Lật lại cuộc đời Aldrich Ames, điệp viên hai mang vừa chết trong tù ở Mỹ - Kỳ 1

13 giờ trướcBài gốc

Kỳ 1: Điệp viên hai mang gây thiệt hại nhất cho CIA

Theo kênh BBC, năm 1985, các điệp viên Liên Xô làm việc cho Cục Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đột ngột biến mất. Từng người một, những nguồn tin tình báo phương Tây này bị cơ quan tình báo Liên Xô là KGB bắt giữ, thẩm vấn và bị xử tử rất thường xuyên.

Aldrich Ames. Ảnh: Getty Images

Oleg Gordievsky là một trong những điệp viên hai mang đó. Trên cương vị trưởng đại diện của KGB tại London, ông này đã bí mật làm việc cho cơ quan tình báo đối ngoại của Anh là MI6 trong nhiều năm. Nhưng rồi có một ngày, ông lại đang ở Moskva, bị đánh thuốc mê, kiệt sức sau năm giờ thẩm vấn và đối mặt với nguy cơ rất thực tế là bị xử bắn. Gordievsky chỉ thoát chết trong gang tấc khi MI6 bí mật đưa ông ra khỏi Liên Xô bằng cách giấu trong cốp xe ô tô.

Sau đó, Gordievsky cố tìm hiểu xem ai đã phản bội mình. Trong cuộc phỏng vấn với kênh BBC trong chương trình Newsnight ngày 28/2/1994, Gordievsky nói: “Suốt gần chín năm, tôi đoán già đoán non xem người đó là ai, nguồn tin nào đã phản bội tôi, nhưng tôi không có câu trả lời”. Hai tháng sau, Gordievsky có được đáp án khi một nhân viên kỳ cựu của CIA là Aldrich Ames đứng trước tòa án Mỹ và thú nhận đã làm lộ hầu như toàn bộ các điệp viên Liên Xô làm việc cho CIA và các cơ quan tình báo Mỹ cũng như nước ngoài mà ông này biết.

Ngày 28/4/1994, Ames thừa nhận đã tiết lộ danh tính của trên 30 điệp viên hoạt động cho phương Tây và làm lộ hơn 100 chiến dịch bí mật. Được KGB biết đến với mật danh Kolokol (Chiếc chuông), sự phản bội của Ames đã dẫn đến việc xử tử ít nhất 10 nguồn tin tình báo của CIA, trong đó có Tướng Dmitri Polyakov, một quan chức cấp cao của tình báo quân đội Liên Xô, người đã cung cấp thông tin cho phương Tây hơn 20 năm. Là “chuột chũi” gây thiệt hại nghiêm trọng nhất trong lịch sử Mỹ, Ames bị kết án tù chung thân không ân xá.

Giống như vụ điệp viên Anh Kim Philby bị lộ là làm việc cho Liên Xô vào thập niên 1960 từng làm rung chuyển giới cầm quyền Anh, thì lần này đến lượt Mỹ sững sờ trước mức độ tàn phá mà Ames gây ra.

Chính vai trò là người đứng đầu bộ phận phản gián Liên Xô của CIA đã giúp Ames gây ra thiệt hại lớn đến như vậy. Vị trí này giúp ông gần như không bị hạn chế trong tiếp cận thông tin mật về các chiến dịch bí mật của Mỹ nhằm vào Liên Xô và quan trọng hơn là danh tính các điệp viên đang hoạt động. Chức vụ của ông cũng cho phép ông tham dự các buổi thẩm vấn do các cơ quan tình báo phương Tây khác tiến hành. Chính vì thế, điệp viên giá trị nhất của Anh là Gordievsky, một đại tá KGB đang chuyển giao thông tin tối quan trọng cho cả MI6 và MI5, đã tiếp xúc với Ames. Những cuộc gặp này tạo nên tình huống trớ trêu khi kẻ đào tẩu hàng đầu của KGB lại được thẩm vấn bởi điệp viên nội gián hàng đầu của KGB.

Gordievsky nói: “Người Mỹ rất kỹ lưỡng và thực sự rất giỏi trong các buổi thẩm vấn. Tôi nhiệt tình, tôi thích người Mỹ. Tôi muốn chia sẻ hiểu biết của mình với họ và giờ tôi mới nhận ra Ames đã ngồi ở đó. Điều đó có nghĩa là mọi thứ, tất cả những câu trả lời mới từ thông tin của tôi, ông ta hẳn đã chuyển cho KGB”.

