Logistics TP HCM: Chuyển mình từ 'cú hích' xanh và số

2 giờ trướcBài gốc

Khi thông minh và bền vững trở thành ngôn ngữ chung của thương mại quốc tế, ngành logistics TP HCM đang đứng trước cơ hội lịch sử để tái định vị vị thế thông qua cuộc cách mạng kép về công nghệ và môi trường.

Nâng cao năng lực cạnh tranh

Trong xu thế toàn cầu hóa hiện nay, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang trở thành 2 trụ cột chính trong tái cấu trúc nền kinh tế thế giới. Trong bối cảnh đó, logistics và cảng biển đóng vai trò trung tâm trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo đảm sự vận hành liên tục - hiệu quả - bền vững của các chuỗi cung ứng. Các chuyên gia quốc tế đến từ liên đoàn, các hiệp hội giao nhận vận tải quốc tế (FIATA), Diễn đàn Logistics ASEAN, World Bank và UNCTAD đều thống nhất rằng: "Hợp tác chặt chẽ giữa các chủ thể trong toàn bộ chuỗi cung ứng từ doanh nghiệp vận tải, cảng biển, trung tâm logistics, nhà xuất khẩu, cơ quan quản lý đến đơn vị tài chính là yếu tố then chốt giúp tối ưu vận hành, giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh toàn ngành".

Việc phát triển logistics thông minh không còn là tùy chọn, mà là yêu cầu cấu trúc lại không gian kinh tế theo hướng hiện đại, số hóa và trung hòa carbon. Đặc biệt tại Việt Nam - một quốc gia định hướng trở thành trung tâm logistics của khu vực ASEAN, TP HCM được xác định là 1 trong 3 cực trọng điểm, cùng với Hải Phòng và Cần Thơ (MPI, 2021).

Trong chuỗi giá trị logistics quốc gia và khu vực, TP HCM không chỉ là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, mà còn là cửa ngõ kết nối toàn cầu của hàng hóa Việt Nam qua cảng biển, sân bay và hệ thống kho bãi. Theo đánh giá của Hiệp hội Cảng biển Việt Nam (VPA), Hiệp hội Logistics TP HCM (HLA) và các chuyên gia từ FIATA, TP HCM cần phát huy vai trò đầu tàu trong phát triển logistics "xanh - số - tích hợp".

Một số định hướng trọng tâm bao gồm: Phát triển hệ thống kho bãi xanh và logistics đô thị bền vững, nhất là tại khu vực Bình Chánh, Nhà Bè, Cát Lái với các trung tâm logistics áp dụng công nghệ lưu trữ năng lượng, rooftop solar và vận hành tự động. Xây dựng cảng biển xanh - thông minh, ứng dụng hệ thống quản lý cảng tự động, cảm biến môi trường, camera AI để giám sát vận hành, kiểm soát phát thải và hỗ trợ điều độ container theo thời gian thực.

Bên cạnh đó, cần tập trung đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn với xu thế "tự động hóa, số hóa, AI hóa", hướng đến các kỹ năng mới như quản trị dữ liệu logistics, vận hành hệ thống ERP, blockchain logistics, GIS trong chuỗi cung ứng (YCH, 2022). Đồng thời, đẩy nhanh triển khai các dự án mang tính liên kết vùng - quốc tế như cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ - Vũng Tàu, trung tâm logistics cấp vùng tại Thủ Đức - Tây Ninh, nhằm tăng năng lực cạnh tranh hệ thống logistics phía Nam (Tổng Công ty Tân Cảng Sài Gòn, 2023).

Thời cơ “vàng” để logistics TP HCM bứt phá nhờ công nghệ và môi trườngẢnh: HOÀNG TRIỀU

Đẩy mạnh hợp tác công tư

Tại các diễn đàn chuyên môn gần đây, các doanh nghiệp logistics lớn đã chia sẻ nhiều bài học thực tiễn trong quá trình chuyển đổi số và phát triển logistics bền vững.

