Luật Đô thị đặc biệt: 'Cú đấm thép' thể chế để TP.HCM vươn tầm siêu đô thị

6 giờ trướcBài gốc

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số và vươn lên thành trung tâm tài chính, công nghệ ngang tầm khu vực theo tinh thần Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị, TP.HCM đang đứng trước một yêu cầu mang tính bước ngoặt. Đó là cấp bách ban hành Luật Đô thị đặc biệt.

ThS Nguyễn Trúc Vân, Giám đốc Trung tâm Mô phỏng và dự báo kinh tế - xã hội, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, nhìn nhận đây không chỉ là một khuôn khổ pháp lý, mà là “cú đấm thép” giúp TP chuyển mình từ vị thế thực thi sang chủ động kiến tạo thể chế để bứt phá.

ThS Nguyễn Trúc Vân, Giám đốc Trung tâm Mô phỏng và dự báo kinh tế - xã hội, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM.

Thiết lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, thống nhất

. Phóng viên: Thưa bà, vì sao lúc này lại cần cấp bách ban hành Luật Đô thị đặc biệt để TP.HCM tiếp tục phát huy vai trò đầu tàu dẫn dắt tăng trưởng của cả nước?

+ ThS Nguyễn Trúc Vân: Sau ba năm triển khai Nghị quyết 31 của Bộ Chính trị, TP.HCM vẫn giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế cả nước, là đầu tàu tăng trưởng và cực phát triển đặc biệt quan trọng của Việt Nam.

Kinh tế phục hồi tích cực và duy trì tăng trưởng ổn định. Giai đoạn 2023-2025, GRDP bình quân đạt khoảng 5,82%/năm, quy mô kinh tế năm 2025 đạt khoảng 2,97 triệu tỉ đồng, đóng góp khoảng 23,1% GDP cả nước. Tổng thu ngân sách giai đoạn 2023-2025 đạt trên 2,09 triệu tỉ đồng, thu hút đầu tư nước ngoài đạt khoảng 17,06 tỉ USD.

Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế chưa đạt mục tiêu đề ra, chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển chưa đồng bộ.

Chính vì vậy, việc hình thành Luật Đô thị đặc biệt sẽ cụ thể hóa các định hướng lớn của Đảng, xây dựng hành lang pháp lý thống nhất và phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, giúp TP chủ động, linh hoạt hơn trong quản trị đô thị. Mục tiêu cốt lõi là hiện thực hóa tầm nhìn chiến lược đến các năm 2030, 2045, 2075 và thúc đẩy tốc độ tăng trưởng hai con số.

Đây là bước đi quyết định để định vị rõ vai trò của TP.HCM khi vừa là cực tăng trưởng toàn quốc, đầu tàu vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, vừa là đô thị đặc biệt mang tầm vóc toàn cầu về tài chính, thương mại, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Khi có Luật Đô thị đặc biệt, hành lang pháp lý đủ mạnh sẽ giúp TP.HCM chủ động hoàn toàn trong ba bài toán lớn: Quản trị đô thị vượt trội, tự chủ tài chính và huy động vốn, cơ chế thử nghiệm sandbox. Ảnh: THUẬN VĂN

. Dù đã có Nghị quyết 98, sau đó là Nghị quyết 260 sửa đổi, bổ sung nhưng dường như vẫn là chưa đủ để TP.HCM thực sự phát triển?

+ Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, xu hướng tái cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh… đặt ra nhiều thách thức. Sau sáp nhập, TP.HCM có quy mô lớn, độ mở cao và tính liên kết vùng sâu rộng. Chính điều này đã bộc lộ nhiều điểm nghẽn mang tính cấu trúc như tôi nêu trên.

Lúc này, các cơ chế đặc thù như Nghị quyết 98/2023, Nghị quyết 188/2025, Nghị quyết 260/2025 của Quốc hội còn phân tán, thiếu đồng bộ, chủ yếu mang tính thí điểm, thời hạn ngắn. Các quy định này chưa tạo được dư địa chính sách đủ lớn để TP phát huy đầy đủ vai trò đầu tàu, cực tăng trưởng và trung tâm đổi mới sáng tạo của cả nước.

