Liên Hợp Quốc và nguy cơ 'sụp đổ tài chính'

3 giờ trướcBài gốc

Ngày 30-1, Liên Hợp Quốc (LHQ) cho biết tổ chức này đang đối mặt nguy cơ "sụp đổ tài chính" cận kề và sẽ hết tiền vào tháng 7 nếu các quốc gia không đóng phí thường niên.

Các quan chức cấp cao của LHQ cho biết nếu hết tiền mặt thì cơ quan này sẽ buộc phải đóng cửa trụ sở chính ở New York (Mỹ) vào tháng 8.

Nếu kịch bản này xảy ra, LHQ cũng có thể sẽ phải hủy bỏ cuộc họp Đại hội đồng thường niên của các nhà lãnh đạo thế giới được tổ chức vào tháng 9 và đóng cửa Văn phòng Điều phối Các vấn đề nhân đạo, cơ quan ứng phó các trường hợp khẩn cấp toàn cầu như xung đột và thiên tai, theo tờ The New York Times.

Vậy vì sao LHQ lại đối mặt tình huống khó khăn tài chính như hiện tại?

Một cuộc họp của Đại hội đồng LHQ. Ảnh: Dave Sanders/THE NEW YORK TIMES

Những khoản đóng góp chưa được gửi đến LHQ

Ngày 29-1, Tổng thư ký LHQ António Guterres đã gửi một bức thư cho các đại sứ của tất cả 196 quốc gia thành viên để cảnh báo họ về “sự sụp đổ tài chính cận kề”. Trong thư, ông nói rằng tình hình tài chính khó khăn của tổ chức lần này khác với bất kỳ giai đoạn nào trước đây.

“Cuộc khủng hoảng đang ngày càng trầm trọng, đe dọa việc thực hiện các chương trình và có nguy cơ dẫn đến sự sụp đổ tài chính. Và tình hình sẽ còn xấu đi trong tương lai gần. Tôi không thể nhấn mạnh hết mức độ cấp bách của tình hình mà chúng ta đang phải đối mặt” – ông Guterres viết.

The New York Times dẫn lời một quan chức LHQ cho biết Mỹ chiếm 95% số tiền trong tổng số tiền các nước chưa đóng góp cho LHQ. Con số này tương đương 2,2 tỉ USD. Số tiền này là sự kết hợp giữa phí thường niên của Mỹ cho năm 2025 – vốn chưa được thanh toán – và phí thường niên cho năm 2026.

Venezuela là quốc gia đứng thứ hai trong số các nước còn chưa đóng góp cho LHQ khi nước này vẫn chưa thanh toán 38 triệu USD cho năm 2025.

Phí thường niên của LHQ là bắt buộc và được ấn định theo tổng sản phẩm quốc nội của mỗi quốc gia. Theo quy định, một quốc gia thành viên có thể bị tước quyền bỏ phiếu tại LHQ nếu không thanh toán. Hiện tại, Venezuela đã mất quyền bỏ phiếu.

Trong số các nước còn chưa đóng góp cho LHQ, Mexico đứng thứ ba khi nước này nợ 20 triệu USD cho năm 2025.

Ngoài khoản phí thường niên, Mỹ còn chưa đóng góp cho LHQ khoảng 1,9 tỉ USD cho các sứ mệnh gìn giữ hòa bình đang diễn ra, 528 triệu USD cho các sứ mệnh gìn giữ hòa bình đã kết thúc và 43,6 triệu USD cho các tòa án như Tòa án Công lý Quốc tế và Tòa án Hình sự Quốc tế.

Một quan chức LHQ cho biết Mỹ đã thông báo rằng họ sẽ thanh toán khoảng 160 triệu USD cho các hoạt động gìn giữ hòa bình đang hoạt động, nhưng sẽ không trả tiền cho hoạt động của các tòa án.

Trả lời tờ Politico, Tổng thống Mỹ Donald Trump tự nhận mình là người cứu rỗi LHQ nhưng từ chối cho biết liệu Mỹ có trả tiền hay không.

