'Mệt mỏi' AI: Trí tuệ nhân tạo gây ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động

một giờ trướcBài gốc

Trong những năm gần đây, trí tuệ nhân tạo (AI) được quảng bá như một công cụ có thể tăng năng suất lao động, giải phóng con người khỏi công việc lặp đi lặp lại và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, bằng chứng từ nhiều nghiên cứu và khảo sát trên thế giới cho thấy một bức tranh phức tạp hơn: AI không chỉ mang lại lợi ích, mà còn tiềm ẩn những tác động tiêu cực đáng kể đối với sức khỏe tinh thần và thể chất của người lao động.

Tăng giờ làm, tăng kỳ vọng: AI không giảm được tình trạng suy kiệt sức khỏe ở người lao động

Mối quan hệ giữa AI và burnout (hội chứng kiệt sức nghề nghiệp) không đơn giản là "AI khiến công việc nhẹ nhàng hơn". Một khảo sát toàn cầu do Upwork Research Institute phối hợp với tổ chức Walr thực hiện cho thấy 71% nhân viên làm việc toàn thời gian báo cáo tình trạng kiệt sức, và 65% cho biết họ đang vật lộn với yêu cầu năng suất ngày càng cao từ phía người sử dụng lao động.

Khảo sát này cũng hé lộ 77% nhân viên nói rằng AI đã thực sự tăng khối lượng công việc thay vì giảm nó, và gần một phần ba người lao động cho biết họ có khả năng bỏ việc trong vòng sáu tháng tới vì cảm thấy bị quá tải.

Thống kê độc lập từ một cuộc khảo sát lớn khác, dựa trên dữ liệu của hơn 800.000 nhân viên thuộc hơn 8.000 tổ chức, còn chỉ ra rằng những người sử dụng AI thường xuyên có nguy cơ burnout cao hơn 45% so với những người không, hoặc chỉ dùng AI ít. Tỷ lệ này là 45% ở người dùng AI so với 35-38% ở nhóm còn lại.

Điều này cho thấy AI - vốn được kỳ vọng giúp "làm việc thông minh hơn" lại đang tạo ra một gánh nặng tâm lý và công việc lớn hơn cho nhân viên, nhất là khi tổ chức không phù hợp hóa đất dụng AI vào quy trình và kỳ vọng mới. Tình trạng này còn được mô tả là "bẫy năng suất AI", tức là công nghệ mở ra khả năng làm nhiều việc hơn, dẫn đến kỳ vọng và yêu cầu cao hơn qua thời gian.

AI gián tiếp gây stress, dẫn tới kiệt sức

Không chỉ là cảm nhận cá nhân, các nghiên cứu học thuật cũng phản ánh mối liên hệ giữa AI và sự gia tăng stress tại nơi làm việc. Một nghiên cứu đăng trên tạp chí Humanities and Social Sciences Communications cho thấy việc áp dụng AI không trực tiếp làm tăng kiệt sức, nhưng lại gián tiếp thông qua tác động lên mức độ stress trong công việc. Khi AI tạo ra những thách thức mới và làm thay đổi yêu cầu công việc, stress gia tăng, từ đó dẫn tới nguy cơ burnout cao hơn nếu không được quản lý đúng cách.

Tác động này được lý giải theo mô hình nhân sự rằng khi công nghệ mới làm thay đổi cách làm việc kể cả phần việc, yêu cầu kỹ năng và thời gian phản ứng thì chính stress nghề nghiệp từ những thay đổi này mới là con đường dẫn tới kiệt sức, chứ không phải AI tự nó làm việc vượt quá khả năng.

AI khiến công việc nặng hơn chứ không nhẹ hơn

Một nghiên cứu theo dõi thực tế ở Mỹ trên 200 nhân viên của một công ty công nghệ lớn phát hiện rằng khi AI được sử dụng trong làm việc, nhân viên không chỉ làm việc hiệu quả hơn, mà còn mở rộng phạm vi nhiệm vụ, làm việc nhanh hơn và kéo dài thời gian làm việc hàng ngày, dẫn tới sự kiệt sức về nhận thức và giảm chất lượng quyết định.

