Triển lãm hoa trở thành nơi cạnh tranh giữa AI và thợ làm vườn
Với những ly champagne được nhâm nhi giữa những đóa mẫu đơn rực rỡ, triển lãm hoa Chelsea thường mang đến một bầu không khí thân thiện và thanh tao. Thế nhưng năm nay, những chiếc kéo tỉa cành dường như đã được rút ra để chuẩn bị cho một cuộc chiến, khi giới làm vườn nảy sinh những tranh cãi gay gắt xung quanh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào khâu thiết kế các tác phẩm trưng bày.
Nỗi lo âu của những người thợ làm vườn trong triển lãm hoa
Matt Keightley, một nhà thiết kế từng đoạt nhiều giải thưởng và từng kiến tạo nên những khu vườn cho các nhân vật nổi tiếng như Hoàng tử Harry, đang sử dụng trí tuệ nhân tạo để thiết kế khu vườn của mình cho buổi triển lãm danh giá sẽ diễn ra tại khu vườn của Bệnh viện Hoàng gia ở Chelsea, London vào tuần tới. Anh chuẩn bị ra mắt một ứng dụng mới mang tên Spacelift, được cho là có khả năng sao chép công việc của các nhà thiết kế sân vườn và tạo ra các không gian từ con số không.
Lý giải về quyết định này, Keightley cho biết con người đã quen với việc sử dụng công nghệ để thiết kế mọi ngóc ngách trong ngôi nhà, ngoại trừ khu vườn. Ứng dụng Spacelift ra đời để thay đổi điều đó. Nó mang đến cho người dùng một điểm xuất phát, một bản kế hoạch và sự tự tin để thực sự bắt tay vào kiến tạo một điều gì đó, thay vì chỉ dừng lại ở mức độ tưởng tượng.
Tuy nhiên, giới làm vườn chuyên nghiệp đã bày tỏ sự hoang mang trước nguy cơ công việc của họ bị tự động hóa theo cách này. Andrew Duff, Chủ tịch Hiệp hội Thiết kế Sân vườn và Cảnh quan, khẳng định thiết kế sân vườn thành công là một hình thái nghệ thuật. Nó bắt nguồn từ sự sáng tạo, tinh thần hợp tác, kinh nghiệm và sự kết nối giữa con người với nhau. Mặc dù công nghệ có thể cung cấp những công cụ hữu ích, nhưng nó tuyệt đối không thể sao chép được sự sâu sắc, lòng thấu cảm và sự gắn kết cá nhân vốn có từ quá trình làm việc cùng một nhà thiết kế tài năng để tạo ra một không gian thiên nhiên sống động, không ngừng phát triển ngay trong chính ngôi nhà.
Sự phản đối diễn ra vô cùng mạnh mẽ. Yvonne Price, một nhà thiết kế từng tham gia triển lãm tại RHS Hampton Court, cho rằng Chelsea không nên cung cấp nền tảng cho một khu vườn do thuật toán tạo ra. Việc nó được trưng bày tại Chelsea, nơi vốn được xem là triển lãm hàng đầu thế giới về thiết kế sân vườn, mang lại cảm giác như một sự phản bội đối với nghề nghiệp. Thậm chí, nhà thiết kế từng đoạt giải thưởng Nadine Mansfield còn đặt câu hỏi đầy mỉa mai về việc trung tâm giới thiệu việc làm sẽ mở cửa lúc mấy giờ.
Ranh giới giữa công cụ hỗ trợ và sự thay thế con người
Trên thực tế, một số khu vườn hiện nay đã ứng dụng máy học để thông báo cho con người thời điểm cần tưới nước cho cây, hoặc lập bản đồ xác định những loài hoa nào có thể phù hợp khi khí hậu thay đổi. Chủ nhân huy chương vàng tại triển lãm Chelsea, Tom Massey, cũng từng làm việc với công nghệ này trước đây, nhưng chưa bao giờ dùng nó để thiết kế các khu vườn của mình. Tại kỳ triển lãm Chelsea năm ngoái, anh đã tạo ra một khu vườn nơi du khách có thể "lắng nghe" những cái cây đô thị, với các cảm biến theo dõi sự phát triển, lưu lượng nhựa cây, điều kiện đất đai, chất lượng không khí và các kiểu thời tiết. Máy tính được sử dụng để theo dõi những dữ liệu này, từ đó phát hiện các kiểu mẫu và vấn đề nảy sinh.
