Mất kết nối trong gia đình hiện đại

2 giờ trướcBài gốc

Các thế hệ trong gia đình hiện đại có nhiều khác biệt.

Đứt gãy các mối quan hệ

Tại Mỹ, khảo sát năm 2019 của nhà xã hội học Karl Pillemer cho thấy, khoảng 27% người trưởng thành từng trải qua tình trạng xa cách với ít nhất một người thân, không chỉ là cha mẹ mà còn bao gồm anh chị em hoặc ông bà. Đáng chú ý, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng sự xa cách này thường bắt đầu khi người trẻ bước vào độ tuổi 20, giai đoạn chuyển tiếp sang đời sống độc lập, khi khác biệt về giá trị và kỳ vọng gia đình bộc lộ rõ nhất.

Xu hướng này cũng được ghi nhận tại Canada, Anh và Australia. Theo phân tích của chuyên trang Canadian Affairs (Canada), số người tìm đến tư vấn vì rạn nứt quan hệ gia đình đang gia tăng, xuất phát không chỉ từ xung đột cá nhân mà còn từ những biến đổi xã hội như nhận thức cao hơn về sức khỏe tinh thần, đề cao ranh giới cá nhân và khác biệt lối sống giữa các thế hệ. Với một số người, giảm hoặc cắt liên hệ với gia đình được xem là cách tự bảo vệ trước tổn thương kéo dài.

Tại Australia, nhiều nhà trị liệu gia đình cho biết ngày càng nhiều cha mẹ rơi vào trạng thái “bị biến mất khỏi cuộc đời con cái”. Xa cách gia đình, theo họ, “hiếm khi xảy ra đột ngột, mà thường là kết quả của nhiều năm xói mòn cảm xúc”. Đáng chú ý, hiện tượng này xuất hiện cả ở những gia đình trung lưu, có học thức, chứ không chỉ trong các hoàn cảnh khó khăn hay bạo lực rõ rệt.

Ở bình diện sức khỏe cộng đồng, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã nhiều lần cảnh báo rằng, kết nối xã hội có ý nghĩa là yếu tố then chốt đối với sức khỏe tinh thần và thể chất, giúp tăng khả năng phục hồi cảm xúc, giảm nguy cơ trầm cảm và kéo dài tuổi thọ. Ngược lại, cô lập xã hội và đứt gãy các mối quan hệ thân thiết, trong đó có gia đình, được coi là một trong những rủi ro lớn đối với sức khỏe cộng đồng hiện đại.

Trên Tạp chí Tâm lý học Psychology Today, các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng việc gọi hiện tượng này là “trào lưu” có thể vô tình phủ nhận nỗi đau thật sự của những người trong cuộc. “Xa cách gần như không bao giờ là lựa chọn đầu tiên, mà thường là giải pháp cuối cùng sau nhiều năm cố gắng đối thoại bất thành”, bài viết nhấn mạnh.

Giải pháp hàn gắn và kết nối

Thay vì quy kết hay dán nhãn lẫn nhau bằng những từ như "vô ơn", "độc hại" hay "quá nhạy cảm", nhiều chương trình trị liệu gia đình tại Mỹ, Canada và Australia khuyến khích các bên nói rõ điều gì đã xảy ra, cảm xúc nào xuất hiện và nhu cầu nào chưa được đáp ứng. Với những gia đình đang ở trạng thái "giảm liên hệ", việc đặt ra ranh giới được xem là bước cần thiết để giảm xung đột. Một số trung tâm tư vấn gia đình tại Anh khuyến nghị các gia đình thống nhất trước những nguyên tắc cơ bản: tần suất liên lạc, các chủ đề nhạy cảm nên tránh, cách xin lỗi và sửa sai, cũng như thời điểm cùng đánh giá lại mối quan hệ.

"Giảm liên hệ" được nhiều chuyên gia xem như một giai đoạn chữa lành có mục tiêu, giúp các bên ổn định tinh thần và hạn chế tổn thương thêm. Tuy nhiên, các nhà trị liệu cảnh báo rằng cách này chỉ có ý nghĩa khi đi kèm thay đổi trong hành vi và giao tiếp. Tại Australia và Canada, nhiều chương trình hòa giải gia đình khuyến khích những bước nối lại rất nhỏ, như viết thư, gặp gỡ ngắn hoặc thông qua người trung gian, nhằm giảm áp lực và mở đường cho đối thoại dần dần.

Một giải pháp khác đang được nhiều quốc gia áp dụng là phát triển các chương trình kết nối liên thế hệ trong trường học và cộng đồng. Tại Mỹ, Anh và một số nước châu Âu, người cao tuổi được mời tham gia lớp học, hoạt động kể chuyện hoặc cố vấn, giúp trẻ em học lịch sử và văn hóa từ trải nghiệm sống. Khảo sát tại Mỹ cho thấy, 92% người tham gia tin rằng các hoạt động này giúp giảm cô đơn cho cả trẻ em và người già, đồng thời cải thiện rõ rệt kỹ năng giao tiếp và hành vi xã hội của học sinh.

Ở cấp độ chính sách, WHO nhiều lần kêu gọi các quốc gia đầu tư vào các sáng kiến tăng cường kết nối xã hội, coi đây là yếu tố bảo vệ sức khỏe tinh thần và thể chất. WHO nhấn mạnh rằng những môi trường khuyến khích tương tác có ý nghĩa từ gia đình, trường học đến cộng đồng, có thể giúp tăng khả năng phục hồi cảm xúc và giảm nguy cơ cô lập xã hội ở cả người trẻ lẫn người cao tuổi.

Bên cạnh đó, nhiều gia đình đang chuyển sang sử dụng công nghệ theo hướng tạo kết nối sâu hơn thay vì chỉ để tiện liên lạc. Các chuyên gia khuyến nghị những "nghi thức số" giản dị như cùng xem ảnh cũ, ghi lại câu chuyện của ông bà, đọc chung một cuốn sách hay chia sẻ những đoạn nhật ký ngắn về đời sống hằng ngày, để công nghệ trở thành không gian lưu giữ ký ức và gắn kết cảm xúc, thay vì nguồn gây áp lực vì những tin nhắn chậm hồi đáp.

Cuối cùng, đối thoại cởi mở về tiền bạc cũng giúp hạn chế xa cách âm thầm trong gia đình. Nghiên cứu của J.P. Morgan cho thấy, hơn 60% gia đình chưa từng trao đổi đầy đủ giữa các thế hệ về tài sản và kế hoạch tài chính, khiến nhiều người trẻ cảm thấy xa cách và thiếu niềm tin. Các chuyên gia nhấn mạnh, minh bạch ở đây là chia sẻ giá trị và kỳ vọng.

Mất kết nối giữa các thế hệ hình thành dần từ những khác biệt không được lắng nghe và đối thoại bị trì hoãn. Khi gia đình và xã hội coi trọng lắng nghe, đối thoại chất lượng và các không gian kết nối thực chất, sự gắn bó giữa các thế hệ mới có thể được hàn gắn.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/mat-ket-noi-trong-gia-dinh-hien-dai.html