'Lửa tết' (Bài 1): Thấy lá dong là thấy tết...

3 giờ trướcBài gốc

Lá dong trồng trong vườn của gia đình bà Vũ Thị Đào, xã Thạch Bình.

Lên núi "chở mùa xuân"

Tết, bà con miền núi “giàu đột xuất” vì lá dong? Đồn đoán ấy chẳng sai. Bởi, dịp tết, lá dong rừng bước vào... bội thu. Theo đó, người nghèo có cơ hội được đủ đầy hơn...

Nhưng... dong nhà trồng thì ít còn dong tự nhiên trong rừng thì nhiều. Ở xã Xuân Chinh (huyện Thường Xuân cũ), theo chia sẻ của ông Cầm Bá Đức, chuyên viên Phòng Văn hóa - Xã hội: “Không thể thống kê diện tích dong rừng tự nhiên, chỉ biết mỗi dịp tết, bà con bán được khoảng 50 - 60 vạn lá”.

Thôn Chẻ Dài của xã, mỗi dịp tết, bà con vào rừng hái lá dong nhiều hơn. Tuy không phải cây chủ lực nhưng dong đã góp phần cải thiện thu nhập cho bà con. Sáng nay, chị Hưởng, chị Nội cùng hơn 10 người nữa trong thôn đã vào rừng. Họ đi từ 7 giờ sáng đến gần 17 giờ mới trở về. Để cắt được lá, họ phải trèo qua 2 quả đồi, lội qua 3 khe suối... Cả ngày, chị Lò Thị Nội, một hộ nghèo ở thôn Chẻ Dài cắt được 8 bó, tương đương 400 lá. Chiếc gùi trên lưng chị có thể chứa được nhiều hơn, khoảng 15 - 20 bó. “Hôm nay, cắt được ít”, chị Nội nói. “Ngày nhiều nhất gần 1.000 lá. Không phải đợi tết mới đi cắt lá đâu, ngày thường, nếu có khách mua, lại vào rừng mà. Nhưng tết, bán được nhiều hơn...”.

Trong thôn Chẻ Dài, có nhà Cầm Thị Quyền chuyên thu mua lá dong quanh năm cho bà con. Hôm nào khách dưới xuôi đặt hàng nhiều, nếu thôn Chẻ Dài không đủ, chị Quyền lại chạy sang thôn Đuông Bai, cùng xã để thu mua. Chia sẻ của chị Quyền: “Có khách đặt, tôi lại đến từng hộ trong thôn, động viên bà con vào rừng hái lá, kiếm thêm thu nhập”.

Bánh lá răng bừa được gói bằng lá dong tạo hương vị đặc trưng.

Không chỉ xã Xuân Chinh, ở xã Bát Mọt, dong tự nhiên trong rừng cũng tương đối lớn. Nhưng khoảng hơn 5 năm trở lại đây, nhiều hộ dân trong xã cũng đã tính “bài toán” kinh tế, chuyển sang trồng dong ngay trong vườn nhà. Hiện, tổng diện tích trồng là 4ha. Không dừng ở đây, ông Vi Thành Chung, Phó Chủ tịch UBND xã Bát Mọt, cho biết thêm: “Vì trồng keo vừa không mang lại hiệu quả vừa gây sạt lở rất nguy hiểm nên chính quyền địa phương cũng đang khuyến khích bà con mở rộng diện tích trồng dong dưới tán lá rừng”.

"Xuân" trong vườn nhà

Với người dân ở thôn 1, thôn 2 xã Thạch Bình (huyện Thạch Thành cũ) thì nhiều năm nay, bà con đã trồng cây lá dong ngay trong vườn nhà. Hiện tổng diện tích trồng lá dong tại 2 thôn là 3,5ha. Phần lớn, người dân ở 2 thôn này chủ yếu trồng lá dong để làm bánh lá răng bừa. Không chỉ ngày thường mà ngày tết, loại bánh này cũng là món ẩm thực được ưa chuộng. Dịp tết, bánh đưa ra thị trường khoảng 40 - 50 vạn, chủ yếu các tỉnh phía Bắc.

Hơn 20 năm với nghề làm bánh cũng là bấy nhiêu năm, bà Vũ Thị Đào (64 tuổi) trồng cây lá dong trên đất vườn nhà. So với các hộ khác, diện tích trồng lá dong của bà nhiều nhất, với 1.500m2.

Hơn 20 năm về trước, bà Đào đi xin từng gốc dong về trồng. Sau 1 năm, dong mới cho thu hoạch. Cây ưa bóng râm, độ ẩm, dễ trồng, không tốn nhiều công sức...

Thành quả sau 1 ngày đi cắt lá dong trong rừng của chị Lò Thị Nội, thôn Chẻ Dài, xã Xuân Chinh.

Lá dong vườn nhà chỉ đủ làm bánh, thậm chí khách đặt bánh nhiều, thiếu lá, bà Đào phải mua thêm lá dong rừng. Trung bình mỗi ngày, bà bán khoảng 500 chiếc bánh. Ngày tết, số lượng bán tăng gấp 2 - 3 lần. “Hàng tết, khách đặt từ đầu tháng Chạp. 15 tháng Chạp, gia đình đã không còn nhận bánh”, bà Đào cho biết.

Cũng như bánh chưng, bánh lá răng bừa chỉ hợp nhất lá dong. “Nếu thay lá khác, ví dụ lá chuối, bánh không thể ngon vì không có mùi đặc trưng của lá dong. Ngay cả khi khan hiếm lá, tôi cũng chưa bao giờ nghĩ thay bằng loại lá khác để làm bánh”, bà Đào cho biết thêm.

Ở thôn 1 và thôn 2, hầu như nhà nào cũng làm bánh lá răng bừa, nhưng làm để kinh doanh thì chỉ có 10 hộ. Theo bà Nguyễn Thị Huế, Chủ tịch Hội Nông dân xã Thạch Bình: "Trong thời gian tới, xã sẽ đăng ký xây dựng sản phẩm OCOP 4 sao, đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, mở rộng sản xuất và thị trường tiêu thụ...".

Lên núi “chở mùa xuân” và ngay trong vườn, “mùa xuân” lúc nào cũng có. Mùa lá dong không chỉ mang theo hương vị của ẩm thực mà còn mang theo cả bầu trời ký ức của các thế hệ. Thấy lá dong là thấy tết...

Bài và ảnh: BẰNG AN

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/lua-tet-bai-1-nbsp-thay-la-dong-la-thay-tet-41820.htm