Ông Trump nói ông không biết Mỹ đang chậm trễ trong việc thực hiện các cam kết của mình nhưng chắc chắn ông có thể "giải quyết vấn đề rất dễ dàng" và thuyết phục các quốc gia khác trả tiền, nếu LHQ yêu cầu.

Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao không trả lời khi được hỏi liệu Mỹ có trả các khoản tiền chưa đóng hay không.

Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc gặp với Tổng thư ký LHQ António Guterres vào tháng 9-2025. Ảnh: Doug Mills/THE NEW YORK TIMES

Nguyên nhân thực sự

Ngày 30-12-2025, Đại hội đồng LHQ đã thông qua khoản ngân sách 3,45 tỉ USD cho năm 2026 của tổ chức này, bao gồm ba trụ cột hoạt động cốt lõi: hòa bình và an ninh, phát triển bền vững và nhân quyền.

Những khó khăn tài chính của Liên Hợp Quốc phần lớn bắt nguồn từ hai vấn đề, bao gồm cuộc khủng hoảng thanh khoản do các quốc gia thành viên không thanh toán phí hoặc thanh toán chậm, và một quy tắc tài chính có từ năm 1945 quy định rằng nếu tổ chức không chi tiêu hết ngân sách thì tổ chức phải trả lại tiền cho các quốc gia đóng góp.

Trong thư gửi các đại sứ, ông Guterres cho rằng quy tắc này về cơ bản đang đẩy LHQ vào con đường diệt vong, và kêu gọi các quốc gia thành viên thanh toán đầy đủ phí và sửa đổi quy tắc này.

“Điều này khiến tổ chức phải đối mặt rủi ro tài chính mang tính cấu trúc và buộc phải đưa ra một lựa chọn khó khăn: Các quốc gia thành viên hoặc phải đồng ý cải tổ các quy tắc tài chính của chúng ta hoặc chấp nhận viễn cảnh rất thực tế về sự sụp đổ tài chính của tổ chức chúng ta” – ông Guterres viết.

“Khi nói đến việc thanh toán, thì bây giờ hoặc không bao giờ. Chúng tôi không có đủ dự trữ tiền mặt và thanh khoản để duy trì hoạt động như những năm trước. Và đây là điều mà tổng thư ký đã cảnh báo ngày càng mạnh mẽ hơn mỗi năm” – ông Farhan Haq, người phát ngôn của LHQ, nói.

Ông Haq cho biết nếu LHQ đóng cửa vào tháng 7, công tác nhân đạo trên toàn thế giới cũng sẽ bị ảnh hưởng và công việc của nhân viên dân sự sẽ bị cản trở.

Các cơ quan như Quỹ Nhi đồng LHQ (UNICEF), Cơ quan Tị nạn LHQ và Chương trình Lương thực Thế giới có ngân sách riêng biệt với các khoản quyên góp và sẽ tiếp tục hoạt động. Nhưng cơ quan của LHQ điều phối công tác cứu trợ sẽ đóng cửa.

Trụ sở LHQ tại New York (Mỹ). Ảnh: Chester Higgins Jr./THE NEW YORK TIMES

Ông Richard Gowan – thành viên tổ chức giải quyết xung đột Nhóm Khủng hoảng Quốc tế – cho biết tinh thần làm việc của các nhân viên LHQ trên khắp các cơ quan đã xuống thấp do việc sa thải và thu hẹp các chương trình. Nếu tiền cạn kiệt vào mùa hè, thách thức thực sự sẽ là duy trì các hoạt động hòa giải xung đột, bao gồm nhân viên tại các vùng chiến sự, và các hoạt động gìn giữ hòa bình ở nước ngoài mà không có lương và thanh toán cho các nhà cung cấp.

“Ông Guterres đã đưa ra những cảnh báo tương tự trước đây, và LHQ đã xoay xở ổn thỏa. Trong ngắn hạn, có lẽ ông ấy đang cố gắng thúc ép một số nhà tài trợ lớn thanh toán càng sớm càng tốt” – ông Gowan nói.

KHOA ĐIỀM

Nguồn PLO : https://plo.vn/lien-hop-quoc-va-nguy-co-sup-do-tai-chinh-post894992.html