Mới đây, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 09 về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới. Nghị quyết đã định hướng phát triển TP với tầm nhìn dài hạn, tư duy đột phá và hệ thống cơ chế, chính sách vượt trội, đồng bộ, ổn định, đủ mạnh để giải phóng các nguồn lực, thúc đẩy TP phát triển nhanh và bền vững.

Để thể chế hóa đầy đủ và bảo đảm tính ổn định, lâu dài, việc xây dựng và ban hành Luật Đô thị đặc biệt là yêu cầu cấp thiết đối với TP.HCM. Đây là bước chuyển quan trọng từ cơ chế thí điểm sang thiết lập một khuôn khổ pháp lý có hiệu lực cao, đồng bộ, thống nhất, phù hợp với tính chất của một đô thị đặc biệt.

Khi có Luật Đô thị đặc biệt, hành lang pháp lý đủ mạnh sẽ giúp TP chủ động hoàn toàn trong ba bài toán lớn: Quản trị đô thị vượt trội, tự chủ tài chính và huy động vốn, cơ chế thử nghiệm sandbox.

Luật Đô thị đặc biệt được thông qua sẽ giúp TP.HCM tháo gỡ nhiều điểm nghẽn trong tăng trưởng kinh tế, năng lực cạnh tranh quốc tế, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo... Ảnh: THUẬN VĂN

Mở rộng không gian phát triển

. Trong hàng loạt cơ chế được nêu ra trong dự thảo luật, bà tâm đắc với những cơ chế đột phá, vượt trội nào và vì sao?

+ Đó là cơ chế để TP.HCM quản trị, nâng cao tự chủ tài khóa, công cụ tài chính hiện đại, cho phép TP được giữ lại nguồn lực lớn hơn và chủ động huy động vốn; thử nghiệm thể chế mới về tài chính, công nghệ tài chính, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu... Cơ chế này sẽ mang lại hiệu quả đột phá trên bốn phương diện.

Thứ nhất, giúp TP.HCM thu hút vốn thông qua các công cụ tài chính hiện đại nhằm phát triển hạ tầng chiến lược, mở rộng không gian phát triển.

TP sẽ tập trung đầu tư các công trình chiến lược như hoàn thành khoảng 200 km đường sắt đô thị vào năm 2030; phát triển các tuyến vành đai, cao tốc và các trục giao thông liên vùng. Việc xây dựng cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, hình thành khu thương mại tự do, phát triển trung tâm logistics quốc tế, hoàn thiện hệ thống hạ tầng số và dữ liệu dùng chung cũng được chú trọng.

Việc được giữ lại nguồn lực lớn hơn giúp TP có ngay nguồn vốn mồi ổn định để đầu tư vào các dự án hạ tầng chiến lược. TP cũng có thể phát hành trái phiếu chính quyền địa phương ra thị trường quốc tế, lập các quỹ đầu tư mạo hiểm hợp tác công tư (PPP) hoặc chứng khoán hóa các nguồn thu tương lai để thu hút dòng vốn khổng lồ từ các quỹ đầu tư toàn cầu.

Thứ hai, đẩy nhanh tiến trình định vị Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM trên bản đồ tài chính khu vực. Cơ chế đặc thù cho phép TP áp dụng các chính sách ưu đãi thuế, tự do hóa dòng vốn quản lý và giao dịch các sản phẩm tài chính phái sinh phức tạp, cạnh tranh sòng phẳng với các trung tâm tài chính khu vực.

Đồng thời, cơ chế sandbox cho phép các công ty công nghệ thử nghiệm sản phẩm, mô hình kinh doanh mới, thu hút các startup và tập đoàn công nghệ lớn nhất thế giới đến đầu tư.