Dù vậy, Massey nhấn mạnh rằng điều đó hoàn toàn khác biệt so với những "nhà thiết kế robot". Anh tin rằng sẽ không có chuyện những nhà thiết kế máy móc đi ra ngoài thực địa, tiến hành khảo sát và vẽ nên những khu vườn, bởi ít ai lại thích ý tưởng đó. Anh thú nhận bản thân cảm thấy lo lắng về những tác động của công nghệ này đối với ngành công nghiệp. Bất kỳ ai cũng có thể cung cấp cho một hệ thống máy học tất cả các thiết kế của anh và nó có thể sản xuất ra một thứ gì đó vô cùng tương đồng. Anh nói thêm rằng một khu vườn do thuật toán thiết kế sẽ luôn kém cỏi hơn, bởi vì cỗ máy không có một cơ thể vật lý và sự tương tác trực tiếp với không gian tự nhiên, những yếu tố mà anh cho là cực kỳ cần thiết.
Mặc cho những lời chỉ trích, ứng dụng mới vẫn sẽ trưng bày ba khu vườn có kích thước thật tại Chelsea, được thiết kế hoàn toàn thông qua nền tảng này. Chúng bao gồm một dự án lấy cảm hứng từ nông thôn sử dụng các vật liệu tái chế, một khu vườn ban công đô thị nhỏ gọn và một không gian chăm sóc sức khỏe theo chủ đề rừng cây kết hợp cả phòng xông hơi khô và vòi sen nước lạnh.
Đại diện của Spacelift phản bác lại ý kiến cho rằng các nhà thiết kế sân vườn sẽ mất việc vì ứng dụng này. Alexandra Davison, trưởng bộ phận quan hệ công chúng và quan hệ đối tác tại Spacelift, cho biết nền tảng này được thiết kế để phục vụ phần lớn các chủ nhà tại Vương quốc Anh, những người hiện đang hoàn toàn không có khả năng chi trả cho dịch vụ thiết kế sân vườn chuyên nghiệp. Công nghệ này không cạnh tranh với các nhà thiết kế, nó giúp mở rộng thị trường. Những người dùng ứng dụng sau này quyết định đầu tư vào khu vườn của họ sẽ nắm bắt thông tin tốt hơn, mang đến những bản yêu cầu rõ ràng hơn và có những kỳ vọng thực tế hơn, qua đó mang lại lợi ích cho toàn bộ nghề nghiệp.
Kết lại cuộc tranh luận, ông Duff cho biết hiệp hội của ông sẽ tổ chức một chiến dịch để chứng minh giá trị lao động của con người trong thiết kế sân vườn. Máy móc có thể trở thành một công cụ hữu ích để tìm kiếm nguồn cảm hứng, hình ảnh hóa và khám phá ý tưởng, giống như cách phần mềm CAD đã phát triển để hỗ trợ quy trình thiết kế, nhưng nó không thể thay thế sự thấu hiểu, tính sáng tạo, trách nhiệm giải trình và kinh nghiệm của con người, những thứ vốn nằm ở vị trí cốt lõi của thiết kế sân vườn và cảnh quan thành công. Ông coi đây là cơ hội để truyền đạt rõ ràng hơn bao giờ hết những giá trị mà các nhà thiết kế chuyên nghiệp mang lại, kiến tạo nên những khu vườn chu đáo, đa năng, bền vững và gắn kết sâu sắc với cả con người lẫn địa điểm.
Bùi Tú