Lối thoát nào cho 'nút thắt' trong hòa đàm Mỹ - Iran?

4 giờ trướcBài gốc

Cho đến cuối tuần qua, thị trường toàn cầu vẫn đặt cược vào thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran có thể chuyển thành thỏa thuận hòa bình dài hạn hơn và hai bên cùng ngồi vào bàn đàm phán, tìm tiếng nói chung.

Tuy nhiên, những lời lẽ leo thang, hành động trên eo biển Hormuz và cuộc tấn công mới của Iran vào khu lưu trữ dầu của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) trong 48 giờ qua khiến nhiều chuyên gia cảnh báo xung đột có thể tái diễn.

Xung đột Mỹ - Iran vẫn chưa tìm thấy lối thoát. (Ảnh: Reuters)

Ranh giới giữa xung đột và hòa bình

Theo Tehran, cuộc đàm phán gần đây đạt được thỏa thuận nhưng Mỹ đột ngột rút lui. Trong khi Washington cho rằng Iran chưa sẵn sàng nhượng bộ đủ. Nỗ lực dàn xếp vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad cũng thất bại ở phút chót khi phía Iran từ chối gặp phái đoàn Mỹ và chuyến cơ chở Phó tổng thống JD Vance vốn sẵn sàng cất cánh bất ngờ hủy bỏ.

Tuần trước, nhà đàm phán Iran đệ trình bản dự thảo hòa bình 14 điểm - phản hồi đề xuất trước đó của Mỹ thông qua nhà đàm phán trung gian Pakistan nhằm chấm dứt xung đột. Văn bản này không chỉ nêu rõ yêu cầu của Tehran, mà còn bao gồm "lộ trình cụ thể" để đạt được thỏa thuận, bao gồm yêu cầu giải quyết tất cả vấn đề và chấm dứt xung đột trong vòng 30 ngày, thay vì tuân thủ lệnh ngừng bắn hai tháng như Mỹ đề xuất.

Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông không "hài lòng" với đề xuất này. “Hiện tại, chúng tôi đang đàm phán, nhưng không đạt được kết quả gì”, ông nói với phóng viên, đồng thời cho biết thêm lựa chọn của ông vẫn là “hoặc bác bỏ hoàn toàn hoặc đạt được thỏa thuận”.

Ông Trump cũng không giải thích chi tiết những gì ông cho là thiếu sót trong đề xuất mới nhất của Iran, nhưng ông nói: "Họ đang yêu cầu những điều mà tôi không thể đồng ý".

Tương tự, các quan chức Mỹ cũng bác bỏ đề xuất của Tehran nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài hai tháng. Một quan chức Mỹ cho biết việc trì hoãn vấn đề hạt nhân là không khả thi vì nó “sẽ tước đi chiến thắng của ông Trump”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: Reuters)

Đáng chú ý, Tổng thống Trump từng được cho đã hỏi trợ lý rằng liệu Mỹ có nên nối lại cuộc tấn công vào Iran hay không. Nhưng ngay cả lúc đó, các quan chức cho biết ông Trump có vẻ thận trọng về việc tái khởi động chiến dịch và kéo dài cuộc xung đột vốn đang bị công chúng Mỹ phản đối.

Ông Trump và đội ngũ của mình đã chọn giải pháp dung hòa, đó là duy trì áp lực lên Iran vô thời hạn cho đến khi họ đưa ra một đề nghị cụ thể cho Mỹ. Sau đó, ông sẽ đánh giá liệu các cuộc đàm phán có thể tiếp tục hay ông sẽ phải ra lệnh tiến hành đợt tấn công mới vào Iran.

"Thế bế tắc, trong đó ông Trump không muốn dỡ bỏ phong tỏa, còn phía Iran không chịu ngồi vào bàn đàm phán chừng nào lệnh phong tỏa vẫn còn, là một bài toán rất khó tháo gỡ", ông Ali Vaez, người đứng đầu chương trình Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế nói.

Ban đầu, chính phủ Pakistan xem đề xuất mới này là thành quả từ nỗ lực ngoại giao hậu trường được thúc đẩy mạnh mẽ trong thời gian qua. Tuy nhiên, những ngày gần đây, vai trò của Islamabad đã thay đổi, chuyển sang một nhiệm vụ thầm lặng hơn nhưng mang tính cấp bách: làm trung gian truyền tải thông điệp giữa hai phía, trong bối cảnh tiến trình hướng tới đàm phán trực tiếp rơi vào trạng thái đình trệ.