Tình trạng này tương tự với những gì các kỹ sư phần mềm tại Mỹ mô tả trong một bài viết trên Business Insider: Dù AI giúp họ ship code nhanh hơn, nó cũng kèm theo "mệt mỏi AI" - tức là cảm giác kiệt sức tinh thần do phải điều phối nhiều tác vụ, đánh giá mã do AI tạo ra và phản ứng liên tục với cập nhật công nghệ.

Ngoài ra, một khảo sát khác của Walr với hơn 2.500 nhân viên mở rộng nhận định rằng AI chưa thể hiện đầy đủ giá trị kỳ vọng về năng suất. Nhiều người phản ánh họ phải dành thời gian cho việc xem lại sản phẩm do AI tạo ra, kiểm chứng chất lượng hoặc học cách sử dụng các công cụ mới, dẫn tới khối lượng công việc thực sự không giảm mà còn tăng.

Cách triển khai AI dẫn tới kiệt sức: Không chỉ là công nghệ

Một yếu tố quan trọng khác là cách tổ chức triển khai AI. Nghiên cứu của ScienceDirect cho thấy rằng AI không trực tiếp tác động tiêu cực đến sức khỏe nhân viên, nhưng tác động gián tiếp phụ thuộc vào cách mà AI được tích hợp vào quy trình làm việc, xây dựng nhiệm vụ và đảm bảo an toàn. Nếu AI được triển khai chiến lược, tập trung vào tối ưu hóa nhiệm vụ và tăng khả năng cảm nhận an toàn lao động, thì tác động tiêu cực tới sức khỏe có thể được giảm thiểu.

Nói cách khác, AI chỉ là công cụ, cách thức tổ chức triển khai, đo lường hiệu suất và hỗ trợ nhân viên mới là yếu tố định hình tác động tới sức khỏe tinh thần.

Tác động lâu dài và rủi ro tâm lý

Burnout không chỉ là cảm giác kiệt sức nhất thời, theo WHO, burnout là một hội chứng tâm lý do căng thẳng nghề nghiệp mãn tính không được quản lý hiệu quả, có thể dẫn đến kiệt sức tinh thần, xa lánh xã hội và giảm hiệu quả công việc nếu không được xử lý.

Trong thực tế, burnout kéo dài có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng: trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, suy giảm miễn dịch và thậm chí các vấn đề tâm thần nghiêm trọng nếu không được can thiệp sớm nhất là ở lực lượng trẻ, vốn có nhu cầu thích nghi nhanh với AI và công nghệ mới.

AI không đơn thuần là "thuốc giảm đau" cho công việc: Nó mang lại lợi ích về mặt năng suất, nhưng cũng có thể tăng gánh nặng công việc, xuyên qua kỳ vọng của lãnh đạo và yêu cầu xử lý thông tin nhanh hơn, dẫn tới stress và burnout nếu không quản lý đúng cách.

Điều này đặt ra ba thách thức lớn cho doanh nghiệp và nhân sự:

1. Xây dựng chiến lược AI phù hợp, đồng thời tái cấu trúc công việc để đảm bảo không tạo áp lực bất công cho người lao động.

2. Đào tạo AI đúng cách để giảm stress và tăng tự tin trong sử dụng.

3. Giám sát sức khỏe tinh thần và tạo môi trường hỗ trợ để nhân viên không bị kiệt sức dài hạn.

AI có thể là chìa khóa mở ra tương lai công việc hiệu quả hơn nhưng chỉ khi con người là trọng tâm cuối cùng trong thiết kế và triển khai các hệ thống này.

Đỗ Tho

Nguồn Công dân & Khuyến học : https://congdankhuyenhoc.vn/met-moi-ai-tri-tue-nhan-tao-gay-anh-huong-den-suc-khoe-nguoi-lao-dong-179260214142353601.htm