Luật Công nghệ cao sửa đổi: 'Đòn bẩy' để doanh nghiệp Việt làm chủ công nghệ chiến lược

2 giờ trướcBài gốc

Thưa Tiến sĩ, Luật Công nghệ cao (sửa đổi) được thông qua vào cuối năm 2025 được coi là 'luồng gió mới' cho cộng đồng doanh nghiệp. Dưới góc độ nhà hoạch định chiến lược, ông đánh giá thế nào về tầm vóc của đạo luật trong việc tháo gỡ những "điểm nghẽn" hiện nay?

TS Nguyễn Hữu Xuyên: Luật Công nghệ cao sửa đổi năm 2025 là bước chuyển quan trọng từ tư duy “quản lý an toàn” sang “quản trị đổi mới sáng tạo”. Tầm vóc của Luật nằm ở việc lần đầu tiên chúng ta thể chế hóa khái niệm công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, đi kèm với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox).

Thay vì các chính sách khuyến khích dàn trải, Luật mới tập trung vào việc đo lường hiệu quả dựa trên bằng chứng và dữ liệu số. Đặc biệt, Luật tiếp cận trực diện vào các “điểm nghẽn” mang tính cấu trúc. Ví dụ, quy định doanh nghiệp công nghệ cao phải duy trì mức chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) tối thiểu, đồng thời Nhà nước áp dụng cơ chế chấp nhận rủi ro. Điều này gửi đi một thông điệp mạnh mẽ: Nhà nước không chỉ khuyến khích mà còn đồng hành, chia sẻ rủi ro cùng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, việc hình thành hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông quốc gia về công nghệ chiến lược sẽ khắc phục tình trạng phân mảnh thông tin lâu nay. Các chính sách ưu đãi về cư trú, thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia cũng cho thấy Việt Nam đã sẵn sàng bước vào cuộc cạnh tranh toàn cầu về chất xám.

Có thể nói, Luật đã tạo lập một hành lang pháp lý đồng bộ, tạo ưu thế cạnh tranh dài hạn cho doanh nghiệp nội địa. Đặc biệt, cơ chế ưu tiên trong mua sắm công, đấu thầu, hợp tác công - tư, sandbox và phát triển khu công nghệ cao nhằm thúc đẩy phát triển thị trường cho sản phẩm công nghệ chiến lược, thay vì chỉ dừng ở hỗ trợ nguồn cung công nghệ.

TS Nguyễn Hữu Xuyên - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Học viện Chiến lược KH&CN (Bộ KH&CN).

Một trong những điểm mới đáng chú ý của luật là việc tăng ưu đãi cho hoạt động nghiên cứu công nghệ cao và 'công nghệ chiến lược'. Đặc biệt, luật mới quy định trung tâm nghiên cứu công nghệ cao và công nghệ chiến lược được hưởng mức ưu đãi cao nhất về đầu tư, thuế và đất đai nếu đáp ứng tiêu chí nhân lực và năng lực R&D. Ông nhận định thế nào về chính sách ưu đãi này?

TS Nguyễn Hữu Xuyên: Việc dành mức ưu đãi cao nhất về đầu tư, thuế và đất đai cho các trung tâm nghiên cứu công nghệ cao và công nghệ chiến lược là một quyết sách có tính chiến lược dài hạn. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở mức độ ưu đãi, mà ở điều kiện đi kèm, đó là phải đáp ứng tiêu chí nghiêm ngặt về nhân lực chất lượng cao, năng lực R&D thực chất. Điều này cho thấy, Nhà nước đang chuyển từ tư duy ưu đãi chung sang ưu đãi có điều kiện, lấy năng lực nghiên cứu và khả năng làm chủ công nghệ làm thước đo. Đây là cách tiếp cận phù hợp nếu Việt Nam muốn hình thành các trung tâm R&D có khả năng cạnh tranh tại khu vực và trên thế giới.

Ở góc độ hệ sinh thái, chính sách này có thể tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Khi trung tâm nghiên cứu được hưởng ưu đãi cao nhất, họ có điều kiện tái đầu tư vào phòng thí nghiệm, thu hút chuyên gia quốc tế và phát triển công nghệ lõi, công nghệ nền tảng, công nghệ chiến lược trong nước. Chính sách này giúp gắn kết chặt chẽ giữa R&D và công nghiệp, bởi chỉ những trung tâm chứng minh được năng lực mới được hưởng ưu đãi tối đa. Nếu triển khai minh bạch và giám sát hiệu quả, đây sẽ là đòn bẩy quan trọng để Việt Nam chuyển từ vai trò gia công sang làm chủ và kiến tạo công nghệ chiến lược trong tương lai.

