Lễ hội Kẻ Rị - Kẻ Chè - hồn quê thức dậy

2 giờ trướcBài gốc

Các thôn tế Lục vị thành hoàng Kẻ Rị - Kẻ Chè.

Theo sử sách, Đào Tiêu đỗ trạng nguyên khoa thi năm 1275 dưới triều Trần Thánh Tông. Sau khi qua đời, ông được vua Trần phong là Phúc Thần. Với danh vị cao quý và công lao đối với quê hương, ông được Nhân dân tôn thờ là “Đức Thánh Cả”, hiệu là Chiêu Cảm Linh Tiên, Thượng đẳng Thần.

Không chỉ thờ Đào Tiêu tại Miếu Cả, người dân Kẻ Rị còn thờ phụng bốn vị thiên thần gồm: Thiên Phúc (Miếu Nhị, làng Phủ Lý Bắc), Đại Hành (Miếu Tam, làng Phủ Lý Trung), Bạch Y Long (Miếu Bà - tức Miếu Ngũ, làng Phủ Lý Trung) và Thái Tố (Miếu Tứ, làng Diên Hào). Hệ thống thờ tự này phản ánh sự giao thoa giữa tín ngưỡng nhân thần và thiên thần trong đời sống tâm linh của cộng đồng.

Lễ hội chính diễn ra vào dịp mùng 10 tháng 2 âm lịch. Trong khuôn khổ lễ hội, các giáp, làng tổ chức rước kiệu các vị thiên thần về Miếu Bà, sau đó hợp rước về Miếu Cả - nơi thờ “Đức Thánh” Cả Đào Tiêu - để tiến hành các nghi thức tế lễ trang trọng.

Nghi lễ được tổ chức theo trình tự chặt chẽ: ngày 9 âm lịch gồm tế “yên vị” vào buổi sáng, “tế yết” vào buổi chiều và “tế chầu” vào buổi tối; sáng ngày 10 là “tế chính”; chiều cùng ngày diễn ra lễ “đảo đàn”. Vật phẩm dâng tế ngoài các lễ vật truyền thống còn có lợn luộc nguyên con, bò thui nguyên con. Sau khi hoàn tất nghi lễ, các kiệu được rước trở về từng giáp, làng theo quy định. Theo Thần tích Phủ Lý (Phủ Lý, gọi nôm là Kẻ Rị)

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội diễn ra sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian phản ánh đời sống sản xuất nông nghiệp. Nổi bật nhất là Hội Cờ Rị - một sinh hoạt văn hóa đã trở thành thương hiệu của địa phương, được lưu truyền qua câu nói quen thuộc: “Rượu Kẻ Mơ, cờ Kẻ Rị”.

Hội Cờ Rị - một sinh hoạt văn hóa đã trở thành thương hiệu của địa phương, được lưu truyền qua câu nói quen thuộc: “Rượu Kẻ Mơ, cờ Kẻ Rị”.

Lễ hội Kẻ Rị cũng lưu giữ nhiều kiêng kỵ dân gian độc đáo. Người dân không mặc trang phục màu trắng khi vào miếu Bà hoặc khi rước kiệu bà Bạch Y Long do kiêng tên gọi. Đồng thời, việc tránh nhắc đến “chuối tiêu” cũng xuất phát từ tục kiêng tên của Trạng nguyên Đào Tiêu.

Năm 1953, Kẻ Chè (thuộc xã Trà Sơn) sáp nhập với Kẻ Rị (Phủ Lý) để hình thành xã Thiệu Trung, huyện Thiệu Hóa cũ.

Từ những năm 2000, lễ hội Kẻ Rị - Kẻ Chè chính thức được định hình trên cơ sở kế thừa lễ hội truyền thống của làng Kẻ Rị, đồng thời bổ sung nghi thức rước kiệu ngài Tham Xung Tá Quốc Chàng Ất Đại Vương (Lê Hựu - con út của Lê Ngọc) của Kẻ Chè.

Các làng rước kiệu lên chùa Hương Nghiêm để tế lục vị thành hoàng.

Qua tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng, có thể thấy rõ những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng Kẻ Rị. Trước hết là truyền thống đề cao học vấn, khoa bảng khi tôn vinh người đỗ đạt cao nhất làm “Đức Thánh Cả”, dù trong quan niệm xưa, thiên thần thường có vị thế cao hơn nhân thần, nhưng người dân Kẻ Rị tôn vị nhân thần, tức Đào Tiêu, người con của làng đỗ Trạng nguyên, có vị thế cao hơn các thiên thần khác. Chính tinh thần ấy đã góp phần tạo nên truyền thống hiếu học nổi bật của địa phương - nơi từng sản sinh nhiều nhân tài như các trạng nguyên Đào Tiêu, Lê Quát; bảng nhãn Lê Văn Hưu và 8 vị tiến sĩ khác thời phong kiến.

Bên cạnh đó, lễ hội còn thể hiện sự tôn trọng vai trò của phụ nữ trong đời sống tâm linh. Nghi thức rước các vị thiên thần về miếu Bà, sau đó rước bà Bạch Y Long về miếu Cả để chủ trì nghi lễ, là minh chứng sinh động cho vị trí quan trọng của nữ thần trong hệ thống tín ngưỡng.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc sắc, lễ hội Kẻ Rị - Kẻ Chè không chỉ là dịp sinh hoạt cộng đồng mà còn là nơi kết tinh, lưu giữ hồn cốt quê hương qua nhiều thế hệ.

Lễ hội Kẻ Rị - Kẻ Chè, xã Thiệu Trung năm nay được tổ chức vào ngày 10 và 11 tháng 2 năm Bính Ngọ (tức 28 và 29/3/2026), không chỉ là dịp để người dân tưởng nhớ các bậc tiền nhân, các vị thần bảo hộ làng mà còn là không gian để những giá trị văn hóa truyền thống được “đánh thức” và lan tỏa.

Trong nhịp trống hội, trong làn khói hương trầm và những nghi lễ trang nghiêm, hồn quê như trở về nguyên vẹn - mộc mạc mà sâu lắng, giản dị mà bền bỉ.

Đó không chỉ là ký ức của một vùng đất, mà còn là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, để mỗi người con khi trở về đều tìm thấy mình trong đó.

Nơi nào còn lễ, ở đó còn đạo; đó là nền tảng góp phần gìn giữ và phát huy hồn cốt văn hóa Việt trong thời đại mới...

Một số hình ảnh trò chơi dân gian lại Lễ hội Kẻ Rị - Kẻ Chè, Xuân Bính Ngọ