'Lệnh khẩn cấp' kết nối TP.HCM - Long Thành

2 giờ trướcBài gốc

Thủ tướng Phạm Minh Chính giao nhiệm vụ khẩn triển khai dự án đường sắt trọng điểm. Ảnh: VGP.

Một công trình hàng chục tỉ USD, trải rộng 5.000ha, công suất 25 triệu khách mỗi năm ở giai đoạn đầu, chuẩn bị vận hành. Và câu hỏi không còn là xây xong hay chưa, mà là vận hành bằng cách nào.

Sân bay không tự hoạt động bằng đường băng. Nó hoạt động bằng kết nối. Nếu Long Thành mở cửa mà hành khách vẫn phải nhích từng mét trên cao tốc TP.HCM - Long Thành hay quốc lộ 51 vốn đã quá tải, thì sân bay mới rất có thể sẽ phải dựa vào hạ tầng của ngày hôm qua.

Khi đó, hiệu quả chiến lược của một dự án tầm quốc gia sẽ bị bào mòn ngay từ những năm đầu khai thác.

Theo báo cáo tài chính cuối năm 2025, chi phí xây dựng cơ bản dở dang tại Long Thành đã vượt 34.000 tỉ đồng, tăng mạnh chỉ trong một năm. Khi sân bay hoàn thành trong nửa đầu 2026, mọi con số sẽ bước vào giai đoạn kiểm chứng: khai thác được bao nhiêu phần trăm công suất.

Giai đoạn 1 được thiết kế 25 triệu khách mỗi năm - tương đương gần 70.000 người mỗi ngày. Chỉ cần một nửa trong số đó di chuyển bằng ô tô cá nhân hoặc taxi, mỗi ngày sẽ có hàng chục nghìn lượt xe đổ về các trục kết nối vốn đã căng thẳng.

Cao tốc TP.HCM - Long Thành không được sinh ra để gánh một sân bay trung chuyển quốc tế. Nó đang phải gánh thêm nhiều năm tăng trưởng dân cư, logistics và lưu lượng xe liên tỉnh. Nếu metro chưa có, toàn bộ áp lực ấy sẽ tiếp tục dồn lên đường bộ.

Một sân bay hoàn thành mà phải vận hành bằng hạ tầng cũ là nghịch lý không ai mong muốn.

Ba đến bốn năm: khoảng trống không hề nhỏ

Tuyến Thủ Thiêm - Long Thành vừa được điều chỉnh từ đường sắt nhẹ sang đường sắt đô thị. TP.HCM đang xem xét giao nhà đầu tư nghiên cứu triển khai, phấn đấu khởi công trước 30.6 và hoàn thành vào năm 2030.

Ngay cả trong kịch bản thuận lợi nhất, mốc 2030 vẫn nằm sau thời điểm sân bay vận hành khoảng 3 - 4 năm.

Ba đến bốn năm đầu khai thác không phải quãng đệm ngắn. Đó là giai đoạn quyết định Long Thành được nhìn nhận như một cửa ngõ trung chuyển đúng nghĩa, mang tầm vóc của khu vực, hay chỉ là một sân bay mới nằm ngoài đô thị.

Nếu trong quãng thời gian ấy, hành khách vẫn phải phụ thuộc gần như hoàn toàn vào cao tốc và quốc lộ, thì mục tiêu tái cấu trúc cửa ngõ quốc gia sẽ khó đạt trọn vẹn. Và áp lực tại Sân bay Tân Sơn Nhất chỉ được giải tỏa một phần.

Một cấu trúc lớn mà lệch nhịp với hệ thống xung quanh, sớm muộn cũng phải trả giá.

Hai hóa đơn cùng lúc

Một dự án tầm cỡ hơn chục tỉ USD, chỉ cần tính lãi suất 5 - 6% mỗi năm, chi phí cơ hội đã là con số không nhỏ nếu công suất khai thác không đạt như kỳ vọng. Hóa đơn khác nằm ở đô thị: thời gian di chuyển kéo dài, chi phí logistics tăng cao, năng suất lao động bị bào mòn bởi tắc nghẽn. Nếu sân bay vận hành mà kết nối không theo kịp, nền kinh tế sẽ phải thanh toán cả hai hóa đơn cùng lúc.

Trong bối cảnh ấy, “lệnh khẩn cấp” không phải để chạy theo tiến độ cho đẹp. “Khẩn cấp” là để ngăn một rủi ro cấu trúc - nơi đầu tư đi trước, nhưng hiệu quả đi sau.

Mở đường thực sự cho người dám làm

Có một thực tế không thể né tránh: nếu metro là mắt xích quyết định, thì phải có người làm nó.

Khi Thaco tuyên bố sẵn sàng tham gia, thành lập khối đầu tư đường sắt, chuẩn bị nhân sự và công nghệ, thì vấn đề không còn là “có ai làm không”. Vấn đề là hệ thống có cho phép họ làm nhanh và làm đến cùng hay không.

“Lệnh khẩn cấp” sẽ chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm những việc rất cụ thể: giải phóng mặt bằng dứt điểm thay vì kéo dài từng đoạn; hồ sơ - thủ tục được xử lý song song thay vì tuần tự; cơ chế đủ rõ để doanh nghiệp dám đầu tư và chịu trách nhiệm mà không lo rủi ro pháp lý mơ hồ.

Một dự án 3,5 tỉ USD không thể chậm chỉ vì mặt bằng treo từng khúc hay văn bản đi lòng vòng giữa các cơ quan. Nếu đã xác định đây là mắt xích quyết định hiệu quả của một cấu trúc hơn chục tỉ USD, thì hệ thống phải hành xử tương xứng.

Khẩn cấp không có nghĩa là buông lỏng kỷ luật. Khẩn cấp là buộc kỷ luật phải vận hành nhanh hơn và minh bạch hơn.

Chậm một nhịp có thể lỡ một chu kỳ

Long Thành đang được đặt kỳ vọng như biểu tượng của một giai đoạn phát triển mới. Nhưng biểu tượng không tự tạo ra tăng trưởng. Nó chỉ phát huy sức mạnh khi được đặt trong một hệ sinh thái đồng bộ.

“Lệnh khẩn cấp” của Thủ tướng vì thế không phải là sự nôn nóng nhất thời. Đó là lời thừa nhận rằng với những dự án tầm quốc gia, chậm một nhịp có thể lỡ cả một chu kỳ tăng trưởng. Và đôi khi, để bảo vệ một sân bay Long Thành như một sân bay trung chuyển tầm cỡ khu vực, như ý nghĩa ban đầu của nó, điều cần nhất không phải thêm một lễ khánh thành, mà là một quyết định kịp thời ở đúng con đường dẫn tới nó.

Tư Giang

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/lenh-khan-cap-ket-noi-tp-hcm-long-thanh-247016.html