Luật Công nghệ cao sửa đổi 2025 đã chi tiết hóa nhiều cơ chế và đặc biệt là mở rộng sang phạm vi 'giải mã công nghệ'. Những quy định này sẽ tháo gỡ khó khăn thực tế nào cho doanh nghiệp trong việc tự chủ công nghệ, thưa ông?

TS Nguyễn Hữu Xuyên: Quy định về phòng thí nghiệm dùng chung giải quyết trực tiếp bài toán vốn cho doanh nghiệp Việt. Chi phí đầu tư hạ tầng R&D cực kỳ đắt đỏ; việc cho phép tiếp cận cơ sở nghiên cứu theo mô hình chia sẻ giúp doanh nghiệp giảm áp lực chi phí cố định, đồng thời thúc đẩy sự hợp tác giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp.

Về ưu đãi thuế cho cá nhân làm R&D, đây là “chìa khóa” để giữ chân nhân tài. Khi chi phí nhân sự được tối ưu hóa, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư vào các dự án dài hạn thay vì chỉ chạy theo lợi nhuận ngắn hạn.

Đặc biệt, việc luật hóa cơ chế “giải mã công nghệ” là một bước đi cực kỳ thực tế. Trước đây, nhiều doanh nghiệp mua công nghệ nước ngoài nhưng chỉ dừng lại ở mức vận hành đơn thuần, dẫn đến phụ thuộc kéo dài. Nay, khi Nhà nước hỗ trợ hoạt động giải mã, phân tích cấu trúc và bí quyết lõi, doanh nghiệp có cơ hội chuyển từ “mua để dùng” sang “học để làm chủ”. Quy định này giúp xây dựng năng lực tự chủ công nghệ thực chất, thay vì chỉ nội địa hóa những phần phụ rẻ tiền.

Trong không khí những ngày đầu Xuân mới, khi 'cánh cửa' chính sách từ Luật Công nghệ cao (sửa đổi) đã chính thức rộng mở, ông kỳ vọng gì về sự bứt phá của các doanh nghiệp công nghệ Việt trong năm 2026?

TS Nguyễn Hữu Xuyên: Tôi tin năm 2026 sẽ là năm bản lề để doanh nghiệp công nghệ Việt Nam bứt tốc. Khi môi trường đầu tư trở nên rõ ràng và ổn định nhờ Luật Công nghệ cao sửa đổi năm 2025, mục tiêu tăng trưởng hai con số không còn là điều quá xa vời.

Tuy nhiên, chính sách chỉ là điều kiện cần, điều kiện đủ nằm ở tinh thần khát vọng của chính doanh nghiệp. Tôi kỳ vọng các doanh nghiệp Việt sẽ tham gia sâu vào những lĩnh vực “khó” như bán dẫn, AI, công nghệ xanh. Tăng trưởng bền vững chỉ đạt được khi giá trị gia tăng nội địa tăng lên, khi chúng ta không chỉ xuất khẩu sản phẩm mà còn xuất khẩu được cả giải pháp và trí tuệ.

Với vai trò nhà nghiên cứu chiến lược, tôi mong muốn năm 2026 sẽ là năm của sự “cộng hưởng”. Doanh nghiệp cần đặt ra bài toán thị trường; nhà khoa học tập trung giải mã, làm chủ công nghệ và Nhà nước bảo đảm hành lang pháp lý minh bạch. Khi ba trụ cột này vận hành đồng bộ, “Make in Vietnam” sẽ không còn là khẩu hiệu, mà trở thành một chiến lược quốc gia dựa trên năng lực thực chất, đưa Việt Nam trở thành quốc gia thu nhập cao vào năm 2045.

Trân trọng cảm ơn ông!

Nguyệt Minh (thực hiện)

Nguồn Doanh Nghiệp : https://doanhnghiepvn.vn/doanh-nghiep/luat-cong-nghe-cao-sua-doi-don-bay-de-doanh-nghiep-viet-lam-chu-cong-nghe-chien-luoc/20260222105834533