Theo Luật Xây dựng 2025, quy định về quản lý trật tự xây dựng sẽ có những điều chỉnh quan trọng đối với nhà ở riêng lẻ. Cụ thể, tại khoản 2 Điều 43, luật quy định rõ chủ đầu tư bắt buộc phải có giấy phép xây dựng trước khi khởi công, trừ những trường hợp đặc biệt đáp ứng đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy hoạch khắt khe.
Đáng lưu ý, dù phần lớn các điều khoản của Luật Xây dựng 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, riêng các quy định về miễn giấy phép xây dựng tại Điều 43 sẽ bắt đầu áp dụng sớm từ ngày 1/1/2026.
Quy định mới về giấy phép xây dựng nhà ở riêng lẻ từ năm 2026. Ảnh minh họa
3 điều kiện bắt buộc để được miễn giấy phép xây dựng
Nhà ở riêng lẻ chỉ được xem xét miễn giấy phép xây dựng khi đồng thời thỏa mãn đầy đủ 3 nhóm điều kiện sau:
Về quy mô: Là công trình cấp IV hoặc nhà ở riêng lẻ có chiều cao dưới 7 tầng.
Về diện tích: Tổng diện tích sàn xây dựng phải dưới 500 m2.
Về quy hoạch: Công trình không nằm trong các khu vực có yêu cầu quản lý xây dựng đặc thù theo quy hoạch chung của thành phố hoặc địa phương.
Các trường hợp tuyệt đối không được miễn giấy phép
Bên cạnh các điều kiện về kỹ thuật, vị trí xây dựng đóng vai trò quyết định. Luật Xây dựng 2025 quy định nhà ở riêng lẻ không thuộc diện miễn giấy phép nếu nằm trong các khu vực sau:
Khu chức năng và khu vực phát triển đô thị đã được xác định trong quy hoạch chung thành phố.
Khu dân cư nông thôn, khu kinh tế hoặc khu du lịch quốc gia đã có quy hoạch chung đô thị thuộc tỉnh/thành phố.
Khu vực xây dựng được xác định cụ thể trong quy hoạch chung xã.
Các khu vực đã có quy chế quản lý kiến trúc được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.
Thực tế cho thấy, phần lớn các khu dân cư hiện hữu và khu đô thị mới hiện nay đều đã có quy hoạch hoặc quy chế quản lý kiến trúc, do đó người dân vẫn cần thực hiện thủ tục xin cấp phép xây dựng như bình thường.
Nghĩa vụ thông báo khởi công xây dựng
Một điểm mới quan trọng tại khoản 3 Điều 43 là ngay cả khi thuộc diện được miễn giấy phép xây dựng, chủ đầu tư vẫn phải thực hiện nghĩa vụ gửi thông báo khởi công đến cơ quan quản lý Nhà nước tại địa phương.
Hồ sơ thông báo đối với nhà ở riêng lẻ miễn phép bao gồm các tài liệu tương ứng với hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng, nhưng không yêu cầu đơn đề nghị cấp phép. Quy định này nhằm giúp cơ quan chức năng giám sát trật tự xây dựng và quản lý hạ tầng ngay từ giai đoạn đầu, tránh tình trạng xây dựng sai quy hoạch hoặc vi phạm chỉ giới.
Người dân và chủ đầu tư cần lưu ý mốc thời gian ngày 1/1/2026 để thực hiện đúng các thủ tục pháp lý, tránh các rủi ro về xử phạt hành chính hoặc buộc phải tháo dỡ công trình do hiểu sai quy định trong giai đoạn chuyển tiếp.
Lưu ý: Thông tin quy định có thể thay đổi theo các nghị định hướng dẫn thi hành luật của Chính phủ.
Tuệ Nhân