thấp tại khu vực cạnh đền Hạ, giáp sông Đà. Các văn bản chỉ đạo, điều hành được ban hành kịp thời, đúng quy định, tạo cơ sở pháp lý và điều kiện thuận lợi cho công tác tổ chức. Trận địa bắn được bố trí bên rìa bờ sông, bảo đảm khoảng cách an toàn; có phương án vận chuyển, lưu kho, bảo vệ nghiêm ngặt; bố trí 2 xe phòng cháy chữa cháy, lối thoát hiểm và lực lượng cứu nạn cứu hộ sẵn sàng xử lý các tình huống phát sinh.
Chủ tịch UBND xã Ba Vì Nguyễn Giáp Đông cho biết, lễ hội tiếp tục chú trọng giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc thông qua các hoạt động biểu diễn cồng chiêng, trò chơi dân gian như bắn nỏ, đẩy gậy… Đồng thời, địa phương sẽ đẩy mạnh công tác tuyên truyền, trang trí khánh tiết, xây dựng các điểm check-in nhằm quảng bá hình ảnh lễ hội và địa phương.
Theo ông Nguyễn Giáp Đông, mọi công tác chuẩn bị đã cơ bản hoàn tất. Ban tổ chức đã tích cực chỉnh trang đô thị, thực hiện vệ sinh môi trường tại các điểm du lịch, di tích lịch sử, chuẩn bị các điều kiện cơ sở vật chất, bảo đảm an toàn để đón tiếp và phục vụ du khách. Các nhà hàng ăn uống, điểm du lịch trên địa bàn xã và tại các khu vực tổ chức lễ hội được tuyên truyền, chủ động đầu tư, nâng cấp, chú trọng tới vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm, đảm bảo an ninh trật tự.
Ban Giám đốc Vườn Quốc gia Ba Vì đã phối hợp đảm bảo vệ sinh tuyến đường từ cổng Vườn lên khu vực Cốt 1.100 núi Ba Vì. Công an xã Ba Vì xây dựng phương án phân luồng giao thông từ khu vực K9 – đường đê Minh Khánh lên đền Hạ, đền Trung; đảm bảo an ninh trật tự trong suốt thời gian diễn ra lễ hội. Đồng thời, đơn vị đã phối hợp với PC07 Công an Thành phố bố trí xe phòng cháy chữa cháy thường trực tại sân đền Hạ; tổ chức lực lượng trông giữ xe cho du khách.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài lưu ý các vấn đề bảo đảm an toàn cho lễ hội. Ảnh: Thúy Nga.
Tại buổi làm việc, kiểm tra, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Xuân Tài đề nghị xã Ba Vì cần tiếp tục quan tâm gìn giữ bản sắc truyền thống thông qua các nghi lễ, trò chơi dân gian, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa dân tộc Việt Nam; xây dựng phương án bắn pháo hoa cụ thể, đặc biệt là các nội dung liên quan đến bảo đảm an toàn, vận chuyển, lưu kho và bảo vệ.
Địa phương cần rà soát kỹ phương án bảo đảm giao thông đường bộ, đường sông, phân luồng hợp lý, bảo đảm an toàn tuyệt đối cho nghi lễ rước nước; chuẩn bị đầy đủ phương án phòng cháy chữa cháy. Công tác quản lý bãi trông giữ xe phải được thực hiện nghiêm túc, kiên quyết dẹp bỏ các điểm trông giữ xe tự phát. Đồng thời, quan tâm phương án phục vụ lưu trú cho du khách.
Ông Phạm Xuân Tài cũng lưu ý, đối với hội chợ, cần bố trí gian hàng khoa học, hàng lối gọn gàng, trang trí đẹp, tạo không gian thuận lợi cho Nhân dân tham quan, mua sắm; kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc sản phẩm, thực hiện niêm yết giá công khai. Công tác vệ sinh môi trường phải được duy trì thường xuyên, liên tục trong suốt thời gian diễn ra lễ hội…
Hoàng Lân