Long Thành – Lõi của đô thị sân bay

3 giờ trướcBài gốc

Long Thành và các đô thị sân bay trên thế giới

Khác biệt lớn nhất so với quan niệm cũ - sân bay chỉ là điểm trung chuyển sang các điểm đến khác (khu trung tâm đô thị, trung tâm du lịch hoặc dịch vụ) - sân bay và khu vực lân cận bao quanh của đô thị sân bay còn trở thành điểm đến hấp dẫn, với các trung tâm thương mại, tài chính, logistics, công nghệ, và dịch vụ đa chức năng.

Cho đến nay, hàng trăm khu đô thị sân bay được hình thành và phát triển mạnh trên thế giới, trong số đó nổi bật là Schiphol (Hà Lan) tích hợp với trung tâm tài chính – logistics châu Âu; Incheon (Hàn Quốc) tích hợp với khu thương mại tự do, khách sạn, casino, logistics; Changi (Singapore) tích hợp khu thương mại, khách sạn, giải trí, logistics; Dallas–Fort Worth (Mỹ ) gắn với công nghệ và logistics.

Toàn cảnh sân bay Long Thành đang thi công. Nguồn: ACV.

Tại Việt Nam, ý tưởng phát triển khu đô thị sân bay đầu tiên được đề xuất cho quy hoạch vùng sân bay Đà Nẵng, quy hoạch vùng sân bay Tân Sơn Nhất, sau đó tại vùng sân bay Long Thành và các vùng sân bay tại nhiều tỉnh thành khác trên cả nước.

Trong bối cảnh đổi mới tư duy phát triển theo hướng đột phá, chính quyền đang tập trung nguồn lực để phát triển Sân bay quốc tế Long Thành trong tương quan kết nối chặt chẽ với và vùng lân cận xung quanh để hình thành một khu đô thị sân bay tầm quốc tế. Việc phát triển Đô thị sân bay Long Thành trong Vùng đô thị TP.HCM có những vấn đề chiến lược rất thú vị.

Mô hình lý thuyết một đô thị sân bay. Nguồn: John D. Kasarda.

Vùng ảnh hưởng của đô thị sân bay Long Thành

Quy hoạch Đô thị sân bay Long Thành không đồng nghĩa với việc quy hoạch Long Thành, nơi đặt Sân bay Long Thành và có tiềm năng trở thành trung tâm logistics và công nghiệp phụ trợ, mà còn phải nhìn rộng hơn.

Vùng ảnh hưởng của các khu đô thị sân bay trên thế giới thường được xác định gồm Vùng ảnh hưởng trung tâm với bán kính 30-40 km, và Vùng ảnh hưởng mở rộng với bán kính 100-120 km tính từ tâm là sân bay quốc tế.

Vùng Ảnh hưởng Trung tâm của Khu đô thị sân bay Long Thành, với bán kính 40 Km theo quan niệm Aerotropolis hiện đại, trong đó không chỉ bao gồm Long Thành, mà cả Nhơn Trạch, Thủ Thiêm với Khu trung tâm Kinh tế tài chính tại, và một phần Bà Rịa Vũng Tàu bao gồm cụm cảng Thị Vải – Cái Mép- Cần Giờ. Nguồn: Ngô Viết Nam Sơn trên nền Google Earth.

Như vậy, để Đô thị sân bay Long Thành hoạt động hiệu quả cao nhất, định hướng phát triển hệ thống giao thông kết nối với sân bay và phát triển các khu đô thị dọc theo hệ thống giao thông đó cần được nghiên cứu và phát triển trong bán kính 30-120 km, đặc biệt là vùng trung tâm trong Đồng Nai và TP.HCM, với bán kính phục vụ bao gồm các tỉnh thành khác trong Vùng TP.HCM.

Hạ tầng kết nối Sân bay Long Thành và các khu đô thị TOD

Sân bay Long Thành (Nhà ga hành khách hiện đại với hệ thống công nghệ quản lý thông minh, tự động hóa) cần được xây dựng và phát triển song hành với hạ tầng giao thông kết nối (ga metro, ga đường sắt cao tốc Bắc Nam, bến xe liên tỉnh…). Gắn kết với các hạ tầng giao thông này là các dự án phát triển những khu đô thị TOD (Transit Oriented Development) tạo nguồn ngân sách tỉ đô để xây dựng hạ tầng.

Trong đó đặc biệt quan trọng là hệ thống đường cao tốc hướng tâm và vành đai (có thể kết hợp với các tuyến xe buýt nhanh) của cả Vùng TP.HCM trong tương quan kết nối với Sân bay Long Thành, và hai tuyến metro trọng điểm gồm tuyến số 2 nối dài (Tân Sơn Nhất - Bến Thành - Thủ Thiêm - Nhơn Trạch - Sân bay Long Thành) và tuyến số 1 nối dài (Bến Thành – Suối Tiên – Biên Hòa - Sân bay Long Thành).

Minh họa sơ đồ tổ chức vùng lõi một Khu đô thị sân bay - Aerotropolis theo quan niệm hiện đại.

Tại khu vực giáp ranh xung quanh sân bay, cần tạo được sự kết nối các chức năng hỗn hợp trong và ngoài sân bay.