Cụ thể, một số điểm nhấn quan trọng được đúc kết bao gồm việc tăng cường đào tạo kỹ năng số cho nhân sự vận hành, từ cấp công nhân đến cấp điều phối, quản lý thông qua mô hình đào tạo kép (doanh nghiệp - trường đại học) để rút ngắn khoảng cách kỹ năng.

Song song đó, các đơn vị nhấn mạnh sự cần thiết phải phát triển hệ sinh thái logistics số, tích hợp dữ liệu vận hành container, điều độ phương tiện, kết nối hải quan điện tử và tracking lô hàng theo thời gian thực qua hệ thống IoT, blockchain và nền tảng Hệ thống quản lý hậu cần (LMS).

Ngoài ra, việc đẩy mạnh kết nối đa phương thức (multi-modal transport) giữa cảng biển - cảng cạn - đường bộ - đường sắt - đường thủy nội địa cũng được xem là giải pháp then chốt để tối ưu hóa chi phí và giảm phát thải CO2. Đáng chú ý, TP HCM đang nghiên cứu phát triển các tuyến metro - đường sắt phục vụ logistics nội đô, một hướng đi tiềm năng đang được các quốc gia châu Âu áp dụng hiệu quả.

Ở góc độ vĩ mô hơn, một vấn đề cốt lõi được các chuyên gia quốc tế, doanh nghiệp và hiệp hội thống nhất là: dữ liệu và thông tin xanh chính là "hạ tầng mềm" quan trọng hàng đầu trong quá trình chuyển đổi số. Thực tế hiện nay, rất nhiều giao dịch logistics vẫn còn vận hành thủ công hoặc phân mảnh theo từng doanh nghiệp. Hệ quả là chi phí tăng cao, trong khi khả năng theo dõi và tính minh bạch của chuỗi cung ứng lại giảm sút.

Để giải quyết bài toán này, TP HCM cần đi đầu trong việc xây dựng nền tảng dữ liệu logistics dùng chung, hỗ trợ chia sẻ thông tin giữa các doanh nghiệp, cơ quan quản lý và đối tác quốc tế, đồng thời bảo mật theo tiêu chuẩn quốc tế. Kế đến là yêu cầu số hóa quy trình logistics toàn chuỗi, từ đặt hàng, lưu kho, giao nhận, khai báo hải quan đến thanh toán và hậu mãi nhằm tăng tốc độ vận hành.

Đặc biệt, việc tích hợp dữ liệu môi trường (phát thải CO2, tiêu thụ năng lượng, tiếng ồn, quản lý rác thải...) vào hệ thống logistics sẽ phục vụ đắc lực cho mục tiêu "logistics xanh - carbon thấp". Việc chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực và sử dụng dashboard AI để ra quyết định nhanh không chỉ giúp tiết kiệm đến 20%-25% chi phí mà còn kiến tạo nên chuỗi cung ứng thông minh - minh bạch - hiệu quả cao.

Nhìn chung, TP HCM đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trở thành trung tâm logistics xanh - thông minh hàng đầu Đông Nam Á. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, cần có sự vào cuộc đồng bộ từ phía nhà nước - doanh nghiệp - hiệp hội - tổ chức tài chính - cơ sở đào tạo.

Trước hết, cần xây dựng chiến lược logistics thành phố đến 2030, tầm nhìn 2050, trong đó logistics thông minh và logistics xanh là 2 trụ cột chiến lược. Tiếp theo, cần ban hành khung chính sách thử nghiệm mô hình cảng xanh - logistics số tại khu vực Cát Lái, Hiệp Phước và Thủ Đức, đồng thời tăng cường đầu tư hạ tầng số và viễn thông chuyên biệt.

Cuối cùng, việc đẩy mạnh hợp tác công tư (PPP) trong kết nối vùng và thiết lập mạng lưới đào tạo nghề tích hợp công nghệ cao (AI, Big Data) sẽ là những bước đi vững chắc để bảo đảm sự phát triển bền vững cho ngành logistics thành phố.