Thứ ba, thúc đẩy kinh tế số và quản trị đô thị thông minh thông qua dữ liệu; xây dựng cơ chế chia sẻ, thương mại hóa và bảo mật dữ liệu giữa chính quyền và doanh nghiệp. Trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn sẽ tối ưu hóa việc quản trị, giúp TP tăng trưởng kinh tế nhanh nhưng tiêu tốn ít tài nguyên và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Thứ tư, tạo ra bệ phóng để TP đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số thông qua các động lực tăng trưởng mới dựa vào tri thức, dữ liệu và công nghệ cùng mô hình kinh tế dữ liệu, kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Việc đặt mục tiêu hoàn thành 200 km đường sắt đô thị vào năm 2030 sẽ góp phần giúp TP.HCM hoàn thiện hạ tầng chiến lược, mở rộng không gian phát triển. Ảnh: THUẬN VĂN

Định vị lại tầm vóc TP.HCM

. Vậy nếu không có Luật Đô thị đặc biệt, TP.HCM sẽ “mất gì” trong cuộc đua cạnh tranh với các siêu đô thị trong khu vực?

+ Tôi cho rằng khi đó TP sẽ phải đối mặt với nguy cơ tụt hậu xa hơn và bị bỏ lại phía sau. Khi các siêu đô thị trong khu vực như Bangkok, Jakarta, KualaLumpur hay Thượng Hải đang bứt tốc bằng những đặc khu và hành lang pháp lý vượt trội, việc tiếp tục mặc “chiếc áo cơ chế” cũ sẽ khiến TP.HCM chịu tổn thất lớn.

TP sẽ mất thời cơ đón dòng vốn dịch chuyển công nghệ cao và gặp nhiều thách thức để trở thành Trung tâm tài chính quốc tế với thứ hạng 50 vào năm 2045. Chưa kể TP sẽ mất sức hút đối với nhân tài và các chuyên gia xuất sắc…

. Nếu Luật Đô thị đặc biệt được thông qua với những định chế vượt trội như dự thảo đã đề ra, bà kỳ vọng TP.HCM sẽ bứt phá, định vị lại vai trò và vị thế của mình trên bản đồ các siêu đô thị quốc tế ra sao?

+ Nếu Luật Đô thị đặc biệt được Quốc hội thông qua với những định chế vượt trội như dự thảo đề ra, đặc biệt là trao nhiều thẩm quyền trực tiếp cho chính quyền địa phương, tầm vóc của TP.HCM trong thập niên tới sẽ được định vị lại hoàn toàn.

TP.HCM sẽ có cơ hội bứt phá để trở thành một đô thị toàn cầu, đủ sức cạnh tranh vị thế với các trung tâm kinh tế lớn tại Đông Nam Á và châu Á.

Có thể hình dung vị thế của TP.HCM trong thập niên tới sẽ được định hình qua bốn vai trò quốc tế. Trong đó, TP.HCM sẽ trở thành một trong những trung tâm tài chính quốc tế thế hệ mới của khu vực. Với hành lang pháp lý vượt trội cho phép thử nghiệm thể chế công tài chính và đổi mới sáng tạo, TP sẽ định vị trở thành một trung tâm tài chính số và tài chính xanh, lọt vào top 50 trung tâm tài chính toàn cầu (GFCI), cạnh tranh trực tiếp thị phần dịch vụ tài chính cao cấp với Bangkok và KualaLumpur.

TP.HCM cũng sẽ là lựa chọn điểm đến hàng đầu của các tập đoàn công nghệ lớn để xây dựng các trung tâm dữ liệu siêu lớn, nhà máy thiết kế chip bán dẫn và trung tâm R&D về AI.

TP sẽ đứng trong top 3 hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo mạnh nhất Đông Nam Á, thu hút dòng tiền đầu tư mạo hiểm đổ về các công ty công nghệ bản địa.