Ames tiếp xúc với thế giới gián điệp từ sớm. Cha là một nhà phân tích của CIA và đã giúp con trai xin vào làm việc tại cơ quan này sau khi ông bỏ học đại học. Tuy nhiên, quyết định phản bội cơ quan tình báo của Ames về sau không xuất phát nhiều từ bất đồng tư tưởng mà chủ yếu do nhu cầu tiền bạc.

Ban đầu, Ames thể hiện triển vọng trong vai trò sĩ quan phản gián. Cuối thập niên 1960, ông cùng vợ là Nancy Segebarth, cũng là một nhân viên CIA, được cử sang Thổ Nhĩ Kỳ với nhiệm vụ tuyển mộ điệp viên nước ngoài. Nhưng đến năm 1972, cấp trên gọi ông về trụ sở CIA vì cho rằng ông không phù hợp với công việc thực địa. Trở lại Mỹ, ông học tiếng Nga và được giao lập kế hoạch cho các chiến dịch nhằm vào quan chức Liên Xô.

Sự nghiệp của cha ông từng bị đình trệ vì nghiện rượu và tương tự, thói quen uống rượu nặng của Ames cũng bắt đầu làm chệch hướng con đường thăng tiến. Năm 1972, một đồng nghiệp phát hiện ông trong tình trạng say xỉn và ở vào hoàn cảnh không phù hợp với một nữ nhân viên CIA. Tình hình càng tệ hơn khi thái độ làm việc cẩu thả khiến ông bỏ quên một chiếc cặp chứa đầy tài liệu mật trên tàu điện ngầm năm 1976.

Để cứu vãn sự nghiệp, Ames chấp nhận nhiệm kỳ công tác nước ngoài lần thứ hai tại Mexico City năm 1981, trong khi vợ ông ở lại New York. Nhưng hành vi và việc tiếp tục uống rượu quá mức khiến ông không tạo được dấu ấn nào. Cũng trong năm 1981, ông dính vào một vụ tai nạn giao thông tại Mexico City và say đến mức không thể trả lời câu hỏi của cảnh sát, thậm chí không nhận ra một viên chức sứ quán Mỹ được cử đến hỗ trợ. Sau một cuộc cãi vã thô tục khi say rượu với một quan chức Cuba tại buổi tiếp tân ngoại giao ở sứ quán, cấp trên của ông đề nghị CIA đánh giá tình trạng nghiện rượu của ông khi ông trở về Mỹ.

Ames cũng tiếp tục có các mối quan hệ ngoài hôn nhân và một trong số đó trở thành bước ngoặt. Cuối năm 1982, ông bắt đầu mối quan hệ với Maria del Rosario Casas Dupuy, một tùy viên văn hóa người Colombia được CIA tuyển mộ. Tình cảm ngày càng nghiêm túc đến mức Ames quyết định ly hôn với người vợ đầu để kết hôn với Rosario.

Dù thành tích tại CIA không nổi bật, Ames vẫn thăng tiến ngược dòng. Sau khi trở lại trụ sở CIA năm 1983, ông được bổ nhiệm làm trưởng bộ phận phản gián phụ trách các chiến dịch Liên Xô, qua đó có quyền tiếp cận rộng rãi thông tin về các hoạt động bí mật của CIA.

Theo thỏa thuận ly hôn, Ames phải gánh các khoản nợ chung với bà Nancy và trả tiền trợ cấp hằng tháng. Cộng thêm lối sống đắt đỏ, thói quen mua sắm và những cuộc gọi thường xuyên về cho gia đình ở Colombia của vợ mới Rosario, các vấn đề tài chính của ông vượt khỏi tầm kiểm soát. Sau này, ông nói với Thượng nghị sĩ bang Arizona Dennis DeConcini rằng chính các khoản nợ chồng chất đã khiến ông nghĩ đến việc bán những bí mật mình nắm giữ. Ông nói: “Tôi cảm thấy áp lực tài chính rất lớn và nhìn lại thì rõ ràng là tôi đã phản ứng thái quá”.

Leslie G Wiser, đặc vụ FBI tham gia cuộc điều tra dẫn đến việc bắt giữ Ames, nói với kênh BBC trong chương trình Witness History năm 2015: “Vấn đề là tiền bạc và tôi nghĩ ông ta không từng cố khiến ai tin rằng động cơ của mình là điều gì khác”.

Kỳ cuối: Quá trình làm điệp viên hai mang

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/ho-so/lat-lai-cuoc-doi-aldrich-ames-diep-vien-hai-mang-vua-chet-trong-tu-o-my-ky-1-20260111141955415.htm