Lồng đèn ngũ sắc giữa Sài Gòn

3 giờ trướcBài gốc

Vào mùa Phật đản, từ mùng 1 tháng Tư âm lịch, khắp nơi rộn ràng không khí trang hoàng mừng sự kiện thiêng liêng: Kỷ niệm Đức Phật ra đời, thị hiện giữa nhân gian, mở cánh cửa vĩnh cửu ra cho tất cả.

Ngôi thiền viện đặc biệt

Nói là đặc biệt, bởi lẽ không phải những điểm khác biệt do kiến trúc, không gian mà ở đây, bên trong khuôn viên thiền viện là một cơ sở giáo dục đào tạo lớn của Giáo hội: Trường Cao cấp Phật học, Cơ sở I - Học viện Phật giáo VN tại TP.HCM ngày nay.

Thiền viện Vạn Hạnh do Trưởng lão Hòa thượng Thích Minh Châu sáng lập trên cơ sở của Phân khoa Khoa học ứng dụng thuộc Viện Đại học Vạn Hạnh trước đây cũng do ngài làm Viện trưởng.

Sau ngày thống nhất đất nước, rời cơ sở Viện Đại học Vạn Hạnh ở Trương Minh Giảng cũ (nay là cơ sở phụ của Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, gần cầu Lê Văn Sỹ), Trưởng lão Hòa thượng Thích Minh Châu cùng với vài vị như quý Thầy Thích Chơn Thiện, Thích Phước Sơn, Lê Mạnh Thát, Thích Như Minh, Thích Chơn Nguyên, Thích Trung Hậu, Ni sư Thích nữ Trí Hải… về cơ sở ở Phú Nhuận tiếp tục làm Phật sự.

Thiền viện Vạn Hạnh (750 Nguyễn Kiệm, P.Đức Nhuận, thuộc Q.Phú Nhuận cũ)

Với thời gian và những đổi mới của đất nước và TP.HCM, nơi đây trở thành thiền viện Vạn Hạnh, cơ sở đào tạo, cũng là nơi đặt văn phòng Viện Nghiên cứu Phật học VN từ lúc thành lập, trung tâm sinh hoạt văn hóa, học thuật thu hút các giới nghiên cứu, văn nghệ sĩ trong và ngoài nước, cả quốc tế tham dự.

Nơi đây, ngoài các sự kiện như hội thảo, tọa đàm khoa học, triển lãm văn hóa, còn duy trì đều đặn các buổi thuyết giảng Kinh tạng Nam truyền do cố Trưởng lão Hòa thượng Thích Minh Châu khởi xướng.

Sáng Chủ nhật hàng tuần có đạo tràng thực hành Như Lai thiền, sau đó là chia sẻ Phật pháp; các ngày khác có khóa chia sẻ về Kinh tạng Nikāya (Trung bộ, Tương ưng), do chư Tăng nội viện đảm trách.

Song song đó là Đạo tràng Tịnh Độ định kỳ tụng kinh vào lúc 7 giờ tối hàng ngày; Đạo tràng Bát quan trai sinh hoạt tu học, nghe chia sẻ Phật pháp vào ngày 14 và 30 âm lịch mỗi tháng; cùng với Ban Từ thiện do Hòa thượng Thích Chơn Nguyên hướng dẫn.

Hơn nửa thế kỷ qua, thiền viện Vạn Hạnh trải qua các thế hệ kế thừa, sau Trưởng lão Hòa thượng Thích Minh Châu (1918-2012) là Trưởng lão Hòa thượng Thích Chơn Thiện (1942-2016), nay do Trưởng lão Hòa thượng Thích Chơn Tế làm viện chủ, Thượng tọa Thích Tâm Minh trụ trì.

Sắc màu ký ức

Giữa muôn vàn màu sắc của thời đại giao lưu văn hóa, ranh giới Đông - Tây bị xóa nhòa, giữa những “phép lạ” đến từ trí tuệ nhân tạo, các app AI với khả năng chế biến khôn lường trên cơ sở dữ liệu số lớn gần như vô hạn, thì những sản phẩm trang trí thủ công lại có độ mộc, sức cảm, nhất là đối với những ai có ký ức gắn liền với Huế, xứ Thiền kinh một thời.

Lồng đèn ú, gọi tắt của từ bánh ú, là sản phẩm trang trí truyền thống của Việt Nam, phổ biến ở vùng miền Trung và gắn liến với cố đô Huế. Đây là sản phẩm trang trí được dùng từ cung đình đến chùa chiền, nơi dân dã, đặc biệt vào những dịp lễ lớn như Đại lễ Phật đản, các kỳ khánh tiết và gần đây là Festival Huế…

Lung linh sắc màu

Lồng đèn ú có 8 mặt theo hình đa giác, khung được làm bằng thanh tre, dán giấy ngũ sắc hoặc giấy kiếng màu lên 7 mặt, một mặt còn lại để trống tiện cho việc đặt đèn dầu ở đáy lồng đèn hay bóng điện vào thắp sáng khi đêm về, trở nên lung linh.

Lồng đèn có 6 góc, góc trên dùng để làm dây treo, còn lại 4 góc 4 hướng và đáy thường sẽ có 4 chùm tua, cắt từ giấy hoặc các chất liệu phù hợp, nhẹ, xoay và lay động khi có gió, khiến cho khối đèn trở nên thanh thoát.

Tại Huế hiện nay, mỗi khi mùa Phật đản về, khắp nơi từ các chùa chiền, đến tư gia và làng truyền thống lại rộn ràng việc vót tre làm khung, dán đèn để trang trí; một số người gánh đèn bán dạo cho bà con mua lẻ đôi ba cặp về treo ở nhà, bày tỏ niềm kính ngưỡng nhân sự kiện trọng đại Kỷ niệm Đức Phật đản sanh.

Ngày nay, để sử dụng lâu dài, ngoài khung tre và giấy màu ngũ sắc – mà nếu gặp phải trận mưa gió thì chỉ còn trơ khung, các nghệ nhân còn chế biến khung thép nhỏ và dùng vải, thậm chí cả gấm để thay cho giấy, có khả năng chịu đựng mưa gió, lại sử dụng được lâu dài nếu bảo quản tốt.

Chuỗi đèn ú ngũ sắc hòa trong Đạo kỳ vui tươi

Giữa rộn ràng của các sản phẩm công nghiệp, biến tấu làm phai mờ bản sắc, đến thiền viện Vạn Hạnh trong mùa Phật đản lòng lại rộn ràng với những chuỗi, dãy lồng đèn ú, và đẹp nhất là lúc lên đèn, lung linh, vui tươi – làm sống dậy ký ức của những người Huế, của tuổi thơ, của nét truyền thống, dù đã cách điệu về chất liệu để phù hợp với mùa mưa của phương Nam, vẫn giữ nét thâm trầm không lẫn vào đâu được.

Xin trân trọng những nỗ lực gìn giữ, dù một chút, di sản thủ công truyền thống để kết nối hoài niệm của một lớp người sống chợt gặp, dừng lại, thở sâu và ấm lòng, giữa trung tâm sôi động bậc nhất của Việt Nam: Sài Gòn - TP.HCM mỗi khi mùa Phật đản về…