Yak-130 là máy bay huấn luyện phản lực hai chỗ ngồi, do Cục thiết kế Yakovlev (Nga) phát triển, thuộc nhóm huấn luyện phản lực cao cấp kết hợp khả năng chiến đấu nhẹ.
Dòng máy bay này được thiết kế nhằm đào tạo phi công chuyển tiếp lên các tiêm kích hiện đại, đồng thời có thể thực hiện nhiệm vụ tấn công trong xung đột cường độ thấp khi cần thiết.
Máy bay huấn luyện - chiến đấu Yak-130 của Nga. Ảnh: Sputnik
Tại Việt Nam, Yak-130 được đưa vào biên chế phục vụ công tác huấn luyện phi công phản lực trong chương trình đào tạo thế hệ mới của Không quân nhân dân Việt Nam.
Về thiết kế tổng thể, Yak-130 có cấu hình hai chỗ ngồi theo kiểu trước - sau dành cho học viên và giáo viên bay. Máy bay dài 11,49 m, sải cánh khoảng 9,7 - 9,8m và cao gần 4,8m. Trọng lượng rỗng vào khoảng 4,6 tấn, trọng lượng cất cánh tối đa xấp xỉ 10,3 tấn.
Yak-130 có hai động cơ tuốc bin phản lực AI-222-25, giúp máy bay đạt vận tốc tối đa khoảng 1.060km/giờ (gần ngưỡng cận âm), trần bay thực tế khoảng 12.500m và tầm bay tối đa trên 2.000km tùy cấu hình nhiên liệu. Giới hạn chịu quá tải của khung thân đáp ứng yêu cầu huấn luyện các khoa mục cơ động phức tạp của tiêm kích hiện đại.
Buồng lái Yak-130 được số hóa theo chuẩn “glass cockpit”, trang bị màn hình hiển thị đa chức năng, màn ngắm HUD, hệ thống điều khiển bay điện tử số (fly-by-wire) và tổ hợp dẫn đường quán tính kết hợp vệ tinh (INS/GPS-GLONASS).
Kiến trúc này cho phép mô phỏng đặc tính điều khiển và môi trường tác chiến của các tiêm kích thế hệ 4 và 4+, hỗ trợ học viên làm quen với quy trình khai thác ra đa, vũ khí và tác chiến điện tử trong môi trường huấn luyện an toàn.
Không chỉ dừng ở vai trò huấn luyện, Yak-130 còn có khả năng đảm nhiệm nhiệm vụ chiến đấu nhẹ. Máy bay có 9 điểm treo vũ khí ngoài, mang được tải trọng chiến đấu khoảng 3.000kg, gồm bom, rocket, tên lửa không đối đất hoặc không đối không tầm ngắn, cũng như các loại khí tài huấn luyện mô phỏng.
Nhờ đó, Yak-130 có thể tham gia yểm trợ hỏa lực, tấn công mục tiêu mặt đất hoặc trinh sát vũ trang trong điều kiện tác chiến hạn chế.
Sự kết hợp giữa hệ thống điện tử hàng không hiện đại, đặc tính khí động linh hoạt và chi phí khai thác thấp giúp Yak-130 trở thành cầu nối hiệu quả giữa huấn luyện cơ bản và tiêm kích chủ lực.
Loại máy bay này góp phần rút ngắn thời gian chuyển loại, nâng cao chất lượng đào tạo phi công phản lực và tăng tính chủ động cho lực lượng không quân trong cả nhiệm vụ huấn luyện lẫn sẵn sàng chiến đấu khi cần thiết.
Nguyễn Minh