UBND TP.HCM vừa ban hành kế hoạch triển khai tuyến đường sắt đô thị số 2, đoạn Bến Thành – Thủ Thiêm, với mục tiêu khởi công ngay trong tháng 4/2026. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng giao thông đô thị đơn thuần, mà còn được định vị là trục kết nối chiến lược, góp phần hình thành hành lang vận tải hiện đại liên thông giữa trung tâm TP.HCM và Cảng hàng không quốc tế Long Thành trong tương lai.
Tăng tốc thủ tục, “chạy nước rút” trong tháng 3
Theo kế hoạch, hàng loạt đầu việc quan trọng sẽ được hoàn tất ngay trong tháng 3/2026 nhằm đảm bảo điều kiện khởi công đúng tiến độ. Cụ thể, ngày 16/3 hoàn thành việc thành lập Hội đồng thẩm định dự án; đến 17/3 kết thúc quá trình lấy ý kiến tham vấn cộng đồng tại các khu vực có tuyến đi qua.
Đáng chú ý, hồ sơ thiết kế kỹ thuật giai đoạn giữa (FEED) – bao gồm phương án hướng tuyến và vị trí các công trình trên tuyến – dự kiến hoàn thiện vào ngày 20/3. Đây là cơ sở then chốt để đẩy nhanh các bước thẩm định, phê duyệt và lựa chọn nhà đầu tư trong giai đoạn tiếp theo.
Bước sang tháng 4/2026, tiến độ dự án tiếp tục được đẩy mạnh. Hội đồng thẩm định sẽ hoàn tất báo cáo thẩm định vào ngày 17/4, ngay sau đó UBND TP.HCM dự kiến phê duyệt dự án và chấp thuận nhà đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng BT (xây dựng – chuyển giao) vào ngày 18/4.
Song song với đó, công tác chuẩn bị mặt bằng và thi công cũng được triển khai đồng bộ. Dự kiến ngày 19/4 sẽ bàn giao mặt bằng, đồng thời khởi công hạng mục tường vây và nhà ga đầu tiên ngay trong tháng.
Theo đề xuất của Tập đoàn Trường Hải (THACO), tuyến metro Bến Thành – Thủ Thiêm có chiều dài khoảng 5,6–6,2km, toàn bộ đi ngầm, với khoảng 6 nhà ga. Tổng mức đầu tư sơ bộ vào khoảng 33.000 tỷ đồng.
Đây là một phân đoạn quan trọng của tuyến metro số 2 TP.HCM (Bến Thành – Tham Lương – Củ Chi), có tổng chiều dài toàn tuyến hơn 60km. Trong đó, đoạn Bến Thành – Tham Lương đã được khởi công từ tháng 1/2026 và dự kiến hoàn thành vào năm 2030.
Dự án được định hướng triển khai theo hình thức PPP – hợp đồng BT, trong bối cảnh ngân sách thành phố còn hạn chế. Việc huy động nguồn lực xã hội hóa được xem là giải pháp khả thi nhằm đảm bảo tiến độ cũng như giảm áp lực đầu tư công.
Hình thành hành lang vận tải “ba lớp”: đô thị – vùng – quốc tế
Điểm đáng chú ý của tuyến metro này nằm ở vai trò liên kết không gian đô thị và hạ tầng giao thông vùng. Với hướng tuyến bắt đầu từ ga Bến Thành đi ngầm qua trục Hàm Nghi, xuyên sông Sài Gòn và kết thúc tại khu đô thị Thủ Thiêm, dự án sẽ trực tiếp kết nối khu lõi trung tâm với đô thị mới phía Đông.
Quan trọng hơn, khi tuyến Bến Thành – Thủ Thiêm được kéo dài và liên thông với tuyến đường sắt đô thị Thủ Thiêm – Long Thành (dự kiến dài khoảng 42km), một hành lang vận tải hoàn chỉnh sẽ được hình thành, kết nối trực tiếp sân bay Tân Sơn Nhất – trung tâm TP.HCM – sân bay Long Thành.
Cảng hàng không quốc tế Long Thành, với quy mô gần 5.000ha và tổng mức đầu tư khoảng 16 tỷ USD, được thiết kế đạt tiêu chuẩn quốc tế 4F – cấp độ cao nhất theo phân loại của ICAO, cho phép tiếp nhận các loại máy bay cỡ lớn như Airbus A380 hay Boeing 747-8. Khi đi vào vận hành, sân bay này dự kiến đạt công suất 100 triệu hành khách và 25 triệu tấn hàng hóa mỗi năm, trở thành trung tâm trung chuyển hàng không quan trọng của khu vực.
Trong bối cảnh đó, việc hình thành các trục giao thông công cộng khối lượng lớn, đặc biệt là hệ thống metro, đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo khả năng kết nối, giảm tải áp lực giao thông đường bộ và nâng cao năng lực cạnh tranh vùng.
Tuyến đường sắt Bến Thành – Thủ Thiêm. Ảnh do AI tạo.
Áp lực tiến độ và bài toán nguồn lực
Theo định hướng phát triển, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thiện mạng lưới đường sắt đô thị dài hơn 1.000km với 27 tuyến, không chỉ trong phạm vi thành phố mà còn mở rộng liên kết với các vùng lân cận.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay là nguồn vốn. Tổng nhu cầu đầu tư cho giai đoạn 2026–2030 ước tính khoảng 345.000 tỷ đồng, trong khi khả năng cân đối ngân sách mới chỉ đáp ứng khoảng 40%. Điều này buộc thành phố phải linh hoạt trong cơ chế huy động vốn, trong đó PPP được xem là trụ cột.
Bên cạnh nguồn vốn, kỹ thuật và công nghệ, nguồn nhân lực mới là yếu tố mang tính quyết định đối với sự vận hành hiệu quả của hệ thống metro trong tương lai. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy nguồn nhân lực cho lĩnh vực này vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu, chưa có nền tảng đào tạo chuyên sâu cũng như lực lượng đủ lớn.
Trước thực trạng đó, tháng 11-2025, UBND TP.HCM đã ban hành Đề án đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức phục vụ phát triển đường sắt đô thị giai đoạn 2025 – 2030, tầm nhìn đến 2050. Theo kế hoạch, TP sẽ tập trung đào tạo nền tảng cho đội ngũ lãnh đạo, cán bộ quản lý Nhà nước và lực lượng quản lý dự án liên quan đến lĩnh vực đường sắt đô thị .
Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước khởi đầu khi Đề án hiện nay chủ yếu tập trung vào khu vực công. Trong khi để phát triển hệ sinh thái metro hoàn chỉnh, cần đào tạo nguồn nhân lực rộng hơn, bao gồm cả khu vực doanh nghiệp, đơn vị vận hành, kỹ sư kỹ thuật và các lĩnh vực liên quan.
Không chỉ mang ý nghĩa về giao thông, tuyến metro Bến Thành – Thủ Thiêm còn được kỳ vọng tạo cú hích mạnh mẽ cho phát triển đô thị và thị trường bất động sản khu vực phía Đông. Trục Mai Chí Thọ – nơi tuyến đi qua – vốn đã là “xương sống” của bán đảo Thủ Thiêm, sẽ tiếp tục gia tăng giá trị khi được bổ sung hạ tầng vận tải công cộng hiện đại.
Phương Anh