LẮNG NGHE NGƯỜI DÂN HIẾN KẾ: Từ chi phí sống đến khát vọng siêu đô thị

2 giờ trướcBài gốc

Khi nói về mục tiêu đưa TP HCM trở thành siêu đô thị hiện đại, xanh, thông minh, các thảo luận thường nhắc đến thể chế thị trường, thu hút định chế tài chính, phát triển trung tâm tài chính hay hạ tầng công nghệ. Tuy nhiên, với người dân, điều họ quan tâm nhất là mỗi tháng còn dư được bao nhiêu tiền, mỗi ngày còn lại được bao nhiêu thời gian cho gia đình.

Ba nỗi lo lớn

TP HCM bước vào giai đoạn trở thành siêu đô thị, nơi dòng người, lao động và dịch vụ vận hành vượt khỏi ranh giới hành chính. Khi không gian phát triển mở rộng, chi phí sinh hoạt của người dân cũng kéo giãn theo. Trong đó, nổi bật nhất là các chi phí nhà ở, đi lại và dịch vụ thiết yếu. Cách thành phố xử lý vấn đề này sẽ định hình mức độ xanh, hiện đại và thông minh của siêu đô thị trong những năm tới.

Một là nhà ở - thước đo nền tảng của một đô thị hiện đại. Theo các báo cáo thị trường cuối năm 2025, giá căn hộ sơ cấp ở nhiều dự án tại TP HCM đã vượt ngưỡng 100 triệu đồng/m², tăng khoảng 20%-30% so với năm trước. Khi khả năng sở hữu nhà ở ngày càng xa trong lúc giá thuê biến động mạnh, chi phí chỗ ở trở thành khoản cố định lớn nhất trong ngân sách gia đình, rất khó điều chỉnh.

Hai là đi lại - gắn trực tiếp với mục tiêu đô thị xanh. Theo chỉ số TomTom Traffic Index năm 2025, mức ùn tắc trung bình tại TP HCM khoảng 46,9%; quãng đường 10 km mất gần 32 phút. Mỗi phút kẹt xe kéo theo chi phí nhiên liệu, xe công nghệ; đồng thời tiêu hao năng lượng và gia tăng phát thải. Khi thời gian di chuyển kéo dài, chi tiêu cho ăn uống bên ngoài, tiện ích và các dịch vụ thay thế thời gian cũng tăng theo.

Ba là các khoản chi bắt buộc hằng ngày như ăn uống, giáo dục, y tế. Trong số các nhóm hàng hóa và dịch vụ, nhóm ăn uống và dịch vụ ăn uống tăng khoảng 0,2%, trong đó giá ăn uống ngoài gia đình tăng khoảng 0,44%. Khi thời gian thiếu thì ăn uống ngoài gia đình tăng; con cái học hành, các khoản bổ trợ tăng; người lớn tuổi cần chăm sóc y tế cũng tăng. Những khoản này cắt giảm rất khó, vì đó là nhu cầu thiết yếu.

Ba chi phí ấy có điểm chung là rất khó giải quyết. Tiền nhà khó trì hoãn, thời gian di chuyển khó rút ngắn khi việc làm vẫn tập trung ở khu lõi, chi cho y tế và giáo dục luôn được ưu tiên. Những vấn đề này làm giảm sức chịu đựng tài chính của nhiều hộ gia đình.

"KPI" của đô thị thông minh

Để TP HCM trở thành siêu đô thị đáng sống, cần giảm chi phí bắt buộc cho người dân theo cách đo được và kiểm tra được. Chương trình "giảm chi phí sống" có thể khởi động ngay với 4 nhóm việc, mỗi nhóm có sản phẩm đầu ra rõ ràng.

Y tế cũng là một trong những khoản chi bắt buộc hằng ngày với nhiều gia đình. (Ảnh chỉ có tính minh họa). Ảnh: HOÀNG TRIỀU

Việc thứ nhất, giảm chi phí đi lại bằng "hành lang tiết kiệm thời gian". Chọn 5 - 7 trục đường có lưu lượng cao (kết nối khu dân cư lớn với cụm việc làm lớn), triển khai gói giải pháp ngắn hạn trong 6 - 9 tháng. Ưu tiên làn xe buýt giờ cao điểm ở đoạn nghẽn, tối ưu chu kỳ đèn theo dữ liệu, thiết kế lại điểm dừng và trung chuyển để giảm thời gian chờ, xử lý điểm xung đột giao cắt gây ùn tắc. Mục tiêu đo ngay bằng phút: kéo thời gian 10 km trên các trục đường thí điểm giảm rõ rệt so với mức tham chiếu gần 32 phút. Khi thời gian giảm, người dân tự khắc giảm chi phí phát sinh.

Việc thứ hai, tạo nguồn cung thuê nhà ổn định bằng hợp đồng dài hạn có khuyến khích. Chủ nhà, chủ cụm phòng trọ, chủ căn hộ cho thuê đăng ký "gói thuê ổn định 24 - 36 tháng" theo hợp đồng mẫu. Đổi lại, họ được hỗ trợ thủ tục, ưu tiên tiếp cận gói vay cải tạo an toàn phòng cháy hoặc giảm một phần phí liên quan việc đăng ký kinh doanh cho thuê, thuế. Cách làm này tạo động lực giữ giá ổn định, đồng thời nâng chuẩn an toàn nhà ở. Người thuê dự đoán được chi phí chỗ ở trong 2 - 3 năm, giảm trạng thái thấp thỏm.

Việc thứ ba, giảm chi phí bữa ăn và dịch vụ thiết yếu qua việc mua sắm tập trung, minh bạch. Đô thị lớn có lợi thế quy mô, thành phố có thể thí điểm cơ chế đặt hàng tập trung cho một số dịch vụ như: suất ăn bán trú trường học, bếp ăn tập thể ở khu công nghiệp, một số danh mục vật tư y tế cơ bản trong cơ sở công. Khi đầu vào được mua theo quy mô, đấu thầu công khai, tiêu chuẩn hóa chất lượng, chi phí giảm xuống và ổn định hơn. Người dân hưởng lợi qua giá cả dễ chịu hơn và chất lượng được kiểm soát.

Việc thứ tư, coi chi phí hành chính là một phần chi phí sống. Mỗi lần đi lại làm giấy tờ là mất một ngày công. Thành phố nên chọn 20 thủ tục tốn thời gian nhất cho người dân và hộ kinh doanh, chuẩn hóa theo nguyên tắc một lần nộp, một lần bổ sung, một lần nhận kết quả. Chỉ cần giảm một lượt đi lại cho một thủ tục phổ biến, lợi ích kinh tế - xã hội sẽ rất lớn.