Trong tổ chức một đô thị sân bay theo quan niệm hiện đại, việc quy hoạch vùng lõi bao gồm công tác quy hoạch sân bay, kết hợp với việc quy hoạch khu trung tâm đô thị đa chức năng và đầu mối kết nối giao thông, và khu dân cư lân cận bao quanh như một thực thể thống nhất hoàn chỉnh.

Khu đô thị sân bay Long Thành

Theo kinh nghiệm quốc tế, Vùng ảnh hưởng trung tâm của đô thị sân bay Long Thành có thể phát huy nhiều tiềm năng của các khu chức năng, như: Các khu logistics và công nghiệp phụ trợ trong và xung quanh sân bay. Các khu dịch vụ, thương mại, và du lịch trong và xung quanh sân bay. Các khu thương mại tự do FTZ (Free Trade Zone). Cần liên kết FTZ Đồng Nai với FTZ TP.HCM để phát huy nguồn lực và kết nối với hạ tầng trọng điểm (Sân bay quốc tế Long Thành, cụm cảng Thị Vải - Cái Mép - Cần Giờ)

Vùng ảnh hưởng trung tâm còn gồm các khu thương mại – tài chính. Long Thành cần tạo được mối hợp tác và kết nối thuận tiện với Khu Trung tâm Kinh tế Tài chính Thủ Thiêm.

Tất nhiên không thể thiếu các khu đô thị vệ tinh và khu dân cư, nhà ở cho chuyên gia, nhân viên hàng không, người dân; khu giáo dục, nghiên cứu và đào tạo gồm cả đại học, viện nghiên cứu hàng không, logistics, công nghệ cao, đào tạo nhân lực tại chỗ.

HUB hàng không quốc tế

Trong mục tiêu chiến lược đưa Long Thành đạt chuẩn HUB trung tâm trung chuyển hàng không quốc tế khu vực Đông Nam Á, có tính cạnh tranh cao so với các HUB hàng không quốc tế trong khu vực, và hình thành tiểu vùng đô thị sân bay Long Thành (Aerotropolis) với bán kính ảnh hưởng 30–40 km và mở rộng, thử thách lớn nhất trước mắt là tổ chức được hệ sinh thái hàng không phối hợp tốt hoạt động của ba sân bay trọng điểm trong vùng là Long Thành, Tân Sơn Nhất và Biên Hòa.

Chuyến bay đầu tiên VN1 hạ cánh xuống Sân bay Long Thành ngày 19.12.2025. Ảnh: Hoàng Phúc.

Trong đó, nên thực hiện kịch bản ba giai đoạn, tăng dần tầm quan trọng của Long Thành, tương ứng với năng lực dịch vụ hàng không và năng lực hạ tầng kết nối vùng. Ở giai đoạn một, Sân bay Long Thành sẽ có một số tuyến vận chuyển hành khách quốc gia và quốc tế, nhưng tập trung nhiều hơn cho hoạt động vận chuyển hàng hóa, chuyển toàn bộ mọi hoạt động vận chuyển hàng hóa hay sửa chữa bảo dưỡng máy bay về Long Thành. Lúc này có thể chấp nhận là Tân Sơn nhất vẫn quan trọng hơn Long Thành.

Khi có thể hoàn thiện đưa vào sử dụng hiệu quả kết nối hệ thống giao thông phục vụ cho Sân bay Long Thành, không chỉ gồm giao thông xung quanh sân bay, mà cả kết nối đến các tỉnh thành ở trong vùng Nam Bộ, bao gồm đường bộ cao tốc nối đến các tỉnh thành, những hệ thống vành đai 1, 2, 3, 4 và hệ thống cao tốc của Vùng TP.HCM; hai tuyến metro từ nội thành TP.HCM, thì bước vào giai đoạn 2: Chuyển đa số những tuyến quốc tế, cả đường ngắn và đường dài, về Long Thành.

Giai đoạn ba, tầm quan trọng của Long Thành tiếp tục tăng nhanh đến khi đạt mục tiêu trở thành Hub hàng không hàng đầu khu vực, trở thành điểm đến hấp dẫn theo mô hình đô thị sân bay thế kỷ 21 của thế giới, cùng với việc hoàn thành xây dựng các hạng mục: Sân bay Long Thành với vị thế sân bay quan trọng hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á; Khu đô thị sân bay đa chức năng xung quanh sân bay; Khu thương mại tự do Long Thành (Đồng Nai) và Cái Mép Hạ (TP.HCM) liên kết với nhau, và với Sân bay Long Thành, với Cụm cảng biển Thị Vải - Cái Mép - Cần Giờ.

TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners, là một kiến trúc sư và nhà quy hoạch có khoảng 40 năm kinh nghiệm quốc tế về tư vấn thiết kế, nghiên cứu và giảng dạy tại các nước vành đai Thái Bình Dương, bao gồm Việt Nam, Mỹ, Canada, Mexico, Trung Quốc, Nhật, Philippines, Singapore, Malaysia… Ông có nhiều kinh nghiệm về quy hoạch hàng không, và là thành viên giám khảo cuộc thi Quy hoạch đô thị sân bay Long Thành. Ông là thành viên Ủy viên Ban chấp hành Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Hội Quy hoạch Phát triển Đô thị Việt Nam, Ban Cố vấn Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam, Viện Kiến trúc Mỹ, Hội Quy hoạch Mỹ.

TSKH.KTS. Ngô Viết Nam Sơn

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/long-thanh-loi-cua-do-thi-san-bay-246452.html