Giới chức tại Islamabad thông tin họ vẫn tin rằng một thỏa thuận là khả thi trong tương lai gần. Dù vậy, họ cũng phải đối mặt với rủi ro từ khả năng các quan chức Iran có thể hành động quá đà, trong khi phía Mỹ dường như đang theo đuổi kết quả mang tính “chiến thắng hoàn toàn”, thay vì chấp nhận giải pháp thỏa hiệp.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tiếp Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tại Islamabad để tham gia cuộc đàm phán với Mỹ hôm 11/4. (Ảnh: Reuters)

Không nhượng bộ

Những rào cản vẫn y nguyên như trước khi cuộc chiến tại Trung Đông bắt đầu với việc Iran không sẵn lòng từ bỏ việc làm giàu hạt nhân, dù họ có thể đồng ý tạm dừng trong nhiều năm, ngoại trừ mục đích phục vụ nghiên cứu y học. Tehran cũng sẽ từ chối yêu cầu cắt giảm năng lực tên lửa và máy bay không người lái vốn phát huy hiệu quả trong xung đột, đồng thời không từ bỏ việc hỗ trợ lực lượng Hezbollah và Hamas.

Cựu sĩ quan tình báo Israel Danny Citrinowicz nhận định kịch bản Mỹ tiếp tục phong tỏa cảng biển Iran cũng tiềm ẩn nguy cơ leo thang, ngay cả khi lệnh ngừng bắn được gia hạn. Và mọi thứ gần đảo lộn khi Tổng thống Trump công bố thông tin chiến dịch hàng hải mới có tên gọi "Dự án Tự do" - cử chỉ "nhân đạo" của Mỹ dành cho thủy thủ đoàn trên nhiều tàu bị mắc kẹt trong cuộc phong tỏa ở eo biển Hormuz và có thể họ đang thiếu lương thực cùng nhiều nhu yếu phẩm thiết yếu khác.

Động thái này diễn ra sau khi Nhà Trắng dường như tỏ ra thất vọng trong việc đạt được thỏa thuận hòa bình với Iran. Các cuộc đàm phán do Pakistan làm trung gian bị đình trệ trong những tuần gần đây và cả hai bên đều bất đồng về một thỏa thuận.

Một số tàu buôn ở Vịnh Ba Tư báo cáo về vụ nổ hoặc hỏa hoạn và Mỹ thừa nhận phá hủy 6 tàu quân sự nhỏ của Iran, một cảng dầu ở Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, nơi đặt căn cứ quân sự lớn của Mỹ bị tên lửa Iran thiêu rụi. Cùng với đó, Tổng thống Trump tuyên bố bắn hạ 7 tàu nhỏ của Iran và nhấn mạnh thêm những chiếc tàu đó là "tất cả những gì họ (Iran) còn lại".

Tàu thuyền trên eo biển Hormuz trong tuần qua. (Ảnh: Reuters)

Ở phía ngược lại, Tehran bất ngờ phát tín hiệu họ vẫn quan tâm đến các cuộc đàm phán hòa bình do Pakistan làm trung gian với Mỹ và cảnh báo giải pháp chính trị là cách duy nhất để phá vỡ bế tắc trong việc đạt được thỏa thuận.

“Trong khi các cuộc đàm phán đang tiến triển nhờ nỗ lực thiện chí của Pakistan, Mỹ nên cảnh giác với việc bị những kẻ xấu bụng kéo trở lại vũng lầy. UAE cũng vậy. Dự án Tự do chính là Dự án Bế tắc”, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi bình luận trên X.

Theo ông Araghchi, những diễn biến mới nhất trong cuộc xung đột "cho thấy rõ ràng rằng không có giải pháp quân sự nào cho một cuộc khủng hoảng chính trị".

Hiện tại, triển vọng đàm phán hòa bình giữa hai bên khá mong manh. Thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran Mohammad Reza Mohseni Sani nhấn mạnh "đàm phán là không thể chấp nhận được" trong tình hình hiện tại, đồng thời cáo buộc Mỹ "đưa ra yêu sách quá mức" và theo đuổi các mục tiêu ngầm vì lợi ích nội bộ.

Nhà phân tích cấp cao về chiến lược quốc phòng tại Viện Chính sách Chiến lược Úc ở Canberra, ông Malcolm Davis cũng cho rằng Mỹ "không có con đường dễ dàng nào dẫn đến thành công" trong cuộc xung đột với Iran. Khả năng Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận trong vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad là rất thấp, do khoảng cách lợi ích giữa hai bên vẫn quá lớn.

"Khả năng chúng ta thấy được điều gì đó thực sự giải quyết được xung đột này là không cao", ông Davis nhấn mạnh và lưu ý nếu các cuộc đàm phán tiếp tục bế tắc, Washington sẽ đứng trước hai lựa chọn chính: duy trì phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz hoặc quay trở lại kịch bản xung đột.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 5/5 cho biết chiến dịch quân sự “Cuồng nộ” nhắm vào Iran đã chính thức kết thúc.

Kông Anh (Nguồn: Tổng hợp)

Nguồn VTC : https://vtcnews.vn/loi-thoat-nao-cho-nut-that-trong-hoa-dam-my-iran-ar1016501.html