Lãi suất “hai giá”
Những ngày gần đây, biểu lãi suất huy động được các ngân hàng thương mại công bố liên tục tăng. Tuy nhiên, khảo sát cho thấy, những con số niêm yết công khai trên website hay tại quầy chỉ là bề nổi, thực tế, khách hàng còn được thỏa thuận mức lãi suất cao hơn nhiều so với lãi suất niêm yết. Điều này cho thấy, cuộc đua ngầm huy động tiền gửi đang sôi động trở lại.
Chị Nguyễn Thị Thanh Hoa (phường Tây Mỗ, Hà Nội) cho biết, vừa rồi, mẹ chị có khoản tiền khá lớn, nghe nói lãi suất tăng nên hai mẹ con chị ra ngân hàng tìm hiểu. Chọn các ngân hàng có lãi suất niêm yết cao nhưng ra đến quầy, chị giật mình vì lãi suất thực tế còn cao hơn nhiều.
Nhiều ngân hàng đưa ra mức lãi suất thỏa thuận cao hơn nhiều so với lãi suất niêm yết (Ảnh minh họa)
Chẳng hạn, tại NCB lãi suất niêm yết kỳ hạn 6 tháng hiện là 6,1%/năm. Tuy nhiên, tại quầy, nhân viên chào mời chị với mức lãi lên tới 8%/năm.
Tương tự, cùng kỳ hạn 6 tháng, ABBank niêm yết 6,3%/năm, nhưng chỉ cần số tiền gửi từ 200 triệu đồng trở lên, nhân viên đưa ra mức lãi cũng lên tới 8%/năm; từ 1 tỷ đồng, lãi suất được đẩy lên 8,3%/năm.
KienlongBank niêm yết kỳ hạn 6 tháng chỉ ở mức 5,3%/năm nhưng trên thực tế, ngân hàng sẽ trả mức lãi lên tới 7,2%/năm, thậm chí có thể lên đến 7,4%/năm với số tiền gửi lớn nếu được cấp trên phê duyệt.
Tại MBV với khoản tiền gửi từ 500 triệu đồng, tổng lãi suất thực nhận lên tới 8,1%/năm, trong khi biểu lãi niêm yết chỉ ở mức 6,5%/năm.
Vikki Bank nhân viên chào lãi suất kỳ hạn 13 tháng lên tới 8,5%/năm; VRBank (Ngân hàng Việt Nga), với số tiền gửi từ 1 tỷ đồng, kỳ hạn 1 năm, mức lãi được hưởng là 8%/năm.
Không chỉ các ngân hàng nhỏ, một số ngân hàng lớn cũng không đứng ngoài cuộc. Chẳng hạn Techcombank, khách hàng Private có thể hưởng mức lãi 7,7% - 8,2%/năm cho các kỳ hạn dài…
Áp lực thanh khoản đến từ đâu
Sức nóng của lãi suất cho thấy thanh khoản các ngân hàng đang trở nên eo hẹp. Không chỉ trên thị trường dân cư, thị trường liên ngân hàng cũng đang "nổi sóng".
Theo cập nhật mới nhất của Ngân hàng Nhà nước, ngày 26/1, kỳ hạn phổ biến nhất là qua đêm trên thị trường liên ngân hàng, lãi suất bình quân ở mức 5,55%/năm; kỳ hạn 1 tháng là 7,34%/năm; 6 tháng là 7,7%/năm và 9 tháng là 8,1%/năm. Các mức lãi suất này đã tăng gấp đôi so với cuối tuần trước.
Trước diễn biến này, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã quay trở lại bơm ròng. Trên thị trường mở, ngày 27/1, nhà điều hành đã bơm ròng 20.000 tỷ đồng thông qua kỳ hạn 7 ngày và 56 ngày. Trong phiên liền trước, lượng bơm ròng cũng lên tới 24.000 tỷ đồng…
Thanh khoản các ngân hàng trở nên căng thẳng hơn trong bối cảnh giáp Tết, nhu cầu tín dụng tăng cao; cùng với đó là nhu cầu rút tiền từ các gia đình, doanh nghiệp khỏi hệ thống ngân hàng để chi trả cho các khoản lương, thưởng Tết tăng mạnh.
Đặc biệt, một nhân tố mới khiến lãi suất huy động tăng, theo chuyên gia tài chính, TS. Lê Xuân Nghĩa, không phải do thiếu tiền, mà xuất phát từ hiện tượng rút tiền hàng loạt của khu vực kinh tế hộ gia đình.
Theo vị chuyên gia, việc siết quản lý tài khoản để tính thuế khiến nhiều hộ kinh doanh vốn gửi tiết kiệm với quy mô lớn, có thể lên tới hàng chục tỷ đồng, đã đồng loạt rút tiền trong thời gian ngắn. Điều này khiến một số ngân hàng thương mại nhỏ rơi vào áp lực thanh khoản, buộc phải tăng lãi suất huy động.
"Chúng tôi đã trao đổi với Ngân hàng Nhà nước và kỳ vọng tình trạng này chỉ kéo dài vài tháng, không phải xu hướng dài hạn", ông Nghĩa nói.
Ở góc độ vĩ mô hơn, theo các chuyên gia, áp lực lãi suất còn xuất phát từ hiệu suất sử dụng đồng vốn ngân hàng. TS Lê Anh Tuấn, CEO Dragon Capital nêu hai vấn đề.
Thứ nhất là tốc độ vòng quay tiền sụt giảm. Trong 4-5 năm qua, dòng tiền trong nền kinh tế lưu thông chậm lại, đặc biệt là sự tắc nghẽn tại thị trường bất động sản. Giao dịch chủ yếu diễn ra giữa các chủ đầu tư và nhà đầu tư bán sỉ, thiếu vắng người mua cuối cùng (end-user) khiến dòng vốn bị “mắc kẹt”, không thể quay trở lại hệ thống ngân hàng. Khi tiền gửi không tăng tương xứng với nhu cầu tín dụng, các ngân hàng buộc phải tăng lãi suất để huy động.
Thứ hai là áp lực từ đầu tư công. Việc đẩy mạnh bơm vốn đầu tư công dẫn đến nhu cầu vay vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng tăng cao. Điều này tạo ra nghịch lý: Lãi suất ngắn hạn (vay vốn lưu động) thấp, nhưng lãi suất dài hạn lại tăng mạnh.
Theo TS. Lê Anh Tuấn, việc tăng lãi suất trong bối cảnh lạm phát thấp có thể gây tác động tiêu cực. Do đó, ông khuyến nghị NHNN có thể cân nhắc bơm tiền kỳ hạn dài hơn, thay vì chỉ 7-14 ngày. Việc bơm vốn kỳ hạn 180 ngày hoặc 270 ngày sẽ giúp hạ nhiệt lãi suất dài hạn.
Nhật Linh