Song song đó, TP.HCM sẽ vươn lên thành một cửa ngõ logistics kết nối trực tiếp với các tuyến hàng hải quốc tế trọng yếu. Cảng Cần Giờ và hệ thống hạ tầng liên vùng thông suốt sẽ giúp TP cũng như quốc gia trở thành mắt xích không thể thay thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Đáng chú ý, TP.HCM sẽ là một đô thị đáng sống, trung tâm văn hóa, xã hội phát triển đặc sắc, chất lượng cuộc sống cao với chất lượng dịch vụ y tế kỹ thuật cao và giáo dục chuẩn hội nhập sẽ góp phần thu hút các chuyên gia nước ngoài đến sinh sống, làm việc dài hạn.

. Xin cảm ơn bà.

Chìa khóa gỡ những điểm nghẽn thể chế kìm hãm sự phát triển

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đưa ra hàng loạt mô hình kinh tế thế hệ mới như khu thương mại tự do, Trung tâm tài chính quốc tế và các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sandbox. Đây được coi là những “cú đấm thép” về thể chế kinh tế giúp TP hiện thực hóa khát vọng tăng trưởng hai con số.

ThS Nguyễn Trúc Vân, Giám đốc Trung tâm Mô phỏng và dự báo kinh tế - xã hội, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, cho rằng hoàn toàn có cơ sở để kỳ vọng điều đó.

Theo bà, những mô hình đột phá này chính là chìa khóa để giải phóng triệt để các nguồn lực và phá vỡ những điểm nghẽn thể chế đã kìm hãm sự phát triển bấy lâu nay.

Dự thảo luật đã trao cho TP.HCM quyền chủ động mạnh mẽ trong quản lý đất đai, quy hoạch, ngân sách và lựa chọn nhà đầu tư chiến lược. Việc rút ngắn tối đa thủ tục hành chính, đặc biệt là trong mô hình đối tác công tư (PPP) sẽ giúp các dự án được phê duyệt và triển khai nhanh chóng. Qua đó giúp khơi thông dòng vốn đầu tư công, tạo thành thỏi nam châm thu hút mạnh mẽ dòng vốn FDI và FII.

Ngoài ra, TP cũng sẽ được trang bị thêm các công cụ tài chính đô thị như trái phiếu đô thị, quỹ phát triển vùng hay cơ chế chia sẻ lợi ích từ đất đai.

Đặc biệt, những mô hình này sẽ kích hoạt các động lực tăng trưởng thế hệ mới. Cơ chế sandbox cho phép TP mạnh dạn thử nghiệm các thể chế tiên phong về tài chính, công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Cơ chế này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong chiến lược kiến tạo Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam (VIFC) tại TP.HCM. Cùng với khu thương mại tự do, đây sẽ là bệ phóng vững chắc để TP tăng tốc chuyển đổi sang nền kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn.

Không chỉ giới hạn trong không gian TP, bà Vân nhìn nhận đạo luật này còn mở ra một tầm nhìn bao quát hơn qua việc tăng cường liên kết vùng Đông Nam Bộ và Tây Nam Bộ. TP.HCM sẽ được trao quyền để chủ động quy hoạch siêu đô thị, mở rộng không gian phát triển, hoàn thiện hạ tầng giao thông và logistics nhằm tạo lực kéo lan tỏa cho toàn bộ khu vực phía Nam.

TP.HCM đang trong giai đoạn tổng lực xây dựng quy hoạch tổng thể. Do đó, theo bà Vân, Luật Đô thị đặc biệt sẽ là cộng hưởng tạo thành một “đòn bẩy kép”. Đây là cơ sở then chốt để TP chuyển mình từ vị thế chỉ làm nhiệm vụ “thực thi” sang “chủ động kiến tạo” và bứt phá với chất lượng tăng trưởng cao hơn.

LÊ THOA thực hiện

Nguồn PLO : https://plo.vn/luat-do-thi-dac-biet-cu-dam-thep-the-che-de-tphcm-vuon-tam-sieu-do-thi-post911629.html